💠وَ قَالَ (علیه السلام): یَنَامُ الرَّجُلُ عَلَى الثُّکْلِ، وَ لَا یَنَامُ عَلَى الْحَرَبِ.
انسان داغدار، خواب و آسایش دارد؛ اما کسى که مالش را ربوده اند، در غارت اموال [الْحَرَبِ]خواب ندارد.
[«ثُکل» (بر وزن قُفل) به معناى مصیبت و ناراحتى، به سبب از دست دادن عزیزان است.]

💠[قال السید الرضی: وَمَعْنى ذلِکَ أَنَّهُ یُصْبَرُ عَلى قَتْلِ الاْوْلادِ، وَلا یُصْبَرُ عَلى سَلَبِ الاَْمْوالِ].
انسان ممکن است بر قتل فرزندان خود صبر کند؛ اما در ربودن اموالش صبر نخواهد داشت.

⏪برای این حکمت دو معنای متفاوت بیان شده است:
الف. چرا اینگونه اید که مال را بیشتر از عزیزان دوست دارید؟!

↙️در این معنا حضرت اشاره میکند به برخی از افراد که اگر عزیزی از دست بدهند برایشان سخت و جانکاه نیست و راحت میخوابند؛ ولی اگر مالی از دست بدهند آنچنان پریشان میشوند که خواب از چشمشان میپرد و دچار اضطراب میشوند.
در واقع این کلام حضرت انتقادی است از دلبستگی افراطی به مال و ثروت.
در ضرب المثل فارسى نیز مى گوییم: «مال است نه جان تا بتوان آسان داد»

↙️ طبق این معنا حضرت همه را سفارش میکند به اولویت بندی امور و شناخت حد هر چیزی.
امیرالمومنین علیه السلام فرمود:
إِذَا حَضَرَتْ بَلِیَّهٌ فَاجْعَلُوا أَمْوَالَکُمْ دُونَ أَنْفُسِکُمْ
هر گاه بلایی فرا رسد مال خود را فدای جانتان سازید.
وَ إِذَا نَزَلَتْ نَازِلَهٌ فَاجْعَلُوا أَنْفُسَکُمْ دُونَ دِینِکُمْ
و هرگاه مساله ای دینتان را تهدید کرد جان خود را فدای دینتان نمایید.
وَ اِعْلَمُوا أَنَّ اَلْهَالِکَ مَنْ هَلَکَ دِینُهُ وَ اَلْحَرِیبَ مَنْ سُلِبَ دِینَهُ
و این را بدانید که هلاک شده واقعی کسی است که دینش از دست برود و آن کسی غارت شده واقعی به شمارمی آید که دینش ربوده شده است.

🔀 متاسفانه برای برخی افراد پول همه چیز است، خدا و فرمانروای آنهاست.
در ضرب المثل فارسی داریم:
هرکه پولش بیش، حرفش پیش تر
یا: هرکه پولش بیش، زورش بیشتر
یا در برخی شعرها گفته اند:
ای زر، تو خدا نئی اما به خدا /
ستارِ عیوب و قاضی حاجاتی

◀️ ب. انسان با غیرت، برای از دست دادن عزیزان ناراحت نمیشود ولی برای غارت شدن و خوار شدن چرا.
در معنای دوم، حضرت به همگان این توصیه را میکند که عزیزان اگر از دنیا رفتند قابل جبران است ولی اگر انسان نشست تا اموالش غارت بشود نمیتواند آرام بگیرد.

*⃣ به تعبیر مرحوم فیض الاسلام: بازگشتن اولاد پس از مرگ ممکن نیست و بازگشت دارائى امکان دارد.
انسان وقتى گرفتار مصیبتى مى شود، مثلاً عزیزى را از دست مى دهد، یقین دارد که باز نمى گردد و به همین دلیل به تدریج آرامش خود را بازمى یابد. در حالى که وقتى مالش را به ناحق ببرند هر زمان در فکر است که از طریقى بتواند آن را بازگرداند. به همین دلیل خواب و آرامش ندارد.
اگر چه فرزند و مال هر دو مورد علاقه اند ولی مرد کشته شدن فرزند را تحمل می کند اما بر چپاول اموالش صبر نمی کند.

