بسم الله الرحمن الرحیمپ
شرح حکمتها:
حکمت سیصد و سوم نهج البلاغه
۴۰۳/۱۱/۱۸ .۷شعبان
حکمت ۳۰3
وَ قَالَ (علیه السلام): النَّاسُ أَبْنَاءُ الدُّنْیَا، وَ لَا یُلَامُ الرَّجُلُ عَلَى حُبِّ أُمِّهِ.
و فرمود (ع): مردم، فرزندان دنیا هستند و آدمى را به سبب دوست داشتن مادرش سرزنش نمى کنند.
💠وَ قَالَ (علیه السلام): النَّاسُ أَبْنَاءُ الدُّنْیَا، وَ لَا یُلَامُ الرَّجُلُ عَلَى حُبِّ اُمِّهِ مردم، فرزندان دنیا هستند و کسى را نمى توان به سبب محبت به مادرش سرزنش کرد..
🟢 شبیه این روایت، موارد دیگری نیز وارد شده است.
به امیرالمومنین عرض کردند:
الا تَری حَرَصَ النَّاسِ علی الدنیا فَقَالَ: هُمْ ابناوُها
می بینید مردم چگونه به دنیا حرص دارند؟! حضرت فرمود آخر فرزند دنیا هستند.
⏪تشبیهات مختلف برای دنیا:
امیرالمومنین در نهج البلاغه تشبیهات مختلفی در مورد دنیا دارند که هر کدام از آنها به یک وجه از وجوه دنیا اشاره داردو انسان را با حقیقت دنیا بیشتر آشنا میکند
◀️گاهی دنیا را به همسر تشبیه میکند.
در خطبه ۷۷ فرمود:
یَا دُنْیَا یَا دُنْیَا، إِلَیْکِ عَنِّی؛ أَ بِی تَعَرَّضْتِ؟
اى دنیا، اى دنیا، از من دور شو. آیا خود را به من مى نمایانى ؟
أَمْ إِلَیَّ تَشَوَّقْتِ؟
یا به من مشتاق شده اى؟
لَا حَانَ حِینُکِ؛
هنگام فریبت نزدیک مباد.
هَیْهَاتَ، غُرِّی غَیْرِی؛ لَا حَاجَهَ لِی فِیکِ؛
هیهات دیگرى را بفریب، مرا به تو نیازى نیست.
قَدْ طَلَّقْتُکِ ثَلَاثاً لَا رَجْعَهَ فِیهَا
تو را سه طلاق گفته ام که دیگر در آن بازگشتى نباشد. زندگیت کوتاه است و آرزویت حقیر است.
در این تشبیه حضرت عشق و علاقه انسان به دنیا را تشبیه میکند به عشق و علاقه انسان به همسرش. که نباید انسان اینچنین دلبسته دنیا باشد.
◀️گاهی دنیا را به مادر تشبیه میکند.
در حکمت ۳۰۳ که آمده :
النَّاسُ أَبْنَاءُ الدُّنْیَا، وَ لَا یُلَامُ الرَّجُلُ عَلَى حُبِّ اُمِّهِ
مردم، فرزندان دنیا هستند و کسى را نمى توان به سبب محبت به مادرش سرزنش کرد..
تشبیه دنیا به مادر از جهت این است که انسان در دامن این دنیا رشد میکند و تکامل پیدا میکند.
🔻نکته:
البته هیچ شکی نیست که دنیا از جهت محبت و عاطفه هیچ شباهتی به مادر ندارد و اینگونه نیست که دلسوز و غمخوار فرزند خود باشد.
_به تعبیر جناب سعدی علیه الرحمه:
ای نفس اگر به دیدهٔ تحقیق بنگری/
درویشی اختیار کنی بر توانگری
ای پادشاه شهر چو وقتت فرا رسد/
تو نیز با گدای مَحَلَّت برابری
گر پنج نوبتت به در قصر میزنند/
نوبت به دیگری بگذاری و بگذری
دنیا زنی ست عشوه دِه و دلستان ولیک/
با کَس به سر همی نبرد عهد شوهری
آبستنی که این همه فرزند زاد و کشت/
دیگر که چشم دارد از او مهر مادری؟
⏪ دنیا مادر انسان است:
تشبیه دنیا به مادر به سبب آن است که ما از این آب و خاک آفریده شده ایم و در دامان این جهان پرورش یافته ایم، بنابراین دنیا را تشبیه به مادر کردن کاملاً مناسب است.
و تعبیر وطن به مادر که بسیار رایج است نیز درواقع ناظر به همین معناست که ما وقتى در کشورى متولد شده و در فضاى آن پرورش یافته ایم، آن کشور به منزله مادر ماست و علاقه داشتن به مادر امرى طبیعى است،
بنابراین، هم علاقه به وطن و هم علاقه به دنیا امرى طبیعى است وجاى تعجب نیست.
