💠وَ قَالَ (علیه السلام): مَوَدَّهُ الْآبَاءِ، قَرَابَهٌ بَیْنَ الْأَبْنَاءِ
دوستى در میان پدران به منزله خویشاوندى در میان فرزندان است؛

💠 وَ الْقَرَابَهُ إِلَى الْمَوَدَّهِ، أَحْوَجُ مِنَ الْمَوَدَّهِ إِلَى الْقَرَابَهِ
وخویشاوندى، به دوستى نیازمندتر است تا دوستى به خویشاوندى.

⏪ این حکمت از دو بخش تشکیل شده:

◀️الف. مَوَدَّهُ الْآبَاءِ، قَرَابَهٌ بَیْنَ الْأَبْنَاءِ
از قدیم گفته اند:
الحبّ و البغض یتوارثان
حب و بغض به بچه ها میرسد.
پدران علاوه بر اموال، دوستى با دوستان خود را نیز براى فرزندان به ارث مى گذارند و فرزندانشان به قدرى به هم نزدیک مى شوند که گویى با هم برادرند و بسیار دیده شده است که پدرانِ یکدیگر را عمو خطاب مى کنند.
در جامعه باید دوستی و رفاقت و محبت به عنوان یک اصل اساسی مطرح باشد، تا این محبت و دوستی نسل به نسل بچرخد و بین فرزندان به ارث برسد.
البته این سخن در جوامعى صادق است که عواطف در آن کمرنگ نشده ، و فرزندان تنها اموال پدران را به ارث نمى برند، بلکه عواطف آنها را نیز به ارث مى برند.

↙️محبت‌ها و کینه‌ها میراث پدران به فرزندان هستند.
پیامبر صلی الله علیه واله فرمودند:
ثَلاثٌ یُطْفینَ نُورَ الْعَبْدِ:
سه چیز است که نور ایمان بندگان را خاموش مى کند:
مَنْ قَطَعَ أَوِدَّاءُ أَبیهِ
۱. کسى که با دوستان پدرش قطع رابطه کند،
وَ غَیَّرَ شَیْبَتَهُ
۲. و محاسن سفید خود را تغییر دهد،
(اشاره به اینکه به هنگام پیرى بعضى کارهاى سبک سرانه جوانى و کودکى را انجام دهد)
وَ رَفَعَ بَصَرَهُ فِى الْحُجُراتِ مِنْ غَیْرِ أَنْ یُؤْذَنَ لَهُ
۳. و به داخل خانه هاى دیگران بدون اینکه اجازه اى به او دهند نگاه کند.

📘ابن ابی الحدید می گوید :
ئأبقَى الضّغائنَ آباءٌ لَنا سَلَفُوا *
فَلَن تَبیدَ و لِلآباءِ أَبناءُ
پدران ما کینه‌ها را باقی گذاشتند ؛ و این کینه‌ها از بین نخواهند رفت، زیرا برای پدران، فرزندانی هستند.

*⃣دوستی طولانی مدت موجب قوم و خویشی خواهد شد. در این باب
امام رضا علیه السلام فرمودند:
مَوَدَّهُ عِشْرِینَ سَنَهً قَرَابَهٌ
دوستى بیست ساله، همان خویشاوندى است.
انسان اگر بتواند دوست خوبی پیدا کند و مدتها با او دوستی کند، این دوستی تبدیل به قوم و خویشی خواهد شد.

❄️درحکمت ۳۰۸ تشویق به دوستی سالم شده ، در واقع این حکمت در مقام تشویق والدین است تا با تقویت دوستی های خود، بستر را برای رشد بهتر و سعادت مندانه تر فرزندان فراهم کنند. اگر والدین به طور کلی اهل کناره گیری از جامعه و عزلت باشند، و برای خود دوستان خوبی انتخاب نکرده باشند، میوه ی تلخ این امر به فرزندان خواهد رسید زیرا آنها نه محبت کردن را یاد گرفته اند، نه دایره ی دوستانشان زیاد است و از جهات مختلف دچار ضعف و نقص میشوند.