📚در روایت داریم که فرماندار مدینه جناب «معلى بن خُنَیس» را که از یاران امام صادق علیه السلام بود به قتل رساند در حالی که معلی قبل از مرگ همه اموالش را به امام صادق بخشید. امام صادق علیه السلام به فرماندار مدینه فرمود:
قَتَلْتَ مَوْلَایَ وَ أَخَذْتَ مَالِی
دوست مرا کشتی و اموال مرا غارت کردی،
أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ الرَّجُلَ یَنَامُ عَلَى الثَّکَلِ وَ لَا یَنَامُ عَلَى الْحَرَبِ
آیا نمیدانی مردان مرد کسانی هستند که بر مرگ عزیزان آرام میگیرند ولی بر غارت اموال نه.
أَمَا وَ اللَّهِ لَأَدْعُوَنَّ اللَّهَ عَلَیْکَ
حضرت فرمود تو را نفرین خواهم کرد، فَقَالَ لَهُ دَاوُدُ تُهَدِّدُنَا بِدُعَائِکَ کَالْمُسْتَهْزِئِ بِقَوْلِهِ
فرماندار مدینه با حالت مسخره گفت مرا تهدید میکنی؟
فَرَجَعَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِلَى دَارِهِ فَلَمْ یَزَلْ لَیْلُهُ کُلُّهُ قَائِماً وَ قَاعِداً
امام علیه السلام چیزى نگفت و به خانه خود بازگشت و آن شب پیوسته مشغول عبادت و قیام و قعود بود.
فَبَعَثَ إِلَیْهِ دَاوُدُ خَمْسَهً مِنَ الْحَرَسِ وَ قَالَ ائْتُونِی بِهِ فَإِنْ أَبَى فَأْتُونِی بِرَأْسِهِ
داود پنج نفر از مأموران خود را فرستاد و گفت: او را نزد من بیآورید. اگر خوددارى کرد سر او را براى من بیاورید.
فَدَخَلُوا عَلَیْهِ وَ هُوَ یُصَلِّی فَقَالُوا لَهُ أَجِبْ دَاوُدَ قَالَ فَإِنْ لَمْ أُجِبْ قَالُوا أَمَرَنَا بِأَمْرٍ
آنها نزد امام علیه السلام آمدند در حالى که امام مشغول به نماز بود. گفتند:
داود شما را فرا خوانده است.
فرمود: اگر نیایم چه مى شود؟
گفتند: دستور خاصى به ما داده است.
قَالَ فَانْصَرِفُوا فَإِنَّهُ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ فِی دُنْیَاکُمْ وَ آخِرَتِکُمْ فَأَبَوْا إِلَّا خُرُوجَهُ
امام علیه السلام فرمود: بازگردید که براى دنیا و آخرت شما بهتر است. آنها خوددارى کردند و گفتند: حتمآ باید با ما بیایید.
فَرَفَعَ یَدَیْهِ … ثُمَّ دَعَا بِسَبَّابَتِهِ
امام علیه السلام دستها را به سوى آسمان بلند کرد و سپس دعا کرد و با انگشت اشاره خود اشاره نمود.
فَسَمِعْنَاهُ یَقُولُ السَّاعَهَ السَّاعَهَ
آنها مى گویند: شنیدیم که مى فرمود: همین ساعت، همین ساعت.
حَتَّى سَمِعْنَا صُرَاخاً عَالِیاً فَقَالَ لَهُمْ إِنَّ صَاحِبَکُمْ قَدْ مَاتَ فَانْصَرَفُوا
ناگهان فریادى بلند شد. امام علیه السلام به آنها فرمود: رئیس شما مرد.
آنها برگشتند.
فَسُئِلَ فَقَالَ بَعَثَ إِلَیَّ لِیُضْرَبَ عُنُقِی فَدَعَوْتُ عَلَیْهِ بِالاسْمِ الْأَعْظَمِ
جریان را از امام علیه السلام سؤال کردند، فرمود: او فرستاده بود گردن مرا بزنند من به اسم اعظم پروردگار او را نفرین کردم.
فَبَعَثَ اللَّهُ إِلَیْهِ مَلَکاً بِحَرْبَهٍ فَطَعَنَهُ فِی مَذَاکِیرِهِ فَقَتَلَه‏
خداوند فرشته اى را فرستاد که با سلاح، ضربه اى به او زد و او را کشت.

