🔻حدیث چهارم 🔻

💠 سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ
از امام باقر علیه‌السلام شنیدم که می‌فرمود:
💠 إِنَّمَا یَعْرِفُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ یَعْبُدُهُ مَنْ عَرَفَ اللَّهَ وَ عَرَفَ إِمَامَهُ مِنَّا أَهْلَ الْبَیْتِ
تنها کسى خداى عز و جل را میشناسد و پرستش میکند که هم خدا را بشناسد و هم امام را بشناسد
💠وَ مَنْ لَا یَعْرِفِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَا یَعْرِفِ الْإِمَامَ مِنَّا أَهْلَ الْبَیْتِ فَإِنَّمَا یَعْرِفُ وَ یَعْبُدُ غَیْرَ اللَّهِ
و کسى که خداى عز و جل را نشناسد و امام از ما خاندان را نشناسد خدای دیگری را شناخته و عبادت کرده
💠 هَکَذَا وَ اللَّهِ ضَلَالًا.
این چنین شناخت و خدا پرستی قطعا گمراهی است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
✅شناخت خدا حاصل نمی‌شود مگر با شناخت امام و حجت هر زمانی.

✅حدیث چهارم شبیه به حدیث اول است:
(رجوع شود به جلسه ۵۲ شرح اصول کافی؛ 👈اینجا👉)

✍علاوه بر توضیحاتی که در حدیث اول داده شد، نکات دیگری نیز بیان میشود.

✅ خدا را کسی میشناسد و عبادت میکند که:
1⃣خدا را بشناسد
2⃣امام را بشناسد.

✍در واقع خدا شناسی حقیقی سه بخش دارد:
👈یکی شناخت اصل وجود خدا ست که از طریق عقل قابل اثبات است.
👈یکی شناخت صفات و ویژگی ها و ظرائف در باب توحید و خداشناسی که توسط ائمه بیان شده است.
👈یکی عبودیت الهی است که در گروه احکام است و این احکام توسط رسول خدا و ائمه ارائه شده است.

⏪پس خدا شناسی منهای ائمه نهایتا یک سوم دینداری است و دو مرحله دیگر را ندارد.

✅ما دو خدا داریم:
یک خدای واقعی که حقیقت عالم است و نور است و رحیم است و کریم و است و لیس کمثله شی است. و یک خدایی که ساخته و پرداخته ذهن ماست، این خدا میتواند هزاران صفت ناپسند و ناروا داشته باشد. جسم داشته باشد، ظلم کند، دروغ بگوید و…

✅خدای واقعی کدام است؟
همان خدایی که اهل بیت معرفی میکنند.
🔺به تعبیر زیارات جامعه کبیره: بِمُوالاتِکُمْ عَلّمنا اللّهُ مَعالِمُ دینِنا و أصْلَحَ ما کانَ فَسَدَ مِنْ دُنْیانا
خداوند ، به ولایت شما ، نشانه هاى روشن دین را به ما آموخت و آنچه را از دنیایمان تباه شده بود.

✅بزرگترین نشانه دین، معرفت الله است و شناخت خدای واقعی است.
🔺این حدیث به خوبی منظور شهریار را میرساند که:
دل اگر خداشناسی، همه در رخ علی بین /
به علی شناختم من به خدا قسم خدا را

✍کلیات خدا شناسی را عقل میفهمد ولی بیان ظرایف به عهده پیامبران و امامان است ، اگر نبودند حجت های الهی ما شناخت کافی از خدای واقعی را نداشتیم و خدای ساخته ذهنمان را میپرستیدیم.