↙️ مَوَدَّهُ الْآبَاءِ، سبب ازدواج پایدار خواهد شد.
وقتی در خانواده ها ارتباطات خانوادگی و محبت آمیز برقرار باشد، طبیعی است که افراد در بطن زندگی یکدیگر قرار میگیرند، اخلاق و رفتار و سلایق یکدیگر را به طور دقیق و بدون روتوش و ظاهر سازی متوجه میشوند و خود این شناخت کامل یکی از راه های ایجاد پیوند مستحکم است.
از طرفی شناخت افراد کامل است و قبل از ازدواج کاملا آگاهانه وارد این مسیر میشوند.
از طرفی هر دو طرف خانواده پیوند محبتی دارند و به صرف بروز مشکلات کوچک و ناچیز، به جدایی و طلاق و… فکر نمیکنند.

↩️ و از طرف دیگر نیز حتی در سخت ترین شرایط، زوجین از پدران یکدیگر حرف شنوی و اطاعت دارند و بحث حَکَم به طور خودکار در بین آنها ایجاد میشود.
ولی اگر این ارتباطات خانوادگی وجود نداشته باشد، طبیعتا گزینه های ازدواج محدود و ناآگانه خواهد شد و در بسیاری از این موارد به دلیل اطلاع نداشتن از باطن زندگی یکدیگر، وجود نداشتن عاطفه در بین خانواده ها و مقبولیت نداشتن والدین برای یکدیگر؛ زندگی ها بیشتر در معرض خطر است.

⏪بخش دوم از این حکمت:

💠مَوَدَّهُ الْآبَاءِ، قَرَابَهٌ بَیْنَ الْأَبْنَاءِ ؛ وَ الْقَرَابَهُ إِلَى الْمَوَدَّهِ، أَحْوَجُ مِنَ الْمَوَدَّهِ إِلَى الْقَرَابَهِ
خویشاوندان هنگامى ارزش دارند که داراى محبت باشند و هرچه پیوند خویشاوندى نزدیکتر باشد، مودت و دوستى بیشترى لازم دارد. در حالى که دوستى و محبت نیازى به خویشاوندى ندارد؛ ممکن است افراد سالها با هم دوست باشند و هیچ رابطه خویشاوندى بین آنها نباشد. درنتیجه، برترى دوستى و محبت بر خویشاوندى ثابت مى شود.

*⃣خویشاوندان زمانى خویشاوند محسوب مى شوند که دوست باشند.
زیرا که ظهور آثار دوستی محتاج به خویشاوندی نیست، اما ظهور آثار خویشی موقوف به دوستی هست.
اگر کسی گفت من رفیق فلانی هستم، هیچ کسی از او نمی پرسد چه نسبتی با او داری که اینقدر اهل خیر و خوبی و محبت هستی! چون معلوم است که دوست خیر میرساند و ضرر را دور میکند.
ولی اگر گفته شود فلانی قوم و خویش است، گفته میشود پس چرا اینقدر بی محبت است؟
پس چرا برای فامیلش کاری نمیکند و دستشان را نمیگیرد و…
لذا قوم و خویشی به محبت نیازمند است چون برخی قوم و خویش ها با محبت نیستند ولی دوستی به محبت محتاج نیست چون خود دوستی یعنی محبت و ارتباط.

🌀برادری خوب است که دوست باشد.
ابن ابی الحدید میگوید شخصی به دیگری گفت:
أیُّما أحبّ إلیک أخوک أم صَدیقُک؟
دوستت را بیشتر دوست دارى یا برادرت را؟
فقال إنَّما أَحَبُّ أخی إذا کان صَدیقاً
گفت: برادرى را دوست دارم که با من دوست باشد.
غریبه ها با دوستی قوم و خویش میشوند و قوم و خویش بدون دوستی غریبه می گردد.