↩️ صدر و ذیل این روایت کاملا همخوان است، امام صادق در ابتدای حدیث فرمود ما کسانی نیستیم که بر غارت اموال آرام بگیریم، و در پایان حدیث نیز آرام نشدن حضرت بر غارت را می فهمیم.

*⃣ حضرت در حکمت ۴۹ فرمود:
احْذَرُوا صَوْلَهَ الْکَرِیمِ إِذَا جَاعَ،
حذر کنید از حمله شخص بزرگوار هنگامى که گرسنه شود،
وَ اللَّئِیمِ إِذَا شَبِعَ
و از فرو مایه و زبون چون سیر شود.

*⃣دراین حکمت نیز حضرت همگان را از این مطلب بر حذر داشت که با افراد کریم که اهل مردانگی هستند، مبارزه کنند و بخواهند به آنها گرسنگی بدهند یا به تعبیر حکمت ۳۰۷ اموال آنها را غارت کنند.

📘در کتاب کامل مُبرّد داریم:
اَنّ رَجُلاً مِنْ قُرَیْشٍ بَعَثَ اَلِی رَجُلٍ مِنْهُمْ _وَ کان اَخَذَ غُلاَماً لَهُ _
شخصی غلامی از دیگری خریده بود و پولش را نمیداد.
یَا هَذَا اِنَّ الرَّجُلَ یَنَامُ عَلَی اَلثَّکْلُ وَ لاَ یَنَامُ عَلَی اَلْحَرْبُ
این شخص طلبکار به او پیام داد که بدان انسان بر مرگ عزیزان صبر میکند ولی بر غارت مال نه.
فاِمّا رَدَدْتُهُ و اما عَرَضْتُ اِسْمَکَ عَلَی اَللَّهَ کُلَّ یَوْمٍ وَ لَیْلِهِ خَمْسَ مَرَّاتٍ
یا پول مرا بده یا در پنج نوبت نماز نفرینت میکنم.

🌀صبر آری، ظلم پذیری هرگز.
مردان مرد کسانی هستند که در مرگ عزیزان آرام اند، چون خداوند آنها را امر کرده به صبر، ولی در غارت و ظلم آرام نیستند چون خداوند آنها را نهی کرده است از ظلم پذیر بودن.
حضرت درخطبه ۲۹ فرمود:
لَا یَمْنَعُ الضَّیْمَ الذَّلِیلُ
تنها و تنها افراد ذلیل هستند که، هرگز نمى توانند ستم را از خود دور کنند،
وَ لَا یُدْرَکُ الْحَقُّ إِلَّا بِالْجِدِّ
و حق جز با تلاش و کوشش به دست نمى آید.

❄️علی علیه السلام کجا و ناراحتی برای مال کجا؟!
اگر کسی بپرسد امیرالمومنین که اینقدر دنیا را حقیر و کوچک میداند، چگونه در مورد غارت اموال،حکمت ۳۰۷ را میفرماید؛ میگوییم:

❄️امیرالمومنین در این حکمت در باب عدالت سخن گفته است که یکی از مصادیق عدالت در اینجا، بحث مالی است. ولی به طور کلی انسان مومن که مردانگی و فتوّت دارد دنبال عدالت است. این عدالت چه در امور مالی باشد چه غیر مالی، محترم است.
هیچ کسی حق ندارد کمک کننده به ظلم باشد. باید مدام دغدغه ی عدالت داشته باشد و اگر جایی بی عدالتی شد خواب از چشمانش بپرد. و شاید بتوانیم در یک جمله کلی تر بگوییم:
یَنَامُ الرَّجُلُ عَلَى الثُکْلِ، وَ لَا یَنَامُ عَلَى الْظُلم

