بسم الله الرحمن الرحیمپ
شرح حکمتها:
حکمت سیصد و چهارم نهج البلاغه
۴۰۳/۱۱//۲۰ . ۹شعبان

وَ قَالَ (علیه السلام): إِنَّ الْمِسْکِینَ رَسُولُ اللَّهِ، فَمَنْ مَنَعَهُ فَقَدْ مَنَعَ اللَّهَ وَ مَنْ أَعْطَاهُ فَقَدْ أَعْطَى اللَّهَ.
و فرمود (ع): بینوایى که از تو چیزى مى طلبد، فرستاده خداست. کسى که او را چیزى ندهد، گویى حق خدا را ادا نکرده است و هر که او را چیزى دهد، حق خدا را ادا کرده است.
💠وَ قَالَ (علیه السلام): إِنَّ الْمِسْکِینَ رَسُولُ اللَّهِ
مستمند، فرستاده خداست،
💠 فَمَنْ مَنَعَهُ فَقَدْ مَنَعَ اللَّهَ وَ مَنْ أَعْطَاهُ فَقَدْ أَعْطَى اللَّهَ
کسى که از او دریغ دارد از خدا دریغ داشته و کسى که به او عطا کند به خداوند عطا کرده است.
🌀 این حکمت در واقع بیان وظیفه ثروتمندان در مقابل ضعفای جامعه است، و تشویقی است برای ثروتمندان که با خداوند معامله کنند و از نیازمندان دستگیری کنند.
⏪این حکمت از دو بخش کلی تشکیل شده، یکی رسول الله بودن فقیر،
و یکی ضرورت کمک به نیازمندان.
🌀 بر ثروتمندان جامعه لازم است کمک کنند.. حضرت درحکمت ۳۲۸ فرمود:
إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ فَرَضَ فِی أَمْوَالِ الْأَغْنِیَاءِ أَقْوَاتَ الْفُقَرَاءِ،
خداوند سبحان قُوت و نیازهاى فقرا را در اموال اغنیا واجب و معین کرده است،
فَمَا جَاعَ فَقِیرٌ إِلَّا بِمَا مُتِّعَ بِهِ غَنِیٌّ،
از این رو هیچ فقیرى گرسنه نمى ماند مگر به سبب بهره مندى غنى و ممانعت او از پرداخت حق فقیر و خداى متعال روز قیامت دراین باره از آنها سؤال و بازخواست مى کند.
همانگونه که در دنیا انسان فقیر “سائل” است و در خواست میکند؛ در قیامت انسان ثروتمند “مسئول” است و از او در مورد اینکه چرا کمک نکرده، چرا دست گیری نکرده است سوال خواهد شد.
❄️ طرف حساب ثروتمندان، خداوند است. قرآن کریم میفرماید:
《مَّنْ ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللهَ قَرْضآ حَسَنآ فَیُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافآ کَثِیرَهً؛ بقره -۲۴۵ 》
چه کسی است که به خدا قرض الحسنه دهد و از اموالى که خدا به او بخشیده، انفاق کند، تا خداوند آن مال را براى او، چندین برابر کند؟
یا در آیه دیگری میفرماید:
《 إِنْ تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا یُضَاعِفْهُ لَکُمْ وَیَغْفِرْ لَکُمْ ۚ وَاللَّهُ شَکُورٌ حَلِیمٌ؛ تغابن – ۱۷》
اگر به خدا وام نیکو دهید، آن را برای شما دو چندان می کند و شما را می آمرزد و خدا عطا کننده پاداش فراوان در برابر عمل اندک می باشد و بردبار است.
در این حکمت علاوه بر بحث قرض الحسنه، بحث تشکر خداوند از انسان نیکو کار نیز مطرح شده است.
🌀خداوند محتاج نیست ولی قرض میگیرد. در خطبه ۱۸۳ فرمود:
فَقَدْ قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ وَ یُثَبِّتْ أَقْدامَکُمْ»
«اگر خدا را یارى کنید، شما را یارى مى کند و گامهایتان را استوار مى دارد»
《 وَ قَالَ تَعَالَى «مَنْ ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً فَیُضاعِفَهُ لَهُ وَ لَهُ أَجْرٌ کَرِیمٌ؛ حدید – ۱۱》
و نیز فرموده است: «کیست که به خداوند قرض نیکو دهد تا چند برابر به او عطا کند و براى چنین کسى پاداش والایى است»
فَلَمْ یَسْتَنْصِرْکُمْ مِنْ ذُلٍّ وَ لَمْ یَسْتَقْرِضْکُمْ مِنْ قُلٍّ
به یقین خدا به سبب ضعف و ناتوانى از شما یارى نطلبیده و قرض گرفتنش از شما به سبب کمبود نیست.
اسْتَنْصَرَکُمْ وَ لَهُ جُنُودُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ
او از شما یارى خواسته در حالى که لشکرهاى آسمانها و زمین از آن اوست و شکست ناپذیر و حکیم است ،
وَ اسْتَقْرَضَکُمْ وَ لَهُ خَزائِنُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمِیدُ
همچنین از شما درخواست قرض کرده در حالى که گنجهاى آسمانها و زمین به او تعلق دارد و بى نیاز و شایسته ستایش است.
وَ إِنَّمَا أَرَادَ أَنْ یَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
او خواسته است شما را بیازماید که کدام یک نیکوکارترید.
إِنَّ الْمِسْکِینَ رَسُولُ اللَّهِ، فَمَنْ مَنَعَهُ فَقَدْ مَنَعَ اللَّهَ وَ مَنْ أَعْطَاهُ فَقَدْ أَعْطَى اللَّهَ
انسان گرفتار و فقیر فرستاده خداوند است به سمت ثروتمندان.
خداوند اراده کرده است تا نیاز فقرا به سبب ثروت دولتمندان برطرف شود.
⏪نیازمند هدیه فرستاده شده از جانب خداست
پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود :
هَدِیَّهُ اللّه ِ إلَى المُؤمِنِ السّائِلُ عَلى بابِهِ هدیه خدا به مؤمن ، درخواست کننده اى است که بر درِ خانه اوست.
❄️نیازهای مردم، نعمت خدا هستند.
امام حسین علیه السلام فرمود :
اعْلَمُوا أَنَّ حَوَائِجَ النَّاسِ إِلَیْکُمْ مِنْ نِعَمِ اللَّهِ عَلَیْکُمْ فَلَا تَمَلُّوا النِّعَمَ فَتَتَحَوَّلَ إِلَى غَیْرِکُم
نیازهاى مردم به سوى شما از نعمتهاى خداوند است، از نعمتها خسته نشوید و به دیگران محوّل نکنید.