📘قال ابو فِراس حمدانی از بنام ترین شعرای عرب در مدح اهل بیت گفته است:
هَیهاتَ لاقَرَّبَت قُربى وَ لا رَحِمٌ/
یَوماً إِذا أَقصَتِ الأَخلاقُ وَالشِیَمُ
هیهات روزی که اخلاق و صفات فاضله دور شوند، نه قرابت و نه رحم تأثیر نخواهند کرد.
کانَت مَوَدَّهُ سَلمانٍ لَهُ رَحِماً/
وَلَم یَکُن بَینَ نوحٍ وَ اِبنِهِ رَحِمُ
دوستی سلمان ایرانی، او را قریب می سازد (سلمان منا اهل البیت)
و لی نوح با فرزندش قرابتی ندارد.
به تعبیر رسول مکرم:
القَریبُ مَن قَرَّبَتهُ المَوَدَّهُ وإن بَعُدَ نَسَبُهُ نزدیک ترین افراد کسی است که پیوند محبتی داشته باشد اگرچه از جهت فامیلی دور باشد.
وَالبَعیدُ مَن باعَدَتهُ المَوَدَّهُ وإن قَرُبَ نَسَبُهُ
و کسی که اهل مودت و محبت نباشد دور است اگر چه نسبش نزدیک باشد.

🌀خویشاوندی بدون محبت، بی ارزش است. مرحوم مقنیه می گوید:
لا خَیرَ فِی قَرابَهٍ لا مَوَدَّهَ مَعَهَا
خوش به حال کسانی که هم قوم و خویش اند و هم دوست.
این بحث به طور ویژه در مورد والدین و فرزندان قابل بررسی است زیرا اگر فرزندان کسی را بیش از والدین دوست داشته باشند یا احساس کنند کسی بیش از والدین به آنها محبت دارد؛ طبیعتا به سمت او گرایش پیدا میکنند و در این حالت حرف شنوی و اطاعت و الگو گیری از والدین در آنها کم رنگ میشود و بحث تربیت به طور کامل و دقیق اجرا نخواهد شد.

💠مَوَدَّهُ الْآبَاءِ، قَرَابَهٌ بَیْنَ الْأَبْنَاءِ
دوستى در میان پدران به منزله خویشاوندى در میان فرزندان است؛

💠 وَ الْقَرَابَهُ إِلَى الْمَوَدَّهِ، أَحْوَجُ مِنَ الْمَوَدَّهِ إِلَى الْقَرَابَهِ
وخویشاوندى، به دوستى نیازمندتر است تا دوستى به خویشاوندى.

⬇️نکته1:
معنای این سخن وقتی واضح تر میشود که آثار قرابت و خویشاوندی و دوستی را بدانیم.