⏪ ملاک مردانگی در نگاه مولا، ظلم ناپذیری است.
تمام آن چیزهایی که امیرالمومنین در نهج البلاغه به عنوان زندگی دینی بیان کرده است، در سیره و زندگی خود حضرت قابل پیگیری و بررسی است. در مورد صبر نکردن بر غارت در خطبه جهادیه فرمود:
أَلَا وَ إِنِّی قَدْ دَعَوْتُکُمْ إِلَى قِتَالِ هَؤُلَاءِ الْقَوْمِ لَیْلًا وَ نَهَاراً وَ سِرّاً وَ إِعْلَاناً
آگاه باشید! من، شب و روز، پنهان و آشکار، شما را به مبارزه با معاویه و حاکمان شام فرا خواندم ،
وَ قُلْتُ لَکُمُ اغْزُوهُمْ قَبْلَ أَنْ یَغْزُوکُمْ
و گفتم پیش از آن که آنها با شما نبرد کنند، با آنان بجنگید و به استقبال آنها به بیرون مرزها بروید،
فَوَاللَّهِ مَا غُزِیَ قَوْمٌ قَطُّ فِی عُقْرِ دَارِهِمْ إِلَّا ذَلُّوا
به خدا سوگند! هر زمان، قوم و ملّتى در درون خانه اش، مورد هجوم دشمن قرار گرفته، ذلیل و خوار شده است؛
فَتَوَاکَلْتُمْ وَ تَخَاذَلْتُمْ حَتَّى شُنَّتْ عَلَیْکُمُ الْغَارَاتُ وَ مُلِکَتْ عَلَیْکُمُ الْأَوْطَانُ
امّا شما، هر کدام، مسؤولیت را به گردن دیگرى انداختید و دست از یارى حق برداشتید تا آن که مورد هجوم پى درپى دشمن واقع شدید و سرزمین هایتان از دست رفت.
وَ هَذَا أَخُو غَامِدٍ قَدْ وَرَدَتْ خَیْلُهُ الْأَنْبَارَ اکنون بشنوید یکى از فرماندهان لشکر غارتگر شام اخو غامد سفیان بن عوف به شهر انبار، حمله کرده و لشکر او، وارد آن شهر شده اند.
وَ قَدْ قَتَلَ حَسَّانَ بْنَ حَسَّانَ الْبَکْرِیَّ وَ أَزَالَ خَیْلَکُمْ عَنْ مَسَالِحِهَا
و حسّان بن حسّان بکرى فرماندار و نماینده مرا کشته و مرزبانان شما را از آن سرزمین بیرون رانده است.
وَ لَقَدْ بَلَغَنِی أَنَّ الرَّجُلَ مِنْهُمْ کَانَ یَدْخُلُ عَلَى الْمَرْأَهِ الْمُسْلِمَهِ وَ الْأُخْرَى الْمُعَاهِدَهِ به من خبر رسیده است که یکى از آنها، به خانه زن مسلمان و زن غیر مسلمان دیگرى که در پناه اسلام جان و مالش محفوظ بوده، وارد شده و خلخال و دستبند و گردن بندها و گوشواره هاى آنان را از تنشان بیرون آورده است، در حالى که هیچ وسیله اى براى دفاع از خود، جز گریه و زارى و التماس نداشته اند!
ثُمَّ انْصَرَفُوا وَافِرِینَ مَا نَالَ رَجُلًا مِنْهُمْ کَلْمٌ وَ لَا أُرِیقَ لَهُمْ دَمٌ
آنها بعد از این همه جنایات، با غنائم فراوانى، به شهر و دیار خود بازگشته اند بى آن که حتى یک نفر از آنان آسیب ببیند یا خونى از آنها ریخته شود،
فَلَوْ أَنَّ امْرَأً مُسْلِماً مَاتَ مِنْ بَعْدِ هَذَا أَسَفاً مَا کَانَ بِهِ مَلُوماً بَلْ کَانَ بِهِ عِنْدِی جَدِیراً. اگر به خاطر این حادثه بسیار دردناک، مسلمانى از شدّت تأسّف و اندوه بمیرد، ملامتى بر او نیست، بلکه به نظر من، سزاوار است.
ملاک مردانگی این است که انسان در مقابل ظلم بایستد و دغدغه عدالت داشته باشد.