⏪حفظ حرمت رسول لازم است.
همانگونه که در دنیا اگر انسان شخصی را به عنوان وکیل و نماینده خود برای مراسمی انتخاب کند، تکریم او لازم و واجب است؛ در مورد سائل نیز همین تکریم لازم و ضروری است زیرا سائل فرستاده خداست و انسان باید نهایت اکرام را نسبت به او داشته باشد و بی احترامی به او، بی احترامی اوست.
🌀سائل فرستاده خداست و دست سائل دست خداست.
کَانَ عَلِیُّ بْنُ اَلْحُسَیْنِ عَلَیْهِمَا السَّلاَمُ یَقُولُ: اَلصَّدَقَهُ تُطْفِئُ غَضَبَ اَلرَّبِّ
امام سجاد علیه اسلام فرمود :صدقه خاموش میکند آتش غضب الهی را.
قَالَ وَ کَانَ یُقَبِّلُ اَلصَّدَقَهَ قَبْلَ أَنْ یُعْطِیَهَا اَلسَّائِلَ
امام سجاد علیه السلام قبل از اینکه صدقه را به فقیر بدهد آن را مى بوسید. قِیلَ لَهُ مَا یَحْمِلُکَ عَلَى هَذَا
از امام سؤال شد، حکمت این کار شما چیست؟
قَالَ فَقَالَ لَسْتُ اُقَبِّلُ یَدَ اَلسَّائِلِ
فرمودند: من دست پروردگارم را مى بوسم نه دست فقیر را،
إِنَّمَا أُقَبِّلُ یَدَ رَبِّی إِنَّهَا تَقَعُ فِی یَدِ رَبِّی قَبْلَ أَنْ تَقَعَ فِی یَدِ اَلسَّائِلِ
زیرا صدقه قبل از اینکه به دست فقیر برسد در دست خدا قرار مى گیرد.
❄️امام باقر علیه السلام فرمود :
کَانَ أَبِی إِذَا تَصَدَّقَ بِشَیْءٍ وَضَعَهُ فِی یَدِ السَّائِلِ ثُمَّ ارْتَجَعَهُ مِنْهُ
امام علیه السلام هنگامى که صدقه اى به سائل مى داد آن را از او مى گرفت.
فَقَبَّلَهُ وَشَمَّهُ ثُمَّ رَدَّهُ فِی یَدِ السَّائِلِ
و مى بوسید و مى بویید و بار دیگر به او مى داد
وَذَلِکَ أَنَّهَا تَقَعُ فِی یَدِ اللَّهِ قَبْلَ أَنْ تَقَعَ فِی یَدِ السَّائِل
و همان عبارت را تکرار مى کرد.
صدقه قبل از اینکه به دست فقیر برسد در دست خدا قرار مى گیرد.
❄️ وَکَانَ علیه السلام یُقَبِّلُ یَدَهُ عِنْدَ الصَّدَقَهِ فَسُئِلَ عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ إِنَّهَا تَقَعُ فِی یَدِ اللَّهِ قَبْلَ أَنْ تَقَعَ فِی یَدِ السَّائِلِ
امام هنگامى که صدقه اى به نیازمندى مى داد دست خود را مى بوسید و مى فرمود: «صدقه قبل از آنکه به دست سائل برسد در دست خدا قرار مىگیرد.
⏪معنای دیگری برای جمله،
” إِنَّ الْمِسْکِینَ رَسُولُ اللَّهِ، فَمَنْ مَنَعَهُ فَقَدْ مَنَعَ اللَّهَ وَ مَنْ أَعْطَاهُ فَقَدْ أَعْطَى اللَّهَ”
مستمند، فرستاده خداست، کسى که کمک خود را از او دریغ دارد از خدا دریغ داشته و کسى که به او عطا کند به خداوند عطا کرده است.
🌀فقر جامعه میتواند نشانگر کم کاری مسئولین باشد. حضرت در این حکمت میفرماید اگر خواستید ببینید وضع مردم خوب است یا نه!!
اوضاع اقتصادی مردم خوب است یا نه !!
به میزان فقرا و نیازمندان جامعه نگاه کنید؛ آنان فرستادگانی از خدا بر مسئولین هستند که حجت را بر آنها تمام کرده اند و با صدای بلند فریاد میزنند در جامعه فقیر است و این به خاطر بی تدبیری و رانت خواری و پارتی بازی و توزیع ناعادلانه و قوانین غیر منصفانه شماست.
*⃣تهدید حضرت در اینجا متوجه مسئولین است که میفرماید: اگر شما جلوی رسیدن کمک به مستضعفین را بگیرید با خدا طرف هستنید؛ و اگر برای رفع مشکلات آنها تلاش کنید، خداوند با شما حساب خواهد کرد.
🌀مسئولین باید دنبال عدالت باشند نه جود
اگر چه بحث بخشش و انفاق بسیار مورد تاکید است ولی حقیقت آن است که از منظر امیرالمومنین، مقام و جایگاه عدالت بالاتر از بخشش است.
در حکمت ۴۳۷ فرمود:
اولا ؛ جود یعنی کسی حق دیگری را خورده وشخص ثالثی بخواهد برای اوجبران کند.
ثانیا ؛ جود نمی تواند همیشگی باشد و مشکل همه را حل کند بنابر این:
فَالْعَدْلُ أَشْرَفُهُمَا وَ أَفْضَلُهُمَا.
عدالت شریفتر و برتر از جود است.
🔀بدا به حال مسئولینی که حق ضعفا را خوردند.
حضرت در نامه ۲۶ در انذار یکی از کارگزاران که مسئول جمع آوری زکات و بیت المال بود نوشتند:
وَ إِلَّا تَفْعَلْ فَإِنَّکَ مِنْ أَکْثَرِ النَّاسِ خُصُوماً یَوْمَ الْقِیَامَهِ،
اگر حقوق ضعفا را رعایت نکنی از کسانى خواهى بود که در قیامت بیش از همه دشمن و شاکى دارند،
وَ بُؤْسَى لِمَنْ خَصْمُهُ عِنْدَ اللَّهِ الْفُقَرَاءُ وَ الْمَسَاکِینُ
بدا به حال کسى که مدعیانش در پیشگاه عدل خداوند، فقرا و مساکین و سائلان و رانده شدگان و وامداران و در راه ماندگان باشند.
