💠وَ قَالَ (علیه السلام): لَا یَصْدُقُ إِیمَانُ عَبْدٍ، حَتَّى یَکُونَ بِمَا فِی یَدِ اللَّهِ، أَوْثَقَ مِنْهُ بِمَا فِی یَدِه.
هیچکس در ادعاى ایمان، صادق نیست مگر اینکه به آنچه نزد خداست مطمئن تر باشد، تا نسبت به آنچه که نزد خودش است.

*⃣ حضرت در این حکمت به این مطلب اشاره می فرماید که حقیقت ایمان به ادعا و لفظ نیست بلکه ایمان یک حقیقت است که باید در زندگی انسان نمود خارجی داشته باشد.
یکی از دغدغه های مهمی که در زندگی همگان وجود دارد مباحث اقتصادی است. حضرت میفرماید تشخیص میزان و معیار ایمان د ر اینجا ممکن است. ایمان وقتی واقعی باشد اطمینان به خدا که رازق است وجود دارد ولی ایمان ظاهری و صوری اینگونه است که شخص خدا پرست است ولی به جیب و کیف خود و حساب بانکی خودش و حقوق ماهیانه اش بیشتر از خدا اطمینان دارد.

⏪شان صدور حکمت ۳۱۰ :
«مسعودى» در مروج الذهب نقل مى کند :
اَنَّ سَائِلاً وَقَفَ عَلَی بَابِ عَلِیٍ علیه السَّلاَمُ
شخص سائلى نزد امام امیرمؤمنان علیه السلام آمد و تقاضایى کرد.
فَقَالَ لِلْحَسَنِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ قُلْ لاُمِّک تَدْفَعُ الیهِ دُرهماً.
حضرت به فرزندش امام حسن علیه السلام فرمود: به مادرت بگو یک درهم به او بدهد.
فَقال انما عِنْدَنَا سِتُّهُ دَراهِمُ لِلدَّقِیقِ
امام حسن علیه السلام عرض کرد: ما شش درهم داریم که براى خرید آرد گذاشته ایم.
فَقَالَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ لَایَکُونُ الْمُومِنُ مَوْمِنا حَتِّی یَکُونُ بِمَا فِی یَدِ اَللَّهِ اِوْثَقْ مِنْهُ بِمَا فِی یَدِهِ.
هیچکس در ادعاى ایمان، صادق نیست مگر اینکه به آنچه نزد خداست مطمئن تر باشد، تا نسبت به آنچه که نزد خودش است.
ثُمَّ اَمْرٌ لِلسَّائِلِ بالسِّتَهِ اَلدَّرَاهِمِ کُلُّهَا
سپس دستور داد هر شش درهم را به آن سائل بدهند.
فَمَا بَرِحَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ حُتِّی مَرَّ بِهِ رَجُلٌ یَقُودُ بَعِیراً
اندکى بعد امیرمؤمنان علیه السلام از کنار مردى مى گذشت که شترى را در معرض فروش گذاشته بود.
فَاشْتَرَاهُ مِنْهُ بِمَائِهِ وَ ارْبَعِینَ دِرْهَماً وَ انسا اجْلَه ثَمَانِیَهُ اِیَّامَ
امام علیه السلام آن را به صد وچهل درهم خرید و فرمود: بعد از هشت روز وجه آن را مى پردازم وفروشنده قبول کرد
هنوز حضرت طناب آن حیوان را باز نکرده بود که مردى از آنجا گذشت در حالى که شتر، عقال شده بود و نشسته بود. به امام علیه السلام عرض کرد: این شتر را چند مى فروشى؟
امام علیه السلام فرمود: دویست درهم. عرض کرد: خریدم. وقیمت آن را نقدآ پرداخت.
امام علیه السلام صد و چهل درهم را به فروشنده اولى داد وشصت درهم باقى مانده را به فاطمه سلام الله علیها سپرد. فاطمه سلام الله علیها عرض کرد: از کجا این شصت درهم فراهم شد؟
حضرت فرمود:
هَذِهِ تَصْدِیقٌ لِمَا جَاءَ بِهِ ابوک صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ و آلِهِ مَنْ جَاءَ بِالحُسنِهْ فَلَهُ عشر اَمثالها
این تصدیق چیزى است که پدرت از سوى خدا آورده است. کسى که حسنه اى انجام دهد خداوند ده برابر به او مى دهد.