💠یَنَامُ الرَّجُلُ عَلَى الثُّکْلِ، وَ لَا یَنَامُ عَلَى الْحَرَبِ.
انسان داغدار، خواب و آسایش دارد؛ اما کسى که مالش را ربوده اند خواب ندارد.

⬇️ نکته:
بی خوابی مقدس؛
از این حکمت استفاده میشود که برخی بی خوابی ها ، بی خوابی مقدسی است. بی خوابی از روی دغدغه،
بی خوابی از روی عدالت.
موقعی که آرامش فکری برای انسان باشد انسان می تواند بخوابد، مرگ فرزند، پدر و مادر و عزیزان هر چند ناراحت کننده است ولی خواب را نمی گیرد.
آنچه خواب را می گیرد دغدغه داشتن است. که البته برخی دغدغه ها بجا و سزاوار است و برخی دغدغه، نا بجا و بیهوده.

↙️برخی بی خوابی ها بد هستند.
امام صادق علیه السلام فرمودند :
خَمْسَهٌ لاَ یَنَامُونَ
پنج شخص دچار بی خوابی هستند،
اَلْهَامُّ بِدَمٍ یَسْفِکُهُ
۱.کسی که قصد کشتن کسی را کرده است.
وَ ذُو اَلْمَالِ اَلْکَثِیرِ لاَ أَمِینَ لَهُ
۲. آنکه ثروت فراوانی دارد ولی نگهبان امینی برای ثروت خود ندارد،
وَ اَلْقَائِلُ فِی اَلنَّاسِ اَلزُّورَ وَ اَلْبُهْتَانَ عَنْ عَرَضٍ مِنَ اَلدُّنْیَا یَنَالُهُ
۳. آنکه برای بدست آوردن حیثیت اجتماعی متوسل به دروغ و بهتان گردد.
وَ اَلْمَأْخُوذُ بِالْمَالِ اَلْکَثِیرِ وَ لاَ مَالَ لَهُ
۴. و آنکه بدهی زیادی گردن گیرش شده است و مالی ندارد تا ادا کند
وَ اَلْمُحِبُّ حَبِیباً یَتَوَقَّعُ فِرَاقَهُ
۵. وعاشقی که درمعرض جدایی از معشوق خویش است.

*⃣بی خوابی دغدغه مندانه:
امیرالمومنین صلواه الله علیه فرمودند:
مَن خافَ البَیاتَ قَلَّ نَومُهُ
هر که از شبیخون مرگ بترسد، خوابش کم شود.
کسی که آگاه باشد مرگ در کمین اوست، خوابش کم میشود و به آمادگی برای بعد از مرگ مشغول میشود

💠یَنَامُ الرَّجُلُ عَلَى الثُّکْلِ، وَ لَا یَنَامُ عَلَى الْحَرَبِ.
انسان داغدار، خواب و آسایش دارد؛ اما کسى که مالش را ربوده اند خواب ندارد.

⬇️نکته ۲:
غارت زده شدن فقط به از دست دادن مال نیست. بلکه در روایات به عناوینی اشاره شده است و آنها را غارت زده شدن بیان کرده اند.

↙️غارت زده واقعی کسی است که دینش را از دست داده؛
امیرالمومنین علیه السلام فرمود:
الْحَرِیبَ مَنْ حُرِبَ دِینَه‏
غارت شده کسى است که دینش به غارت رفته باشد.
این شخص باید از روی دغدغه مندی نخوابد و هر شب برای او شب احیا باشد، شب زنده داری کند و به فکر خودش باشد.