❄️در نامه ۵۳ خطاب به مالک اشتر که بناست فرماندار مصر بشود نوشتند:
ثُمَّ اللهَ اللهَ فِی الطَّبَقَهِ السُّفْلَى مِنَ الَّذِینَ لاَ حِیلَهَ لَهُمْ
خدا را در نظر داشته باش درباره طبقه پایین اجتماع; همانها که راه چاره اى حتى براى معیشت ساده ندارند.
مِنَ الْمَسَاکِینِ وَالْمُحْتَاجِینَ وَأَهْلِ الْبُؤْسَى وَ الزَّمْنَى
آن ها مستمندان و نیازمندان و تهى دستان و از کار افتادگان هستند،
فَإِنَّ فِی هَذِهِ الطَّبَقَهِ قَانِعاً وَمُعْتَرّاً
و بدان در این طبقه گروهى قانع اند و به آنچه به آنها بدهند اکتفا مى کنند و گروهى دیگر کسانى هستند که به درخواست و گدایی رو می آورند،
وَاحْفَظ لِلَّهِ مَا اسْتَحْفَظَکَ مِنْ حَقِّهِ فِیهِمْ آنچه را خداوند درباره حق خود نسبت به آنها به تو دستور داده است حفظ کن که همین باعث ، محافظت تو از
آتش جهنم می شود.
و در بخش دیگری از نامه ۵۳ فرمود:
وَإِنَّمَا یُؤْتَى خَرَابُ الاَْرْضِ مِنْ إِعْوَازِ أَهْلِهَا، وَإِنَّمَا یُعْوِزُ أَهْلُهَا
منحصرا ویرانى زمین تنها به علت فقر صاحبان آن حاصل مى شود.
لاِِشْرَافِ أَنْفُسِ الْوُلاَهِ عَلَى الْجَمْعِ، وَسُوءِ ظَنِّهِمْ بِالْبَقَاءِ،
و فقر آنها تنها به سبب توجّه زمامداران به جمع مال و زراندوزى و بدگمانى به بقاى حکومتشان،
وَقِلَّهِ انْتِفَاعِهِمْ بِالْعِبَرِ
و کم عبرت گرفتن از سرنوشت زمامدارانِ پیشین خواهد بود.
🌀 اگر مسئولین صدای فقرا را می شنیدند و این رسولان الهی را می دیدند؛ به حرف افراد چاپلوس توجه نمی کردند و تلاش میکردند برای بهتر کردن اوضاع جامعه و رساندن حق به حقدار…
همانطور که حضرت در این حکمت فرمود
“إِنَّ الْمِسْکِینَ رَسُولُ اللَّهِ،
1⃣ ضرورت کمک و دستگیری از فقرا زیرا انها فرستاده خدا هستند.
2⃣ ضرورت توجه مسئولین به اقشار مستضعف مردم و در کشف دردهای واقعی مردم از این اقشار.
📘کمک به فقرا در آئینه آیات و روایات:
باید دیگران را بر خود ترجیح داد.
قرآن کریم در مدح انصار میفرماید:
《 وَ یُؤْثِرُونَ عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ کَانَ بِهِمْ خَصَاصَهٌ؛ حشر – ۹》
اینها کسانی هستند که به هرچیزی نیز احتیاج داشته باشند باز مهاجرین را بر خود ترجیح میدهند.
❄️صدقه بدهید، اگر چه اندک باشد.
پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود:
اِتَّقُوا اَلنَّارَ وَ لَوْ بِشِقِّ تَمْرَهٍ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ فَبِکَلِمَهٍ طَیِّبَهٍ
بپرهیزید از آتش اگر چه به وسیلۀ نصف خرمایى باشد،و اگر ممکن نبود به سخن خوش.
🔀دستی که امروز بخشنده نباشد، فردا بسته است.
امام باقر علیه السلام فرمود :
إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى یَبْعَثُ یَوْمَ اَلْقِیَامَهِ نَاساً مِنْ قُبُورِهِمْ مَشْدُودَهً أَیْدِیهِمْ إِلَى أَعْنَاقِهِمْ
به راستى در روز رستاخیز خداوند متعال گروهى از مردم را در حالى از قبرهایشان محشور مىنماید که دستان آنها به گردنهایشان بسته شده است.
لاَ یَسْتَطِیعُونَ أَنْ یَتَنَاوَلُوا بِهَا قِیسَ أَنْمُلَهٍ
آنان توان برداشتن از نعمت های اطراف خود را نداند حتی به اندازۀ مورچه.
مَعَهُمْ مَلاَئِکَهٌ یُعَیِّرُونَهُمْ تَعْیِیراً شَدِیداً
فرشتگانى آنها را همراهى مىکنند که به شدّت به آنها عیب و خرده مىگیرند.
یَقُولُونَ هَؤُلاَءِ اَلَّذِینَ مَنَعُوا خَیْراً قَلِیلاً مِنْ خَیْرٍ کَثِیرٍ
و مىگویند:اینان همان ها هستند که از دارایی زیاد، اندکی را نمی بخشیدند. هَؤُلاَءِ اَلَّذِینَ أَعْطَاهُمُ اَللَّهُ فَمَنَعُوا حَقَّ اَللَّهِ فِی أَمْوَالِهِمْ
اینان افرادى بودند که خداوند به آنها عطا فرمود، ولى آنها از پرداخت حق خود در اموالشان خوددارى کردند.
⏪دو کار با اهمیت برای رسول الله.
و کان ص لا یَکِلُ خَصلتین إلی غیره کان
یصنع طهوره و کان یناول المسکین بیده رسول خدا دو کار خویش را به کسی وا نمی گذاشت ،
یکی فراهم ساختن آب برای وضوی نیمه شب،
و دیگری پرداخت صدقه به مسکین که به دست خود انجام می داد.
نه برای عبادت کسی را به زحمت می انداخت، نه به دیگران توصیه میکرد صدقه بدهند و کار مردم را راه بیندازند و خود مشارکت نکند.
🌀کمک نکردن به فقیر ابتلا و گرفتاری دارد.
مرحوم عیاشی در ذیل تفسیر سوره یوسف این حدیث عجیب را نقل میکنند:
عَنْ أَبِی حَمْزَهَ اَلثُّمَالِیِّ قَالَ: صَلَّیْتُ مَعَ عَلِیِّ بْنِ اَلْحُسَیْنِ عَلَیْهِمَا السَّلاَمُ اَلْفَجْرَ بِالْمَدِینَهِ یَوْمَ اَلْجُمُعَهِ
نماز صبح روز جمعه را در مدینه با حضرت على بن الحسین علیهما السّلام خواندم
فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ صَلاَتِهِ وَ سُبْحَتِهِ نَهَضَ إِلَى مَنْزِلِهِ وَ أَنَا مَعَهُ
وقتى آن حضرت از نماز و تسبیحات فارغ شدند از جا برخاسته و به اتّفاق به طرف منزل آن جناب رفتیم.