↙️اگر میخواهید ثروتمند باشید، به دارایی خدا تکیه کنید.
سید عبدالزهرا حسینی خطیب نویسنده کتاب مصادر نهج البلاغه میفرماید: این حکمت برگرفته از حدیث نبوی است:
مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَکُونَ أَتْقَى النَّاسِ فَلْیَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ
کسى که دوست دارد پرهیزکارترین مردم باشد توکل بر خدا کند.
  وَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَکُونَ أَغْنَى النَّاسِ فَلْیَکُنْ بِمَا عِنْدَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ أَوْثَقَ مِنْهُ بِمَا فِی یَدِهِ و کسى که دوست دارد غنى ترین مردم باشد، به آنچه نزد خداى متعال است مطمئن تر باشد، تا نسبت به آنچه در دست خودش است.

↙️کسی که به رزاقیت خدا اعتماد داشته باشد، درمانده نمیشود.
ابن ابی الحدید از قول برخی علما میگوید: مَتِّی رَضِیتَ بِاللَّهِ وَکِیلاً وَجَدْتَ الی کلِّ خَیرٍ سبیلا
اگر به خدا تکیه کرده باشی و امورت را به او سپرده باشی هیچ گاه درمانده نمی شوی و راه را پیدا میکنی.

🌀فقر وعده شیطان است.
قرآن کریم میفرماید:
《 الشَّیْطَانُ یَعِدُکُمُ الْفَقْرَ وَیَأْمُرُکُمْ بِالْفَحْشَاءِ وَاللهُ یَعِدُکُمْ مَّغْفِرَهً مِّنْهُ وَفَضْلا وَاللهُ وَاسِعٌ عَلِیمٌ؛ بقره – ۲۶۸》
شیطان، شما را به هنگام انفاق، وعده فقر وتهیدستى مى دهد؛ و به فحشا و زشتى ها امر مى کند؛ ولى خدا وعده «آمرزش» و «فزونى» به شما مى دهد؛ و خدا قدرتش وسیع، و به هرچیز داناست. به همین دلیل، به وعده هاى خود، وفا مى کند.

*⃣رزق ما مشخص است به خدا اطمینان کنیم و روزی را از راه حرام طلب نکنیم.پیامبر خدا ( ص) فرمود:
ألا وإنّ الرُّوحَ الأمینَ نَفَثَ فی رُوعِی أنّهُ لَن تَمُوتَ نفسٌ حتّى تَستَکمِلَ رِزقَها
همانا روح الامین در دلم چنین افکند که هیچ کسی نمی میرد تا روزى اش را به طور کامل دریافت کند،
فاتَّقُوا اللّه َ وأجمِلُوا فی الطَّلَبِ ،
پس، از خدا بترسید و در طلب روزى آرام باشید.
ولا یَحمِلْ أحَدَکُم استِبطاءُ شَیءٍ مِنَ الرِّزقِ أن یَطلُبَهُ بغَیرِ حِلِّهِ
و دیر رسیدن روزى شما را وادارنکند که آن را از راه غیر حلال بجویید،
فإنّهُ لا یُدرَکُ ما عِندَ اللّه ِ إلّا بطاعَتِهِ
زیرا آنچه نزد خداست جز با طاعت او به دست نمى آید .

🌀 به تعبیر حضرت در حکمت ۳۹۳ :
خُذْ مِنَ الدُّنْیَا مَا أَتَاکَ وَ تَوَلَّ عَمَّا تَوَلَّى عَنْکَ
از دنیا همان قدر را بگیر که به سراغ تو مى آید و از آنچه از تو روى گردانده روى بگردان و به دنبال آن مشتاب.  
فَإِنْ أَنْتَ لَمْ تَفْعَلْ فَأَجْمِلْ فِی الطَّلَبِ
و اگر چنین نمى کنى لااقل در طلب دنیا به صورت معقول تلاش کن و دنبال حرام نرو.