↙️غارت زده واقعی کسی است که از امام محروم باشد.
در مقتل امام حسن مجتبی میخوانیم که امام حسین علیهما السلام برای حضرت فرمود:
فَلَیْسَ حَرِیبٌ مَنْ أُصِیبَ بِمَالِهِ-
وَ لَکِنَّ مَنْ وَارَى أَخَاهُ حَرِیبٌ-
غارت زده کسی نیست که مالش را غارت کرده باشند بلکه کسی است که برادری مثل تو را دفن کند.
ما که از وجود امام محرومیم غارت زده هستیم و جا دارد هر شب بیدار باشیم و زاری کنیم.

↙️غارت زده واقعی کسیی است که به دنیا پناه برده باشد.
حضرت درغرر الحکم فرمود :
جَارُ الدُّنْیَا مَحْرُوبٌ وَ مَوْفُورُهَا مَنْکُوبٌ پناهنده شده به دنیا غارت زده واقعی است و کسی که مال فراوانی داشته باشد دچار نکبت و سختی خواهد شد.

↙️غارت زده واقعی در قیامت معلوم میشود.
حضرت درغرر الحکم فرمود:
ظَالِمُ النَّاسِ یَوْمَ الْقِیَامَهِ مَنْکُوبٌ بِظُلْمِهِ مُعَذَّبٌ مَحْرُوبٌ
کسی که به مردم ظلم کرده باشد روز قیامت دچار نکبت و سختی است و عذاب میشود در حالی که خوبی هایش غارت شده اند و هیچ حسنه ای در اختیار ندارد.

↩️جنگ با خدا، همان غارت شدن است.
حضرت درغررالحکم فرمود:
الْمُحَارِبُ لِلْحَقِّ مَحْرُوبٌ
کسى که به جنگ با
حق برود، غارت شده است و شکست خورده است.

↩️غارت زده واقعی، جنگ کننده با دین است. حضرت درغرر الحکم فرمود:
مُحَارِبَ الدِّینِ مَحْرُوبٌ.
کسی که با دین به جنگ برخیزد، غارت زده است.

⏪ موارد متعددی از جنگ با خدا وجود دارد:

◀️۱.️ ربا جنگ با خدا است.
خداوند در آیه قران می فرماید:
《فَإِن لَّمْ تَفْعَلُواْ فَأْذَنُواْ بِحَرْبٍ مّنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ؛ بقره – ۲۷۹ 》
اگر ربا بگیرید به جنگ با خدا برخاسته اید.چه شخص ربا بدهد وبگیرد و یا حاکمیت ربا را ترویج کند.

◀️۲. دشمنی با اهل بیت است.
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه وآله:
مَنْ نَاصَبَ عَلِیّاً حَارَبَ اللَّهَ وَ مَنْ شَکَّ فِی عَلِیٍّ فَهُوَ کَافِرٌ.
پیامبر خدا ص فرمود: کسی که با علی به دشمنی برخیزد، با خدا به جنگ بر خاسته است وکسی که در ولایت و محبت و مقام علی ع شک کند، او از دین خارج شده است.

◀️۳. دلسوزی نکردن برای مردم است.
در️ فقه الرضاآمده است:
مَنْ مَشَى فِی حَاجَهِ أَخِیهِ فَلَمْ یُنَاصِحْهُ کَانَ کَمَنْ حَارَبَ اللَّهَ وَ رَسُولَه‏
هر مؤمنى که براى برآوردن حاجت و خواسته برادر و دوست مؤمن خود قدمى بردارد و او را نصحیت خالصانه و دلسوزانه نکند به جنگ با خدا و پیامبربرخاسته.

◀️۴. ظلم به مردم محاربه با خداست.
پیغمبر اکرم فرمود: هنگامى که پروردگارم مرا به معراج برد به من گفت:
یَا مُحَمَّدُ مَنْ أَذَلَّ لِی وَلِیّاً فَقَدْ أَرْصَدَنِی بِالْمُحَارَبَهِ وَ مَنْ حَارَبَنِی حَارَبْتُهُ
اى محمد کسى که ولىّ مرا خوار و ذلیل دارد در مقام جنگ با من بر آمده است و کسى که با من به محاربه برخیزد با او محاربه مى کنم و او را در هم مى شکنم.

اللهم لا تجعل مصیبتنا فی دیننا