فَدَعَا مَوْلاَهً لَهُ تُسَمَّى سُکَیْنَهَ
به درب منزل حضرت که رسیدیم کنیز خود به نام سکینه را صدا زده و به او فرمودند:
فَقَالَ لَهَا لاَ یَعْبُرْ عَلَى بَابِی سَائِلٌ إِلاَّ أَطْعَمْتُمُوهُ فَإِنَّ اَلْیَوْمَ یَوْمُ اَلْجُمُعَهِ
هر سائلى که از درب منزل من عبور کرد حتما به او طعام بدهید چه آن که امروز،روز جمعه مىباشد.
قُلْتُ لَهُ لَیْسَ کُلُّ مَنْ یَسْأَلُ مُسْتَحِقّاً
کنیز عرضه داشت:هر سائلى که مستحق نیست؟
فَقَالَ یَا ثَابِتُ أَخَافُ أَنْ یَکُونَ بَعْضُ مَنْ یَسْأَلُنَا مُحِقّاً فَلاَ نُطْعِمَهُ وَ نَرُدَّهُ فَیَنْزِلَ بِنَا أَهْلَ اَلْبَیْتِ
حضرت فرمودند:مىترسم برخى از سائلین مستحق بوده و ما به آنها طعام نداده ردّشان کنیم
مَا نَزَلَ بِیَعْقُوبَ وَ آلِهِ أَطْعِمُوهُمْ أَطْعِمُوهُمْ
پس آنچه به یعقوب نازل شد به ما اهل بیت نیز نازل گردد،بنا بر این به هر سائلى اطعام کنید و حتما او را بهرهمند نمایید. إِنَّ یَعْقُوبَ کَانَ یَذْبَحُ کُلَّ یَوْمٍ کَبْشاً فَیَتَصَدَّقُ مِنْهُ وَ یَأْکُلُ هُوَ وَ عِیَالُهُ مِنْهُ
جناب یعقوب هر روز قوچى را سر مىبرید و از آن تصدّق مىنمود و خود و عیالش نیز از آن تناول مىکردند،
وَ أَنَّ سَائِلاً مُؤْمِناً صَوَّاماً مُحِقّاً لَهُ عِنْدَ اَللَّهِ مَنْزِلَهٌ وَ کَانَ مُجْتَازاً غَرِیباً اِعْتَرَّ عَلَى بَابِ
سائلى مؤمن که روزهدار و مستحق بود به خانه آن حضرت عبور کرد
یَعْقُوبَ عَشِیَّهَ جُمُعَهٍ عِنْدَ أَوَانِ إِفْطَارِهِ یَهْتِفُ عَلَى بَابِهِ أَطْعِمُوا اَلسَّائِلَ اَلْمُجْتَازَ
شب جمعهاى هنگام غروب در وقتى که حضرت یعقوب مىخواستند افطار کنند سائلى مؤمن که روزهدار و مستحق بود به خانه آن حضرت عبور کرد و فریاد زد:
اَلْغَرِیبَ اَلْجَائِعَ مِنْ فَضْلِ طَعَامِکُمْ یَهْتِفُ بِذَلِکَ عَلَى بَابِهِ مِرَاراً
سائلى غریب و گرسنه را از زیادى طعام خود بدهید.مکرّر این نداء را داد.
وَ هُمْ یَسْمَعُونَهُ وَ قَدْ جَهِلُوا حَقَّهُ وَ لَمْ یُصَدِّقُوا قَوْلَهُ
و جناب یعقوب و اهل خانهاش آن را مىشنیدند و چون به استحقاقش واقف نبودند کلامش را تصدیق نمىکردند.
فَلَمَّا یَئِسَ أَنْ یُطْعِمُوهُ
سائل چون از احسان آنها مأیوس شد
وَ غَشِیَهُ اَللَّیْلُ اِسْتَرْجَعَ وَ اِسْتَعْبَرَ
و شب فرا رسید کلمه استرجاع بر زبان جارى کرد و اشک ریخت
وَ شَکَا جُوعَهُ إِلَى اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ
و از گرسنگى خود شکایت به حقّ تعالى نمود
وَ بَاتَ طَاوِیاً وَ أَصْبَحَ صَائِماً جَائِعاً صَابِراً حَامِداً لِلَّهِ
و روز بعد را با گرسنگى روزه داشت در حالى که حمد خداى را بجا مىآورد.
وَ بَاتَ یَعْقُوبُ وَ آلُ یَعْقُوبَ شِبَاعاً بِطَاناً وَ أَصْبَحُوا
و از آن طرف یعقوب و اهل بیتش سیر و با شکم پر شب را به صبح رسانده،
وَ عِنْدَهُمْ فَضْلَهٌ مِنْ طَعَامِهِمْ
در حالى که طعام زیادى نزدشان بود.
أَ وَ مَا عَلِمْتَ یَا یَعْقُوبُ أَنَّ اَلْعُقُوبَهَ وَ اَلْبَلْوَى إِلَى أَوْلِیَائِی أَسْرَعُ مِنْهَا إِلَى أَعْدَائِی
آیا نمىدانى که عقوبت و مؤاخذه من نسبت به دوستانم سریعتر و زودتر از تنبیه و عقوبت دشمنانم مىباشد؟
وَ ذَلِکَ حُسْنُ اَلنَّظَرِ مِنِّی لِأَوْلِیَائِی وَ اِسْتِدْرَاجٌ مِنِّی لِأَعْدَائِی
و این نیست مگر حسن نظر من به دوستان و در استدراج قرار دادن دشمنان.
أَمَا وَ عِزَّتِی لَأُنْزِلُ عَلَیْکَ بَلْوَایَ
به عزّت و جلال خود قسم،بر تو گرفتارى نازل خواهم نمود،
وَ لَأَجْعَلَنَّکَ وَ وُلْدَکَ عَرْضاً لِمُصَابِی وَ لَأُوذِیَنَّکَ بِعُقُوبَتِی
تو و فرزندانت را در معرض مصیبت قرار داده و با عقوبتم آزار و ایذائت خواهم نمود،
فَاسْتَعِدُّوا لِبَلْوَایَ وَ اِرْضَوْا بِقَضَائِی وَ اِصْبِرُوا لِلْمَصَائِبِ
پس آماده بلا و سختى بوده و به قضاء من راضى و در مصائب شکیبا باشید.