💠لَا یَصْدُقُ إِیمَانُ عَبْدٍ، حَتَّى یَکُونَ بِمَا فِی یَدِ اللَّهِ، أَوْثَقَ مِنْهُ بِمَا فِی یَدِه

⏪ایمان، امنیت و آرامش است
در معنای ایمان، امنیت و آرامش نیز نهفته است. ایمان آن چیزی است که به انسان آرامش و دلگرمی بدهد.
حضرت در این حکمت به این نکته نیز اشاره میکند که “پول” نمی تواند پشتوانه ی خوبی برای آرامش انسان باشد.
مهمترین دلیل ما نیز پولدارهایی هستند که با قرص آرام بخش می خوابند.
در طرف مقابل افراد زیادی هم هستند که از جهت مالی در حد متوسط و پایین تر هستند ولی در عین حال زندگی همراه با آرامشی دارند.

↙️حد کفاف برای انسان لازم است، بیشتر نه.
شَکَا رَجُلٌ إِلَى أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ : أَنَّهُ یَطْلُبُ فَیُصِیبُ وَ لاَ یَقْنَعُ
مردى به امام صادق شکایت کرد که هر چه روزى به دست می آورد قانع نمى‌شود
وَ تُنَازِعُهُ نَفْسُهُ إِلَى مَا هُوَ أَکْثَرُ مِنْهُ
و نفسش او را به اندازۀ بیشترى مى‌کشاند.
 وَ قَالَ عَلِّمْنِی شَیْئاً أَنْتَفِعْ بِهِ
چیزى به من بیآموزید که از آن سود ببرم.
 فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ إِنْ کَانَ مَا یَکْفِیکَ یُغْنِیکَ فَأَدْنَى مَا فِیهَا یُغْنِیکَ
امام صادق به او فرمود: اگر حد کفاف _یعنی آن مقداری که نمیگذارد دستت جلوی دیگران دراز باشد_ به تو احساس بى‌نیازی مى‌دهد، تو با کمترین دارایی نیز بی نیاز میشوی.
وَ إِنْ کَانَ مَا یَکْفِیکَ لاَ یُغْنِیکَ فَکُلُّ مَا فِیهَا لاَ یُغْنِیکَ .
و اگر حد کفاف تو را بی نیاز نمی کند و باز دنبال بیشتر شدن هستی بدان هر آنچه در جهان است بى‌نیازت نسازد.

*⃣ مهمتر از اینکه انسان کم داشته باشد یا زیاد، این است که انسان روحیه خودش را اصلاح کند.
اگر انسان روحیه قناعت و رضایت داشته باشد به داشته ها راضی است و در امنیت و آرامش است ولی اگر این روحیه درست نشد هر چه هم به دست بیاورد باز به دنبال بیشتر است و دلش آرامش ندارد.

↙️اگر به مال خودمان متکی باشیم ترس از دست دادن داریم.
حضرت در حکمت ۳۳۵ فرمود: 
لِکُلِّ امْرِئٍ فِی مَالِهِ شَرِیکَانِ، الْوَارِثُ وَ الْحَوَادِث.
هر انسانى در اموالش دو شریک دارد:  بعد از مرگ وارثان و در زمان زندگی حوادث!

⏺حضرت در غرر الحکم فرمود:
بَشِّرْ مَالَ الْبَخِیلِ بِحَادِثٍ أَوْ وَارِثٍ.
انسانی که به مال خودش متکی باشد، چون مال او در معرض خطر است مدام نگران است ولی اگر کسی به خدا متکی باشد چون ثروت او تمام شدنی نیست، جای هیچ نگرانی هم نیست.

⬇️نکته ۱:
به ثواب و پاداش الهی مطمئن باشید.