*⃣ قوم و خویش کمک دست و کمک کار انسانند.
حضرت در خطبه ۲۳ فرمود:
أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَا یَسْتَغْنِی الرَّجُلُ وَ إِنْ کَانَ ذَا مَالٍ عَنْ عَشِیرَتِهِ وَ دِفَاعِهِمْ عَنْهُ بِأَیْدِیهِمْ وَ أَلْسِنَتِهِمْ
اى مردم! انسان، هر چند ثروتمند باشد، از اقوام و بستگان خود، بى نیاز نیست که از وى، با دست و زبان دفاع کنند.
وَ هُمْ أَعْظَمُ النَّاسِ حَیْطَهً مِنْ وَرَائِهِ وَ أَلَمُّهُمْ لِشَعَثِهِ
آنها در واقع، بزرگ ترین گروهى هستند که از او پشتیبانى مى کنند و پریشانى و مشکلات را از میان مى برند.
وَ أَعْطَفُهُمْ عَلَیْهِ عِنْدَ نَازِلَهٍ إِذَا نَزَلَتْ بِهِ
و به هنگام بروز حوادثِ سخت، نسبت به او، از همه، مهربان ترند.
وَ لِسَانُ الصِّدْقِ یَجْعَلُهُ اللَّهُ لِلْمَرْءِ فِی النَّاسِ خَیْرٌ لَهُ مِنَ الْمَالِ یَرِثُهُ غَیْرُهُ.
و نام نیکى که خداوند در سایه نیکوکارى و محبّت به انسان عطا مى کند، از ثروتى که به هر حال، براى دیگران به ارث مى گذارد بهتر است.
آگاه باشید! هیچ یک از شما، نباید از بستگان نیازمند خود، رویگردان شود و از آنان، چیزى را دریغ دارد. زیرا که نگه داشتنش مایه فزونى نیست و از بین رفتنش، کمبودى براى او نمى آورد.
وَ مَنْ یَقْبِضْ یَدَهُ عَنْ عَشِیرَتِهِ فَإِنَّمَا تُقْبَضُ مِنْهُ عَنْهُمْ یَدٌ وَاحِدَهٌ وَ تُقْبَضُ مِنْهُمْ عَنْهُ أَیْدٍ کَثِیرَهٌ
آن کس که دستِ دهنده خویش را از بستگانش بازدارد، تنها یک دست را از آنها بازداشته، و در مقابل، آنان، دست هاى بسیارى را از کمک کردن به او، باز مى دارند،
وَ مَنْ تَلِنْ حَاشِیَتُهُ یَسْتَدِمْ مِنْ قَوْمِهِ الْمَوَدَّهَ
و آن کس که نسبت به بستگانش، متواضع و نرمخو و پرمحبّت باشد، دوستى آنان را، براى خود، همیشگى خواهد ساخت.

*⃣ قوم و خویش و محبت بسیار پر سود است. در حکمت ۲۱۱ فرمود :
المَوَدَّهُ قَرابَهٌ مُستَفادَهٌ
دوستی کردن با دیگران، قوم و خویشی پر بهره و سودمند است.
وقتی مودت سرانجام سودمند و پر نتیجه ای دارد چرا تمرین نکنیم و دل را صاف نکنیم تا بتوانیم از اقوام و دوستان استفاده بیشتری داشته باشیم.

*⃣هر چه بیشتر دوست و رفیق داشته باشیم، خودمان را تقویت کرده ایم.

❄️امام صادق علیه السلام فرمود :
المَرءُ کثیرٌ بأخیهِ
انسان به وسیله برادر و دوستان خود تکثیر میشود

❄️امیرالمومنین علیه السلام فرمود:
الصَّدیقُ إنسانٌ،هُوَ أنتَ إلّاأنَّهُ غَیرُکَ دوست همان خود توست ولی در جسم و لباسی دیگر.

❄️امیرالمومنین صلواه الله علیه: الأَصدِقاءُ نَفسٌ واحِدَهٌ فی جُسومٍ مُتَفَرِّقَهٍ.
دوستان یه نفس واحد هستند که در جسمهای مختلفند.
انسان هر چه دوست داشته باشد به قدرت خودش اضافه کرده است.

*⃣تا آنجا که میشود باید هوای دوستان را داشت. از امام صادق علیه السلام :
إذا کانَ لَکَ صَدیقٌ فَوُلِّىَ وِلایَهً فَأَصَبْتَهُ عَلَى الْعُشرِ مِمّا کانَ لَکَ عَلَیْهِ قَبْلَ وِلایَتِهِ، فَلَیْسَ بِصَدیقِ سُوءٍ
هرگاه دوستى داشته باشى و حکومت و ریاستى پیدا کند و حداقل یک دهم پیوند سابق را با تو حفظ کند دوست بدى نیست.

⬇️نکته ۲:
ویژگی های دوست خوب چیست که والدین با آنها دوستی کنند تا آینده فرزندان تامین شود؟

1⃣هر کسی دوست نیست، دنبال خوبها بگرد. پیامبر به ابوذر فرمود:
اَلجَلیسُ الصّالِحُ خَیرٌ مِنَ الوَحدَهِ، و َالوَحدَهُ خَیرٌ مِن جَلیسِ السّوءِ
دوست خوب بهتر از تنهایی است و تنهایی بهتر از دوست بد است.