اللهم الرزقنا رزقا طیبا طاهرا کثیرا
بسم الله الرحمن الرحیمپ
شرح حکمتها:
حکمت سیصد و چهارم نهج البلاغه
۴۰۳/۱۱//۲۰ . ۹شعبان

وَ قَالَ (علیه السلام): إِنَّ الْمِسْکِینَ رَسُولُ اللَّهِ، فَمَنْ مَنَعَهُ فَقَدْ مَنَعَ اللَّهَ وَ مَنْ أَعْطَاهُ فَقَدْ أَعْطَى اللَّهَ.
و فرمود (ع): بینوایى که از تو چیزى مى طلبد، فرستاده خداست. کسى که او را چیزى ندهد، گویى حق خدا را ادا نکرده است و هر که او را چیزى دهد، حق خدا را ادا کرده است.
💠وَ قَالَ (علیه السلام): إِنَّ الْمِسْکِینَ رَسُولُ اللَّهِ
مستمند، فرستاده خداست،
💠 فَمَنْ مَنَعَهُ فَقَدْ مَنَعَ اللَّهَ وَ مَنْ أَعْطَاهُ فَقَدْ أَعْطَى اللَّهَ
کسى که از او دریغ دارد از خدا دریغ داشته و کسى که به او عطا کند به خداوند عطا کرده است.
🌀 این حکمت در واقع بیان وظیفه ثروتمندان در مقابل ضعفای جامعه است، و تشویقی است برای ثروتمندان که با خداوند معامله کنند و از نیازمندان دستگیری کنند.
⏪این حکمت از دو بخش کلی تشکیل شده، یکی رسول الله بودن فقیر،
و یکی ضرورت کمک به نیازمندان.
🌀 بر ثروتمندان جامعه لازم است کمک کنند.. حضرت درحکمت ۳۲۸ فرمود:
إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ فَرَضَ فِی أَمْوَالِ الْأَغْنِیَاءِ أَقْوَاتَ الْفُقَرَاءِ،
خداوند سبحان قُوت و نیازهاى فقرا را در اموال اغنیا واجب و معین کرده است،
فَمَا جَاعَ فَقِیرٌ إِلَّا بِمَا مُتِّعَ بِهِ غَنِیٌّ،
از این رو هیچ فقیرى گرسنه نمى ماند مگر به سبب بهره مندى غنى و ممانعت او از پرداخت حق فقیر و خداى متعال روز قیامت دراین باره از آنها سؤال و بازخواست مى کند.
همانگونه که در دنیا انسان فقیر “سائل” است و در خواست میکند؛ در قیامت انسان ثروتمند “مسئول” است و از او در مورد اینکه چرا کمک نکرده، چرا دست گیری نکرده است سوال خواهد شد.
❄️ طرف حساب ثروتمندان، خداوند است. قرآن کریم میفرماید:
《مَّنْ ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللهَ قَرْضآ حَسَنآ فَیُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافآ کَثِیرَهً؛ بقره -۲۴۵ 》
چه کسی است که به خدا قرض الحسنه دهد و از اموالى که خدا به او بخشیده، انفاق کند، تا خداوند آن مال را براى او، چندین برابر کند؟
یا در آیه دیگری میفرماید:
《 إِنْ تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا یُضَاعِفْهُ لَکُمْ وَیَغْفِرْ لَکُمْ ۚ وَاللَّهُ شَکُورٌ حَلِیمٌ؛ تغابن – ۱۷》
اگر به خدا وام نیکو دهید، آن را برای شما دو چندان می کند و شما را می آمرزد و خدا عطا کننده پاداش فراوان در برابر عمل اندک می باشد و بردبار است.
در این حکمت علاوه بر بحث قرض الحسنه، بحث تشکر خداوند از انسان نیکو کار نیز مطرح شده است.
🌀خداوند محتاج نیست ولی قرض میگیرد. در خطبه ۱۸۳ فرمود:
فَقَدْ قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ وَ یُثَبِّتْ أَقْدامَکُمْ»
«اگر خدا را یارى کنید، شما را یارى مى کند و گامهایتان را استوار مى دارد»
《 وَ قَالَ تَعَالَى «مَنْ ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً فَیُضاعِفَهُ لَهُ وَ لَهُ أَجْرٌ کَرِیمٌ؛ حدید – ۱۱》
و نیز فرموده است: «کیست که به خداوند قرض نیکو دهد تا چند برابر به او عطا کند و براى چنین کسى پاداش والایى است»
فَلَمْ یَسْتَنْصِرْکُمْ مِنْ ذُلٍّ وَ لَمْ یَسْتَقْرِضْکُمْ مِنْ قُلٍّ
به یقین خدا به سبب ضعف و ناتوانى از شما یارى نطلبیده و قرض گرفتنش از شما به سبب کمبود نیست.
اسْتَنْصَرَکُمْ وَ لَهُ جُنُودُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ
او از شما یارى خواسته در حالى که لشکرهاى آسمانها و زمین از آن اوست و شکست ناپذیر و حکیم است ،
وَ اسْتَقْرَضَکُمْ وَ لَهُ خَزائِنُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمِیدُ
همچنین از شما درخواست قرض کرده در حالى که گنجهاى آسمانها و زمین به او تعلق دارد و بى نیاز و شایسته ستایش است.
وَ إِنَّمَا أَرَادَ أَنْ یَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
او خواسته است شما را بیازماید که کدام یک نیکوکارترید.
إِنَّ الْمِسْکِینَ رَسُولُ اللَّهِ، فَمَنْ مَنَعَهُ فَقَدْ مَنَعَ اللَّهَ وَ مَنْ أَعْطَاهُ فَقَدْ أَعْطَى اللَّهَ
انسان گرفتار و فقیر فرستاده خداوند است به سمت ثروتمندان.
خداوند اراده کرده است تا نیاز فقرا به سبب ثروت دولتمندان برطرف شود.
⏪نیازمند هدیه فرستاده شده از جانب خداست
پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود :
هَدِیَّهُ اللّه ِ إلَى المُؤمِنِ السّائِلُ عَلى بابِهِ هدیه خدا به مؤمن ، درخواست کننده اى است که بر درِ خانه اوست.
❄️نیازهای مردم، نعمت خدا هستند.
امام حسین علیه السلام فرمود :
اعْلَمُوا أَنَّ حَوَائِجَ النَّاسِ إِلَیْکُمْ مِنْ نِعَمِ اللَّهِ عَلَیْکُمْ فَلَا تَمَلُّوا النِّعَمَ فَتَتَحَوَّلَ إِلَى غَیْرِکُم
نیازهاى مردم به سوى شما از نعمتهاى خداوند است، از نعمتها خسته نشوید و به دیگران محوّل نکنید.