 📘مرحوم مغنیه از شارحان شیعی نهج البلاغه و محمد عبده از شارحان اهل سنت نهج البلاغه میگویند شاید مقصود امام از جمله،
” لَا یَصْدُقُ إِیمَانُ عَبْدٍ، حَتَّى یَکُونَ بِمَا فِی یَدِ اللَّهِ، أَوْثَقَ مِنْهُ بِمَا فِی یَدِه” مربوط به آخرت باشد.
یعنی اگر در دنیا کار خیری کردید، انفاق کردید و برای رضای خداوند از گناهی دست کشیدید در دنیا دنبال نتیجه و ثمره اش نباشید زیرا این گونه دین داری، دینداری تاجرانه است. ایمان وقتی ایمان است که حتی اگر در دنیا هم بهره و سهم دنیایی ما داده نشد نگران نباشیم و بدانیم کار خیر از دید خدا پنهان نمی ماند و در قیامت به ما باز خواهد گشت.

⬇️نکته ۲:
چه کنیم ایمانمان واقعی باشد؟

📘در کتاب کافی، بَابُ الْمُؤْمِنِ وَ عَلَامَاتِهِ وَ صِفَاتِه‏ آمده است.
مومن واقعی و پرده پوشی، مدارا با مردم، صبر لازم دارد.
 امام رضا علیه السلام فرمود :
لَا یَکُونُ الْمُؤْمِنُ مُؤْمِناً حَتَّى یَکُونَ فِیهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ،
تا سه خصلت در مؤمن نباشد مؤمن واقعى نگردد.
سُنَّهٌ مِنْ رَبِّهِ وَ سُنَّهٌ مِنْ نَبِیِّهِ وَ سُنَّهٌ مِنْ وَلِیِّهِ
یک راه و روش از پروردگارش،
و یک روش از پیغمبرش،
و یک روش از امامش.
 فَأَمَّا السُّنَّهُ مِنْ رَبِّهِ فَکِتْمَانُ سِرِّهِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ-
روش الهى راز پوشیدن است که خداوند فرموده است؛
عالِمُ الْغَیْبِ فَلا یُظْهِرُ عَلى‏ غَیْبِهِ أَحَداً إِلَّا مَنِ ارْتَضى‏ مِنْ رَسُولٍ
خدا داناى غیب است و کسى را بر آن آگاه نگرداند مگر از پیغمبران، آن کس را که از وى راضى باشد.
وَ أَمَّا السُّنَّهُ مِنْ نَبِیِّهِ فَمُدَارَاهُ النَّاسِ فَإِنَّ اللَّهَ‏ عَزَّ وَ جَلَّ أَمَرَ نَبِیَّهُ ص بِمُدَارَاهِ النَّاسِ
و اما روشى که از پیغمبرش باید داشته باشد مدارا کردن با مردم است که خداوند عز و جل پیغمبر خود را بمدارا با مردم مأمور کرد.
فَقَالَ خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ  
و فرمود:گذشت داشته باش و مردم را به نیکى وادار و از نادانان روى بگردان.
وَ أَمَّا السُّنَّهُ مِنْ وَلِیِّهِ فَالصَّبْرُ فِی الْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ.
و اما روشى که از امام‌ش باید داشته باشد شکیبائى در گرفتارى و سختى است که خداى عز و جل میفرماید آنان که در گرفتارى‌ها و سختى‌ها شکیبا هستند .

⏺مومن واقعی و ایمان به قضا و قدر:
در روایت داریم:
لَا یَکُونُ الْمُؤْمِنُ مُؤْمِناً حَقّاً حَتَّى یَعْلَمَ أَنَّ مَا أَصَابَهُ لَمْ یَکُنْ‏ لِیُخْطِئَهُ
مومن به ایمان نمیرسد مگر اینکه یقین کند آنچه به او رسیده ممکن نیست به او برسد،
وَ مَا أَخْطَأَهُ لَمْ یَکُنْ لِیُصِیب
و آنچه بنا نیست به او برسد، هرگز به او نمیرسد. 