⚜️بسم الله الرحمن الرحیم⚜️
شرح اصول کافی_جلسه پنجاه و سوم ۱۴۰۳/۱۰/۰۹ _ ۲۷جمادی الثانی

⚜کِتَابُ الْحُجَّهِ⚜
⚜️بَابُ مَعْرِفَهِ الْإِمَامِ وَ الرَّدِّ إِلَیْهِ‏ ⚜️
شناخت امام و بازگرداندن امور به امام
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔻حدیث پنجم🔻

💠عَنْ مُعَاوِیَهَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ ذَرِیحٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْأَئِمَّهِ بَعْدَ النَّبِیِّ ص فَقَالَ
معاویه بن وهب از ذریح روایت میکند که از امام صادق علیه‌السلام در مورد ائمه بعد از پیغمبر پرسیدم، فرمود:
💠کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِمَاماً ثُمَّ کَانَ الْحَسَنُ ع إِمَاماً ثُمَّ کَانَ الْحُسَیْنُ ع إِمَاماً ثُمَّ کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ إِمَاماً ثُمَّ کَانَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ إِمَاماً
امیر المؤمنین سپس حسن ، سپس حسین ،سپس على بن الحسین ،سپس محمد بن على علیهم‌السلام امام هستند.
💠مَنْ أَنْکَرَ ذَلِکَ کَانَ کَمَنْ أَنْکَرَ مَعْرِفَهَ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى وَ مَعْرِفَهَ رَسُولِهِ ص
هر که منکر آنها شود، مانند کسى است که معرفت خداى تبارک و تعالى و معرفت رسولش را منکر شده است.
💠 ثُمَّ قَالَ قُلْتُ ثُمَّ أَنْتَ جُعِلْتُ فِدَاکَ؟
عرض کردم قربانت گردم و سپس شما امامید؟
💠فَأَعَدْتُهَا عَلَیْهِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ
این سوال را سه مرتبه تکرار کردم (و حضرت پاسخی نداد)
💠 فَقَالَ لِی إِنِّی إِنَّمَا حَدَّثْتُکَ لِتَکُونَ مِنْ شُهَدَاءِ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى فِی أَرْضِهِ.
فرمود: من این مطلب را تنها براى این بتو گفتم که از گواهان خداى تبارک و تعالى در زمینش باشى.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
✅باید توجه داشت اگر معرفت به امام کم شود معرفت به رسول و معرفت به خداوند هم در ما کم میشود، اگر امام را درست نشناسیم ، به پیامبر تهمت هذیانگویی می‌زنیم و در نهایت این افترا به خداوند است.

✅بخشی که مورد نظر مرحوم کلینی بوده است
” مَنْ أَنْکَرَ ذَلِکَ کَانَ کَمَنْ أَنْکَرَ مَعْرِفَهَ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى وَ مَعْرِفَهَ رَسُولِهِ” میباشد.
✍ کسی که امامت و ولایت ائمه را انکار کند، معرفت خدا و رسول را انکار کرده است.

👈نکته:
انکار معرفت خدا تفاوت دارد با انکار اصل وجود خدا:
حضرت نفرمود کسی که ولایت ائمه را نشناسد خدا و رسول را انکار کرده است؛ بلکه فرمود معرفت خدا و رسول را انکار کرده است.
چه بسا کسی باشد که خدا را انکار نمیکند، رسول را نیز انکار نمیکند ولی چون اهل بیت را قبول ندارد معرفتش نسبت به خدا و رسول ناقص است
✍سنی کافر و منکر خدا نیست بلکه معرفتش نسبت به خدا و رسول ضعیف است.

❓سوال:
چرا حضرت در پاسخ به ” ثُمَّ أَنْتَ جُعِلْتُ فِدَاکَ؟” سکوت کردند؟
یک نظریه این است که سکوت به معنای تایید است و نیازی نبوده حضرت تصریح کند.
یک نظریه این است که امام صادق علیه‌السلام در موقعیت تقیه بوده و نمی توانسته خودش را امام معرفی کند.
یک نظریه هم این است که سوال کننده این جمله را به صورت خبری گفته، نه سوال: شما هم که امام بعدی هستید.
(به خلاف دو نظریه قبل که جمله را به صورت پرسشی خوانده: شما امام بعدی هستید؟!)