⏪حفظ حرمت رسول لازم است.
همانگونه که در دنیا اگر انسان شخصی را به عنوان وکیل و نماینده خود برای مراسمی انتخاب کند، تکریم او لازم و واجب است؛ در مورد سائل نیز همین تکریم لازم و ضروری است زیرا سائل فرستاده خداست و انسان باید نهایت اکرام را نسبت به او داشته باشد و بی احترامی به او، بی احترامی اوست.
🌀سائل فرستاده خداست و دست سائل دست خداست.
کَانَ عَلِیُّ بْنُ اَلْحُسَیْنِ عَلَیْهِمَا السَّلاَمُ یَقُولُ: اَلصَّدَقَهُ تُطْفِئُ غَضَبَ اَلرَّبِّ
امام سجاد علیه اسلام فرمود :صدقه خاموش میکند آتش غضب الهی را.
قَالَ وَ کَانَ یُقَبِّلُ اَلصَّدَقَهَ قَبْلَ أَنْ یُعْطِیَهَا اَلسَّائِلَ
امام سجاد علیه السلام قبل از اینکه صدقه را به فقیر بدهد آن را مى بوسید. قِیلَ لَهُ مَا یَحْمِلُکَ عَلَى هَذَا
از امام سؤال شد، حکمت این کار شما چیست؟
قَالَ فَقَالَ لَسْتُ اُقَبِّلُ یَدَ اَلسَّائِلِ
فرمودند: من دست پروردگارم را مى بوسم نه دست فقیر را،
إِنَّمَا أُقَبِّلُ یَدَ رَبِّی إِنَّهَا تَقَعُ فِی یَدِ رَبِّی قَبْلَ أَنْ تَقَعَ فِی یَدِ اَلسَّائِلِ
زیرا صدقه قبل از اینکه به دست فقیر برسد در دست خدا قرار مى گیرد.
❄️امام باقر علیه السلام فرمود :
کَانَ أَبِی إِذَا تَصَدَّقَ بِشَیْءٍ وَضَعَهُ فِی یَدِ السَّائِلِ ثُمَّ ارْتَجَعَهُ مِنْهُ
امام علیه السلام هنگامى که صدقه اى به سائل مى داد آن را از او مى گرفت.
فَقَبَّلَهُ وَشَمَّهُ ثُمَّ رَدَّهُ فِی یَدِ السَّائِلِ
و مى بوسید و مى بویید و بار دیگر به او مى داد
وَذَلِکَ أَنَّهَا تَقَعُ فِی یَدِ اللَّهِ قَبْلَ أَنْ تَقَعَ فِی یَدِ السَّائِل
و همان عبارت را تکرار مى کرد.
صدقه قبل از اینکه به دست فقیر برسد در دست خدا قرار مى گیرد.
❄️ وَکَانَ علیه السلام یُقَبِّلُ یَدَهُ عِنْدَ الصَّدَقَهِ فَسُئِلَ عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ إِنَّهَا تَقَعُ فِی یَدِ اللَّهِ قَبْلَ أَنْ تَقَعَ فِی یَدِ السَّائِلِ
امام هنگامى که صدقه اى به نیازمندى مى داد دست خود را مى بوسید و مى فرمود: «صدقه قبل از آنکه به دست سائل برسد در دست خدا قرار مىگیرد.
⏪معنای دیگری برای جمله،
” إِنَّ الْمِسْکِینَ رَسُولُ اللَّهِ، فَمَنْ مَنَعَهُ فَقَدْ مَنَعَ اللَّهَ وَ مَنْ أَعْطَاهُ فَقَدْ أَعْطَى اللَّهَ”
مستمند، فرستاده خداست، کسى که کمک خود را از او دریغ دارد از خدا دریغ داشته و کسى که به او عطا کند به خداوند عطا کرده است.
🌀فقر جامعه میتواند نشانگر کم کاری مسئولین باشد. حضرت در این حکمت میفرماید اگر خواستید ببینید وضع مردم خوب است یا نه!!
اوضاع اقتصادی مردم خوب است یا نه !!
به میزان فقرا و نیازمندان جامعه نگاه کنید؛ آنان فرستادگانی از خدا بر مسئولین هستند که حجت را بر آنها تمام کرده اند و با صدای بلند فریاد میزنند در جامعه فقیر است و این به خاطر بی تدبیری و رانت خواری و پارتی بازی و توزیع ناعادلانه و قوانین غیر منصفانه شماست.
*⃣تهدید حضرت در اینجا متوجه مسئولین است که میفرماید: اگر شما جلوی رسیدن کمک به مستضعفین را بگیرید با خدا طرف هستنید؛ و اگر برای رفع مشکلات آنها تلاش کنید، خداوند با شما حساب خواهد کرد.
🌀مسئولین باید دنبال عدالت باشند نه جود
اگر چه بحث بخشش و انفاق بسیار مورد تاکید است ولی حقیقت آن است که از منظر امیرالمومنین، مقام و جایگاه عدالت بالاتر از بخشش است.
در حکمت ۴۳۷ فرمود:
اولا ؛ جود یعنی کسی حق دیگری را خورده وشخص ثالثی بخواهد برای اوجبران کند.
ثانیا ؛ جود نمی تواند همیشگی باشد و مشکل همه را حل کند بنابر این:
فَالْعَدْلُ أَشْرَفُهُمَا وَ أَفْضَلُهُمَا.
عدالت شریفتر و برتر از جود است.
🔀بدا به حال مسئولینی که حق ضعفا را خوردند.
حضرت در نامه ۲۶ در انذار یکی از کارگزاران که مسئول جمع آوری زکات و بیت المال بود نوشتند:
وَ إِلَّا تَفْعَلْ فَإِنَّکَ مِنْ أَکْثَرِ النَّاسِ خُصُوماً یَوْمَ الْقِیَامَهِ،
اگر حقوق ضعفا را رعایت نکنی از کسانى خواهى بود که در قیامت بیش از همه دشمن و شاکى دارند،
وَ بُؤْسَى لِمَنْ خَصْمُهُ عِنْدَ اللَّهِ الْفُقَرَاءُ وَ الْمَسَاکِینُ
بدا به حال کسى که مدعیانش در پیشگاه عدل خداوند، فقرا و مساکین و سائلان و رانده شدگان و وامداران و در راه ماندگان باشند.