↙️ایمان واقعی و ابراز هم دردی با مومن. امام صادق علیه السلام فرمود:
 لَا وَ اللَّهِ لَا یَکُونُ الْمُؤْمِنُ‏ مُؤْمِناً أَبَداً
نه، سوگند به خدا! هرگز مؤمن به مرحلۀ ایمان نمى‌رسد
حَتَّى یَکُونَ لِأَخِیهِ مِثْلَ الْجَسَدِ إِذَا ضَرَبَ عَلَیْهِ عِرْقٌ وَاحِدٌ تَدَاعَتْ لَهُ سَائِرُ عُرُوقِهِ نه، سوگند به خدا! هرگز مؤمن به مرحلۀ ایمان نمى‌رسد مگر آن که نسبت به برادرش همچون جسمى باشد که چنانچه آسیبى بر یکى از رگها و اعضاى او وارد آید،همۀ رگها و اعضا با آن هم‌نوا مى‌گردد.

🌀با توجه به این حدیث، میتوان گفت شعر جناب سعدی دقیق نیست:
بنی آدم اعضایِ یکدیگرند / 
که در آفرینش ز یک گوهرند
چو عضوی به درد آورد روزگار / 
دگر عضوها را نماند قرار
تو کز محنتِ دیگران بی‌غمی /
نشاید که نامت نهند آدمی
بنی آدم اعضای یک پیگر نیستند بلکه مومنان واقعی اینگونه اند.

⬇️ نکته۳ :
ایمان بی مزه به درد نمی خورد، ایمان باید شیرین باشد.
_برخی ایمان ها ایمان عادی هستند و بی مزه اند. شخص یک عمر اهل نماز و روزه و عبادت بوده ولی هیچ لذتی از اعمالش و دینداری اش نبرده است. حضرت میفرماید باید ایمان خود را با مزه کنید.

↩️مزه ایمان را در زهد پیدا کنید.
پیامبر خدا صلی الله علیه وآله فرمود :
لَا یَجِدُ الرَّجُلُ حَلَاوَهَ الْإِیمَانِ فِی قَلْبِهِ حَتَّى لَا یُبَالِیَ مَنْ أَکَلَ الدُّنْیَا
آدمى حلاوت ایمان را در قلب خود نمى یابد، مگر زمانى که برایش مهم نباشد چه کسى دنیا را بُرد و خورد.
ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع حَرَامٌ عَلَى قُلُوبِکُمْ أَنْ تَعْرِفَ حَلَاوَهَ الْإِیمَانِ حَتَّى تَزْهَدَ فِی الدُّنیا
چشیدن شیرینی ایمان بر شما حرام شده مگر زمانی که زهد به خرج دهید.

⤵️مزه ایمان را در حفظ چشم پیدا کنیم.
امام صادق سلام الله علیه در این باره فرمودند :
مَن نَظَرَ إلَى امرأهٍ فَرَفَعَ بَصَرَهُ إلَى السَّماءِ أو غَمّضَ بَصَرَهُ لَمْ یَرْتَدَّ إِلَیْهِ طَرْفُهُ
هر که نگاهش به زنى بیفتد و چشم خود را به طرف آسمان کند یا آن را بر هم نهد،
حَتَّى یُعْقِبَهُ اَللَّهُ إِیمَاناً یَجِدُ طَعْمَهُ
هنوز چشم برهم نزده که خداوند مزه ایمان را به او می چشاند.

⤵️امام صادق علیه السلام فرمود : النَّظرَهُ سَهمٌ مِن سِهامِ إبلیسَ مَسمومٌ ،
نگاه حرام، تیرى زهرآلود از تیرهاى شیطان است .
مَن تَرَکَها لِلّهِ عز و جل لا لِغَیرِهِ أعقَبَهُ اللّه ُ إیمانا یَجِدُ طَعمَهُ
هر کس از این نگاه به خاطر خداوند ، بگذرد ، خداوند ، به وى ایمانى مى بخشد که لذّتش را بچشد .

 اللهم اَمتعنا باَبصارتا و اَسماعنا