✅با توجه به پایان حدیث پنجم :
(فَقَالَ لِی إِنِّی …)

❓منظور از گواهان چیست؟
علامه مجلسی میفرماید دو وجه میتوان برای این بخش بیان کرد:
👈اول:
تایید و تشویق اعتقاد راوی حدیث: تو کسی هستی که به ما اعتقاد داری و گواه و حجت بر خلق هستی زیرا قرآن میفرماید:
الَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ أُولئِکَ هُمُ الصِّدِّیقُونَ وَ الشُّهَداءُ عِنْدَ رَبِّهِمْ، لَهُمْ أَجْرُهُمْ وَ نُورُهُمْ
آنهایى که به خدا و رسول او ایمان آوردند، به راستى صدیقین و شهیدانى نزد پروردگار خویش هستند، برای آنهاست پاداش و نورشان.

🔺و در آیه ی دیگر میفرماید:
وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّهً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ
همان‌گونه (که قبله شما، یک قبله میانه است) شما را نیز، امت میانه‌ای قرار دادیم (در حد اعتدال، میان افراط و تفریط؛) تا بر مردم گواه باشید.

👈دوم:
انذار و هشدار به راوی حدیث است: تو عقیده ات این نیست، بترس و بپرهیز که هم حجت بر تو تمام شد و هم باید تو دیگران را ارشاد کنی.

👈سوم:(علاوه بر دو نظر علامه مجلسی)
برخی شارحان کافی(غیر از علامه مجلسی)نیز فرموده اند مقصود امام این بوده که این شخص به عنوان کسی که این مطلب را از امام شنیده، تبلیغ کند و این معارف ناب را به گوش اهلش برساند (همانگونه که این شخص هم وظیفه اش را انجام داده و این حدیث را نقل کرده و این حدیث امروز به ما رسیده است)

⚜️بسم الله الرحمن الرحیم⚜️
شرح اصول کافی_جلسه پنجاه و سوم ۱۴۰۳/۱۰/۰۹ _ ۲۷جمادی الثانی

⚜کِتَابُ الْحُجَّهِ⚜
⚜️بَابُ مَعْرِفَهِ الْإِمَامِ وَ الرَّدِّ إِلَیْهِ‏ ⚜️
شناخت امام و بازگرداندن امور به امام
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔻حدیث ششم 🔻
💠 عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی لَیْلَى عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
محمد بن عبد الرحمن بن ابی لیلی از پدرش روایت میکند که امام صادق علیه‌السلام فرمود:
💠 إِنَّکُمْ لَا تَکُونُونَ صَالِحِینَ حَتَّى تَعْرِفُوا- وَ لَا تَعْرِفُوا حَتَّى تُصَدِّقُوا
شما صالح نمیشوید مگر اینکه معرفت پیدا کنید و معرفت پیدا نمیکنید مگر اینکه تصدیق کنید.
💠وَ لَا تُصَدِّقُوا حَتَّى تُسَلِّمُوا
و تصدیق نمیکنید جز اینکه تسلیم باشید.
💠 أَبْوَاباً أَرْبَعَهً لَا یَصْلُحُ أَوَّلُهَا إِلَّا بِآخِرِهَا
این چهار باب است _تسلیم و تصدیق و معرفت و صلاح_ که نخستین آنها جز به همراهى آخرشان شایسته نگردد
💠ضَلَّ أَصْحَابُ الثَّلَاثَهِ وَ تَاهُوا تَیْهاً بَعِیداً
کسانى که همراه سه در باشند گمراه گشته و در بیراهى دورى افتاده‏اند.

✅در این بخش امام صادق علیه‌السلام میفرماید برای انسان صالح شدن باید مقدماتی را طی کرد:

1⃣باید خدا و رسول و امام را شناخت.
2⃣باید آنچه خدا نازل کرده و پیامبر و امام آورده اند را تصدیق کرد وباید مقامات پیامبر و امام را تصدیق کرد.
3⃣باید نسبت به خدا رسول و امام تسلیم شد.
✍ در این صورت انسان به صلاح و رستگاری میرسد.

🔺حضرت میفرماید اگر کسی خواست صالح شود ولی یکی از “معرفت” ، “تصدیق” و “تسلیم” را نداشت، این شخص به صلاح نمیرسد بلکه بیراهه خواهد رفت.