❄️در نامه ۵۳ خطاب به مالک اشتر که بناست فرماندار مصر بشود نوشتند:
ثُمَّ اللهَ اللهَ فِی الطَّبَقَهِ السُّفْلَى مِنَ الَّذِینَ لاَ حِیلَهَ لَهُمْ
خدا را در نظر داشته باش درباره طبقه پایین اجتماع; همانها که راه چاره اى حتى براى معیشت ساده ندارند.
مِنَ الْمَسَاکِینِ وَالْمُحْتَاجِینَ وَأَهْلِ الْبُؤْسَى وَ الزَّمْنَى
آن ها مستمندان و نیازمندان و تهى دستان و از کار افتادگان هستند،
فَإِنَّ فِی هَذِهِ الطَّبَقَهِ قَانِعاً وَمُعْتَرّاً
و بدان در این طبقه گروهى قانع اند و به آنچه به آنها بدهند اکتفا مى کنند و گروهى دیگر کسانى هستند که به درخواست و گدایی رو می آورند،
وَاحْفَظ لِلَّهِ مَا اسْتَحْفَظَکَ مِنْ حَقِّهِ فِیهِمْ آنچه را خداوند درباره حق خود نسبت به آنها به تو دستور داده است حفظ کن که همین باعث ، محافظت تو از
آتش جهنم می شود.
و در بخش دیگری از نامه ۵۳ فرمود:
وَإِنَّمَا یُؤْتَى خَرَابُ الاَْرْضِ مِنْ إِعْوَازِ أَهْلِهَا، وَإِنَّمَا یُعْوِزُ أَهْلُهَا
منحصرا ویرانى زمین تنها به علت فقر صاحبان آن حاصل مى شود.
لاِِشْرَافِ أَنْفُسِ الْوُلاَهِ عَلَى الْجَمْعِ، وَسُوءِ ظَنِّهِمْ بِالْبَقَاءِ،
و فقر آنها تنها به سبب توجّه زمامداران به جمع مال و زراندوزى و بدگمانى به بقاى حکومتشان،
وَقِلَّهِ انْتِفَاعِهِمْ بِالْعِبَرِ
و کم عبرت گرفتن از سرنوشت زمامدارانِ پیشین خواهد بود.
🌀 اگر مسئولین صدای فقرا را می شنیدند و این رسولان الهی را می دیدند؛ به حرف افراد چاپلوس توجه نمی کردند و تلاش میکردند برای بهتر کردن اوضاع جامعه و رساندن حق به حقدار…
همانطور که حضرت در این حکمت فرمود
“إِنَّ الْمِسْکِینَ رَسُولُ اللَّهِ،
1⃣ ضرورت کمک و دستگیری از فقرا زیرا انها فرستاده خدا هستند.
2⃣ ضرورت توجه مسئولین به اقشار مستضعف مردم و در کشف دردهای واقعی مردم از این اقشار.
📘کمک به فقرا در آئینه آیات و روایات:
باید دیگران را بر خود ترجیح داد.
قرآن کریم در مدح انصار میفرماید:
《 وَ یُؤْثِرُونَ عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ کَانَ بِهِمْ خَصَاصَهٌ؛ حشر – ۹》
اینها کسانی هستند که به هرچیزی نیز احتیاج داشته باشند باز مهاجرین را بر خود ترجیح میدهند.
❄️صدقه بدهید، اگر چه اندک باشد.
پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود:
اِتَّقُوا اَلنَّارَ وَ لَوْ بِشِقِّ تَمْرَهٍ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ فَبِکَلِمَهٍ طَیِّبَهٍ
بپرهیزید از آتش اگر چه به وسیلۀ نصف خرمایى باشد،و اگر ممکن نبود به سخن خوش.
🔀دستی که امروز بخشنده نباشد، فردا بسته است.
امام باقر علیه السلام فرمود :
إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى یَبْعَثُ یَوْمَ اَلْقِیَامَهِ نَاساً مِنْ قُبُورِهِمْ مَشْدُودَهً أَیْدِیهِمْ إِلَى أَعْنَاقِهِمْ
به راستى در روز رستاخیز خداوند متعال گروهى از مردم را در حالى از قبرهایشان محشور مىنماید که دستان آنها به گردنهایشان بسته شده است.
لاَ یَسْتَطِیعُونَ أَنْ یَتَنَاوَلُوا بِهَا قِیسَ أَنْمُلَهٍ
آنان توان برداشتن از نعمت های اطراف خود را نداند حتی به اندازۀ مورچه.
مَعَهُمْ مَلاَئِکَهٌ یُعَیِّرُونَهُمْ تَعْیِیراً شَدِیداً
فرشتگانى آنها را همراهى مىکنند که به شدّت به آنها عیب و خرده مىگیرند.
یَقُولُونَ هَؤُلاَءِ اَلَّذِینَ مَنَعُوا خَیْراً قَلِیلاً مِنْ خَیْرٍ کَثِیرٍ
و مىگویند:اینان همان ها هستند که از دارایی زیاد، اندکی را نمی بخشیدند. هَؤُلاَءِ اَلَّذِینَ أَعْطَاهُمُ اَللَّهُ فَمَنَعُوا حَقَّ اَللَّهِ فِی أَمْوَالِهِمْ
اینان افرادى بودند که خداوند به آنها عطا فرمود، ولى آنها از پرداخت حق خود در اموالشان خوددارى کردند.
⏪دو کار با اهمیت برای رسول الله.
و کان ص لا یَکِلُ خَصلتین إلی غیره کان
یصنع طهوره و کان یناول المسکین بیده رسول خدا دو کار خویش را به کسی وا نمی گذاشت ،
یکی فراهم ساختن آب برای وضوی نیمه شب،
و دیگری پرداخت صدقه به مسکین که به دست خود انجام می داد.
نه برای عبادت کسی را به زحمت می انداخت، نه به دیگران توصیه میکرد صدقه بدهند و کار مردم را راه بیندازند و خود مشارکت نکند.
🌀کمک نکردن به فقیر ابتلا و گرفتاری دارد.
مرحوم عیاشی در ذیل تفسیر سوره یوسف این حدیث عجیب را نقل میکنند:
عَنْ أَبِی حَمْزَهَ اَلثُّمَالِیِّ قَالَ: صَلَّیْتُ مَعَ عَلِیِّ بْنِ اَلْحُسَیْنِ عَلَیْهِمَا السَّلاَمُ اَلْفَجْرَ بِالْمَدِینَهِ یَوْمَ اَلْجُمُعَهِ
نماز صبح روز جمعه را در مدینه با حضرت على بن الحسین علیهما السّلام خواندم
فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ صَلاَتِهِ وَ سُبْحَتِهِ نَهَضَ إِلَى مَنْزِلِهِ وَ أَنَا مَعَهُ
وقتى آن حضرت از نماز و تسبیحات فارغ شدند از جا برخاسته و به اتّفاق به طرف منزل آن جناب رفتیم.