2⃣ دوست باید در عمل درست باشد نه در حرف. حضرت در غرر الحکم فرنود:
خَیرُ اِخوانِکَ مَن دَعاکَ اِلى صِدقِ المَقالِ بِصِدقِ مَقالِهِ
بهترین برادران و دوستانت، کسى است که با راستگویى اش تو را به راستگویى دعوت کند.
وَ نَدَبَکَ اِلى اَفضَلِ العمالِ بِحُسنِ اَعمالِهِ
و با اعمال نیک خود، تو را به بهترین اعمال برانگیزد.

3⃣انسان را از بدی ها نهی کند.
امام حسین علیه السلام فرمود:
مَن اَحَبَّکَ نَهاکَ وَ مَن اَبغَضَکَ اَغراک کسی که تو را دوست دارد، از تو انتقاد می کند و کسی که با تو دشمنی دارد، از تو تعریف و تمجید می کند.

4⃣محبتش خالصانه باشد و غرض در آن نباشد.پیامبر صلی الله علیه وآله:
ثَلاثَهٌ تُخلِصُ المَوَدَّه َ:
سه چیز دوستى را یکرنگ مى سازد :
إِهداءُ العَیبِ ،
هدیه کردن عیب هاى یکدیگر ،
وَ حِفظُ الغَیبِ ،
پاسداری در غیاب و بدگویى نکردن؛
و َالمَعونَهُ فِى الشِّدَّهِ
و یارى رساندن در سختى.

5⃣ بد دهن نباشد.
امام صادق علیه السلام فرمود :
مَن غَضِبَ علَیکَ مِن إخوانِکَ ثلاثَ مَرَّاتٍ
هر کس سه بار بر تو خشم گرفت
فلَم یَقُلْ فیکَ شَرّا ، فاتَّخِذْهُ لنفسِکَ صَدِیقا
ولى به تو بد نگفت، او را براى خود به دوستى انتخاب کن..

6⃣انسان را شرمنده نکند.
در حکمت ۴۸۰ فرمود:
إِذَا احْتَشَمَ الْمُؤْمِنُ أَخَاهُ فَقَدْ فَارَقَه‏ شرمنده ساختن دوست، مقدمه جدایی از اوست.

7⃣دست به خیر باشد.
حضرت درنامه ۳۱ فرمود:
قارِن اَهلَ الخَیرِ تَکُن مِنهُم وَ بایِن اَهلَ الشَّرِّ تَبِن عَنهُم
با خوبان معاشرت کن تا از آنان باشى و از بدان دورى کن تا از آنان نباشى.

8⃣در سختی کنار انسان باشد. امیرالمومنین علیه السلام فرمود:
فِی الضَّیقِ یَتَبَیَّنُ حُسنُ مُواساهِ الرَّفِیقِ
خوب یارى رساندن به دوست، در تنگنا آشکار مى ‏شود.
و در حکمت ۱۳۴ نیز فرمود:
لَا یَکُونُ الصَّدِیقُ صَدِیقاً حَتَّى یَحْفَظَ أَخَاهُ فِی ثَلَاثٍ:
و فرمود (ع): دوست را دوست نتوان گفت، مگر آن گاه، که در سه جاى آبروى دوست خود نگه دارد.
فِی نَکْبَتِهِ وَ غَیْبَتِهِ وَ وَفَاتِهِ.
یکجا به هنگامى که به بلایى گرفتار شود و یکى در هنگامى که حاضر نباشد و یکى بعد از مرگش.

9⃣خوبی هایت را فراموش نکند.
امام عسکری علیه السلام فرمود:
خَیرُ إخوانِکَ مَن نَسِیَ ذَنبَکَ، و ذَکَرَ إحسانَکَ إلَیهِ.
بهترین برادر تو آن کسى است که گناه و خطاى تو را به خود، فراموش کند.

اللهم اجعلنا من خیر اعوانه و انصاره