🔺برخی شارحین کافی گفته اند: «ضَلَّ أَصْحَابُ الثَّلَاثَهِ وَ تَاهُوا تَیْهاً بَعِیداً»
اشاره به پیروان سه خلیفه است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

💠 إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى لَا یَقْبَلُ إِلَّا الْعَمَلَ الصَّالِحَ وَ لَا یَقْبَلُ اللَّهُ إِلَّا الْوَفَاءَ بِالشُّرُوطِ وَ الْعُهُودِ
خداى تبارک و تعالى جز عمل صالح نپذیرد و جز وفاء به شروط و پیمانها را نپذیرد
💠فَمَنْ وَفَى لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِشَرْطِهِ وَ اسْتَعْمَلَ مَا وَصَفَ فِی عَهْدِهِ نَالَ مَا عِنْدَهُ وَ اسْتَکْمَلَ مَا وَعَدَهُ-
کسى که شرطش را با خداى عز و جل وفا کند و آنچه خدا در پیمانش بیان کرده به کار ببندد به آنچه نزد خداست برسد و وعده خدا را کاملا در می یابد.

✅در این بخش حضرت با تاکید بر اصل “صالح شدن” میفرماید خداوند فقط عمل صالح و عمل صالحان را میپذیرد.
اینجا سوالی پیش می آید که عمل صالح و عمل صالحانه چیست؟
حضرت در یک جمله میفرماید وفای به عهدهایی که در قرآن آمده.
در واقع وفا به وظایفی که نسبت به اهل بیت داریم.

🔻ادامه حدیث ششم(۱)🔻
✍خدای تبارک و تعالی چه عهد و شروطی برای ما قرار داده است؟
💠إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى أَخْبَرَ الْعِبَادَ بِطُرُقِ الْهُدَى وَ شَرَعَ لَهُمْ فِیهَا الْمَنَارَ
خداى تبارک و تعالى بندگانش را به راههاى هدایت خبر داده و براى ایشان در آن راهها، چراغهاى بلند قرار داده.
💠 وَ أَخْبَرَهُمْ کَیْفَ یَسْلُکُونَ
و به آنها خبر داده است که چگونه راه پیمایند
✍شرط و عهد خداوند برای رستگاری توجه به منار و چراغهای بلند نور (اهل بیت علیهم السلام) است. چرا که به آنها ،چگونه راه صلاح را پیمودن، خبر داده شده است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
✍در ادامه امام علیه‌السلام به مستنداتی از آیات قرآن که تأویل آن ها اهل بیت هستند استشهاد میکند:

💠فَقَالَ وَ إِنِّی لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى‏
و در آیه قرآن فرموده است «و من می آمرزم آن کسانی را که توبه کرده و عمل صالح داشته باشند و سپس راه هدایت را طی کنند. »
⏪عمل صالح تصدیق و معرفت به اهل بیت علیهم السلام است.
💠وَ قَالَ إِنَّما یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِینَ وهمچین در آیه دیگری از قرآن فرموده است «خدا فقط از پرهیزکاران میپذیرد»
😚پرهیز کار کسی است که به مقام اهل بیت واقف باشد:
💠 فَمَنِ اتَّقَى اللَّهَ فِیمَا أَمَرَهُ لَقِیَ اللَّهَ مُؤْمِناً بِمَا جَاءَ بِهِ مُحَمَّدٌ ص
پس کسى که از خدا نسبت به اوامرش پرهیز داشته باشد خدا را ملاقات می کند در حالى که مؤمن است به آنچه پیامبر آورده است.
⏪یکی از چیزهایی که پیامبر آورده همان اطاعت از اهل بیت است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
✍حضرت در این بخش “وظیفه ی نسبت به امام” را با عنوان متقی شدن بیان میکند:
💠هَیْهَاتَ هَیْهَاتَ فَاتَ قَوْمٌ وَ مَاتُوا قَبْلَ أَنْ یَهْتَدُوا وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ آمَنُوا وَ أَشْرَکُوا مِنْ حَیْثُ لَا یَعْلَمُونَ
افسوس، افسوس، که مردمى در گذشتند و پیش از آنکه هدایت یابند مردند و گمان بردند که مؤمن هستند ولى از آنجا که نمی دانستند مشرک بودند
💠 إِنَّهُ مَنْ أَتَى الْبُیُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا اهْتَدَى
هر که از درب خانه وارد شود راه یافته است
وَ مَنْ أَخَذَ فِی غَیْرِهَا سَلَکَ طَرِیقَ الرَّدَى
و آنکه راه دیگری را پیش بگیرد راه هلاکت پیموده است.