فَدَعَا مَوْلاَهً لَهُ تُسَمَّى سُکَیْنَهَ
به درب منزل حضرت که رسیدیم کنیز خود به نام سکینه را صدا زده و به او فرمودند:
فَقَالَ لَهَا لاَ یَعْبُرْ عَلَى بَابِی سَائِلٌ إِلاَّ أَطْعَمْتُمُوهُ فَإِنَّ اَلْیَوْمَ یَوْمُ اَلْجُمُعَهِ
هر سائلى که از درب منزل من عبور کرد حتما به او طعام بدهید چه آن که امروز،روز جمعه مىباشد.
قُلْتُ لَهُ لَیْسَ کُلُّ مَنْ یَسْأَلُ مُسْتَحِقّاً
کنیز عرضه داشت:هر سائلى که مستحق نیست؟
فَقَالَ یَا ثَابِتُ أَخَافُ أَنْ یَکُونَ بَعْضُ مَنْ یَسْأَلُنَا مُحِقّاً فَلاَ نُطْعِمَهُ وَ نَرُدَّهُ فَیَنْزِلَ بِنَا أَهْلَ اَلْبَیْتِ
حضرت فرمودند:مىترسم برخى از سائلین مستحق بوده و ما به آنها طعام نداده ردّشان کنیم
مَا نَزَلَ بِیَعْقُوبَ وَ آلِهِ أَطْعِمُوهُمْ أَطْعِمُوهُمْ
پس آنچه به یعقوب نازل شد به ما اهل بیت نیز نازل گردد،بنا بر این به هر سائلى اطعام کنید و حتما او را بهرهمند نمایید. إِنَّ یَعْقُوبَ کَانَ یَذْبَحُ کُلَّ یَوْمٍ کَبْشاً فَیَتَصَدَّقُ مِنْهُ وَ یَأْکُلُ هُوَ وَ عِیَالُهُ مِنْهُ
جناب یعقوب هر روز قوچى را سر مىبرید و از آن تصدّق مىنمود و خود و عیالش نیز از آن تناول مىکردند،
وَ أَنَّ سَائِلاً مُؤْمِناً صَوَّاماً مُحِقّاً لَهُ عِنْدَ اَللَّهِ مَنْزِلَهٌ وَ کَانَ مُجْتَازاً غَرِیباً اِعْتَرَّ عَلَى بَابِ
سائلى مؤمن که روزهدار و مستحق بود به خانه آن حضرت عبور کرد
یَعْقُوبَ عَشِیَّهَ جُمُعَهٍ عِنْدَ أَوَانِ إِفْطَارِهِ یَهْتِفُ عَلَى بَابِهِ أَطْعِمُوا اَلسَّائِلَ اَلْمُجْتَازَ
شب جمعهاى هنگام غروب در وقتى که حضرت یعقوب مىخواستند افطار کنند سائلى مؤمن که روزهدار و مستحق بود به خانه آن حضرت عبور کرد و فریاد زد:
اَلْغَرِیبَ اَلْجَائِعَ مِنْ فَضْلِ طَعَامِکُمْ یَهْتِفُ بِذَلِکَ عَلَى بَابِهِ مِرَاراً
سائلى غریب و گرسنه را از زیادى طعام خود بدهید.مکرّر این نداء را داد.
وَ هُمْ یَسْمَعُونَهُ وَ قَدْ جَهِلُوا حَقَّهُ وَ لَمْ یُصَدِّقُوا قَوْلَهُ
و جناب یعقوب و اهل خانهاش آن را مىشنیدند و چون به استحقاقش واقف نبودند کلامش را تصدیق نمىکردند.
فَلَمَّا یَئِسَ أَنْ یُطْعِمُوهُ
سائل چون از احسان آنها مأیوس شد
وَ غَشِیَهُ اَللَّیْلُ اِسْتَرْجَعَ وَ اِسْتَعْبَرَ
و شب فرا رسید کلمه استرجاع بر زبان جارى کرد و اشک ریخت
وَ شَکَا جُوعَهُ إِلَى اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ
و از گرسنگى خود شکایت به حقّ تعالى نمود
وَ بَاتَ طَاوِیاً وَ أَصْبَحَ صَائِماً جَائِعاً صَابِراً حَامِداً لِلَّهِ
و روز بعد را با گرسنگى روزه داشت در حالى که حمد خداى را بجا مىآورد.
وَ بَاتَ یَعْقُوبُ وَ آلُ یَعْقُوبَ شِبَاعاً بِطَاناً وَ أَصْبَحُوا
و از آن طرف یعقوب و اهل بیتش سیر و با شکم پر شب را به صبح رسانده،
وَ عِنْدَهُمْ فَضْلَهٌ مِنْ طَعَامِهِمْ
در حالى که طعام زیادى نزدشان بود.
أَ وَ مَا عَلِمْتَ یَا یَعْقُوبُ أَنَّ اَلْعُقُوبَهَ وَ اَلْبَلْوَى إِلَى أَوْلِیَائِی أَسْرَعُ مِنْهَا إِلَى أَعْدَائِی
آیا نمىدانى که عقوبت و مؤاخذه من نسبت به دوستانم سریعتر و زودتر از تنبیه و عقوبت دشمنانم مىباشد؟
وَ ذَلِکَ حُسْنُ اَلنَّظَرِ مِنِّی لِأَوْلِیَائِی وَ اِسْتِدْرَاجٌ مِنِّی لِأَعْدَائِی
و این نیست مگر حسن نظر من به دوستان و در استدراج قرار دادن دشمنان.
أَمَا وَ عِزَّتِی لَأُنْزِلُ عَلَیْکَ بَلْوَایَ
به عزّت و جلال خود قسم،بر تو گرفتارى نازل خواهم نمود،
وَ لَأَجْعَلَنَّکَ وَ وُلْدَکَ عَرْضاً لِمُصَابِی وَ لَأُوذِیَنَّکَ بِعُقُوبَتِی
تو و فرزندانت را در معرض مصیبت قرار داده و با عقوبتم آزار و ایذائت خواهم نمود،
فَاسْتَعِدُّوا لِبَلْوَایَ وَ اِرْضَوْا بِقَضَائِی وَ اِصْبِرُوا لِلْمَصَائِبِ
پس آماده بلا و سختى بوده و به قضاء من راضى و در مصائب شکیبا باشید.
اللهم الرزقنا رزقا طیبا طاهرا کثیرا