✅کسی که از در وارد شود مورد احترام و استقبال قرار میگیرد ولی کسی که از دیوار وارد خانه شود دزد قلمداد میشود و مجازات میشود.
علی علیه‌السلام باب رسول الله صلوات الله علیه است و تنها راه ورود به راه هدایت علی علیه‌السلام است، از هر دری به این خانه وارد شوید مورد عتاب قرار میگیرید مگر از راه ائمه علیهم‌السلام.
✅عده ای بودند که وفای به عهد نکردند و وظایفشان را در مورد اهل بیت انجام ندادند.
که این وظایف همان معرفت و تصدیق و تسلیم است که در اول حدیث آمده است؛ کسانی که اهل بیت را نشناسند خدا و رسول را نشناخته اند و با شرک خفی از دنیا رفته اند چون خدای ذهنی خودشان را به جای خدا پذیرفته اند و از غیر خدا اطاعت کرده اند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
💠وَصَلَ اللَّهُ طَاعَهَ وَلِیِّ أَمْرِهِ بِطَاعَهِ رَسُولِهِ وَ طَاعَهَ رَسُولِهِ بِطَاعَتِهِ
خدا اطاعت ولى امرش را به طاعت رسولش پیوسته و طاعت رسولش را بطاعت خودش
💠فَمَنْ تَرَکَ طَاعَهَ وُلَاهِ الْأَمْرِ لَمْ یُطِعِ اللَّهَ وَ لَا رَسُولَهُ
پس هر که از والیان امر اطاعت نکند خدا و رسولش را اطاعت نکرده
💠 وَ هُوَ الْإِقْرَارُ بِمَا أُنْزِلَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ
و همانست اقرار به آنچه از طرف خداى‏ عز و جل نازل گشته که فرموده است.
💠خُذُوا زِینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ وَ الْتَمِسُوا الْبُیُوتَ الَّتِی أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ یُذْکَرَ فِیهَا اسْمُهُ
«در هر مسجدى پوشاک زیور به تن کنید» و خواهش نمائید و بجوئید خانه‏هائى را که خدا اجازه داده رفعت گیرند و نامش در آنها برده شود.
💠فَإِنَّهُ أَخْبَرَکُمْ أَنَّهُمْ رِجالٌ لا تُلْهِیهِمْ تِجارَهٌ وَ لا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ وَ إِقامِ الصَّلاهِ وَ إِیتاءِ الزَّکاهِ یَخافُونَ یَوْماً تَتَقَلَّبُ فِیهِ الْقُلُوبُ وَ الْأَبْصارُ
زیرا خدا به شما خبر داده که آنها «مردانى باشند که هیچ تجارت و داد و ستدى ایشان را از یاد خدا و گزاردن نماز و دادن زکاه باز ندارد و از روزى که دلها و دیده‏ها در آن دگرگون شود بیم دارند»

✅خانه ای که نام خدا در آن بلند مرتبه است، خانه اهل بیت است.
مردانی که هیچ کاری آنها را از خدا غافل نکرد اهل بیت رسول اند.

🔻ادامه حدیث ششم (۲)🔻

💠 إِنَّ اللَّهَ قَدِ اسْتَخْلَصَ الرُّسُلَ لِأَمْرِهِ ثُمَّ اسْتَخْلَصَهُمْ مُصَدِّقِینَ بِذَلِکَ فِی نُذُرِهِ
همانا خدا فرستادگانش را براى امر رسالتش برگزید و سپس ایشان را به عنوان کسانی که انذارها و هشدارهای الهی را باور دارند معرفی نمود.
💠فَقَالَ وَ إِنْ مِنْ أُمَّهٍ إِلَّا خَلا فِیها نَذِیرٌ
و فرموده «هیچ امتى نیست مگر اینکه در میانشان بیم رسانى بوده است»
💠تَاهَ مَنْ جَهِلَ وَ اهْتَدَى مَنْ أَبْصَرَ وَ عَقَلَ
گمراه شد آنکه ندانست، و راه یافت آنکه بینا و عاقل گشت.
💠إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ فَإِنَّها لا تَعْمَى الْأَبْصارُ وَ لکِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِی فِی الصُّدُورِ
خداى عز و جل میفرماید «نکته‏ایست!! دیدگان کور نیست بلکه دلهائى که در سینه‏هاست کور است»
💠وَ کَیْفَ یَهْتَدِی مَنْ لَمْ یُبْصِرْ وَ کَیْفَ یُبْصِرُ مَنْ لَمْ یَتَدَبَّرْ
چگونه ره یابد کسى که بینا نیست و چگونه بینا شود کسى که تفکر نکند.

✍ کوری که همان عدم معرفت است باعث مرگ قلب میشود و این باعث جدایی از اهل بیت است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
💠اتَّبِعُوا رَسُولَ اللَّهِ وَ أَهْلَ بَیْتِهِ وَ أَقِرُّوا بِمَا نَزَلَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ اتَّبِعُوا آثَارَ الْهُدَى
از رسول خدا و اهل بیتش پیروى کنید و بآنچه از نزد خدا نازل گشته اعتراف نمائید و در پى نشانه‏هاى هدایت بروید
💠فَإِنَّهُمْ عَلَامَاتُ الْأَمَانَهِ وَ التُّقَى
زیرا که ایشان علامات امانت و تقوایند.
✍در جملات قبلی حضرت فرمود به صلاح نمی‌رسید مگر اینکه امامت دار باشید و به عهدتان وفا کنید ، امانت چیست ؟ در این قسمت حضرت پاسخ میدهد و اهل بیت را مصداق امامت معرفی میکند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
💠وَ اعْلَمُوا أَنَّهُ لَوْ أَنْکَرَ رَجُلٌ- عِیسَى ابْنَ مَرْیَمَ ع وَ أَقَرَّ بِمَنْ سِوَاهُ مِنَ الرُّسُلِ لَمْ یُؤْمِنْ
و بدانید که اگر کسى عیسى بن مریم را انکار کند و به پیغمبران دیگر اعتراف نماید، ایمان ندارد.

✍حضرت در بخش پایانی اشاره میکند که این معرفت مختص به اهل بیت نیست بلکه سلسله انبیا و ائمه یک سلسله واحد هستند که معرفت نداشتن به هر کدام از آنها باعث کفر به کل این سلسله است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
💠اقْتَصُّوا الطَّرِیقَ بِالْتِمَاسِ الْمَنَارِ روشنایی را بجوئید با تشخیص مناره های نور (امام را پیدا کنید تا راه درست که همان مسیر صلاح است را بپیمایید)

✍حضرت در بخش پایانی حدیث باز ما را به همان اول حدیث باز میگردانند که راه صالح شدن از معرفت و تصدیق و تسلیم میگذرد و این همان تبعیت از امام است:

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
💠وَ الْتَمِسُوا مِنْ وَرَاءِ الْحُجُبِ الْآثَارَ تَسْتَکْمِلُوا أَمْرَ دِینِکُمْ وَ تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّکُمْ.
و آثار پشت پرده را بخواهید تا امر دینتان کامل شود و به پروردگارتان مؤمن شوید.

✅برخی مقصود از جست و جوی آثار پشت پرده ها را دوری از ظاهر سازی ها و دستیابی به اسرار نهان غیب است.

برخی آن را امام الزمان دانسته اند که در پشت پرده های غیب نهان است و وظیفه ی ما دعا و عمل صالح و مقدمه سازی است.
در کل مقصود امام پنهان و یا اخبار و احادیث و یا عنایات مخصوص خدا است.