⏭ فلسفه بیان این حکمت چیست؟
در مورد اینکه چرا حضرت فرموده است سرزنش کردن افراد بر محبت دنیا ایرادی ندارد سه نظر وجود دارد:
1⃣ برخی آن را سرزنشی برای اهل دنیا میدانند.
ابن میثم بحرانی میفرماید: این جمله سرزنشی است از امیرالمومنین برای کسانی که دنیا طلب هستند و حضرت به آنها میگوید این چه محبوبی است که برای خود انتخاب کرده اید؟!
چرا دنیا را به عنوان مادر خود انتخاب کرده اید و به آن عشق می ورزید.
و اینکه حضرت فرمود
” وَ لَا یُلَامُ الرَّجُلُ عَلَى حُبِّ اُمِّهِ”
خودش ملامتی است برای آنها.
2⃣ برخی آن را جبلّی و طبیعی میدانند که نباید مردم را بر محبت دنیا سرزنش کرد.
برخی نیز میگویند همانگونه که انسان اگر یک سال یا بیشتر در یک خانه ساکن بود، وقتی میخواهد از آنجا برود برایش سخت است؛ انسانی که در دنیا متولد شده و تا آخر عمر در آن است یک نحو محبت و دوستی برای او پیش می آید که این چیز بدی نیست و گویا حضرت نیز می فرماید نمیشود انسان را به خاطر داشتن این محبت و دوستی سرزنش کرد چون دست خودش نیست.
*⃣ در احکام شرع هم داریم که اگر کسی قصد کند ده روز در جایی بماند، آنجا حکم وطنش را پیدا میکند؛ طبیعی است که انسانی که همه عمرش را در دنیا است به این دنیا احساس تعلق کند و به آن دلبستگی پیدا کند و حضرت در این حکمت دلداری میدهد به همگان که خود را برای این محبت و دوست داشتن ملامت و سرزنش نکنید.
3⃣ برخی نیز کلام حضرت را مصداق اعتدال در محبت میدانند.
گویا حضرت میفرماید نه از علاقه خودتان به دنیا نگران باشید و نه از علاقه دیگران نسبت به آن، چرا که پیوندى بسیار مستحکم میان شما و دنیاست. از آن بترسید که این علاقه افراطى شود و به شکل دنیاپرستى درآید.
↙️مردم را به خاطر دوست داشتن والدین ملامت نکنید.در روایت داریم:
أنَّ رَجُلاً قامَ إلَیهِ ، فَقالَ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، ما بالُنا نُحِبُّ الدُّنیا ؟
مردى از امیر مؤمنان پرسید: اى امیر مؤمنان! به چه سبب ما دنیا را دوست داریم؟
قالَ : لاِءَنّا مِنها ، وهَل یَأثَمُ الرَّجُلُ بِحُبِّهِ لاِءَبیهِ واُمِّهِ؟
فرمود: «چون ما از دنیا هستیم. آیا گناه است که انسان ، پدر و مادرش را دوست بدارد؟»
قالَ : وأنشَدَنا أبو عَبدِ اللّه ِ الأَزدِی ، قالَ : أنشَدَنا ثَعلَب :
راوى مى گوید: ابو عبد اللّه اَزْدى این بیت را از ثَعلَب برایمان خواند.
ونَحنُ بَنو الدُّنیا خُلِقنا لِغَیرِها /
و ما کُنتَ مِنهُ فَهُوَ شَیءٌ مُحَبَّبُ
ما فرزندان دنیاییم که براى غیر آن ، آفریده شده ایم،
و تو ، آنچه را از آنى، دوست مى دارى.
❄️ما فرزندان دنیاییم که براى غیر آن ، آفریده شده ایم
و تو ، آنچه را از آنى، دوست بدار .
اینکه انسان از مال و فرزند خود مراقبت می کند چون دنیا را دوست داردو این بد نیست
⏪اصل دوست داشتن دنیا طبیعی است، افراط در آن خیر
مَرَّ عِیسَى اِبْنُ مَرْیَمَ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ عَلَى قَرْیَهٍ قَدْ مَاتَ أَهْلُهَا وَ طَیْرُهَا وَ دَوَابُّهَا
عیسى بن مریم به یک آبادى گذر کرد که اهل آن با هرچه پرنده و جاندار بود مرده بودند،
فَقَالَ أَمَا إِنَّهُمْ لَمْ یَمُوتُوا إِلاَّ بِسَخْطَهٍ وَ لَوْ مَاتُوا مُتَفَرِّقِینَ لَتَدَافَنُوا
پس فرمود: همانا به راستى اینها نمردهاند جز به خشم و عذاب الهى،و اگر به تدریج مرده بودند، یکدیگر را به خاک سپرده بودند
فَقَالَ اَلْحَوَارِیُّونَ یَا رُوحَ اَللَّهِ وَ کَلِمَتَهُ اُدْعُ اَللَّهَ أَنْ یُحْیِیَهُمْ لَنَا فَیُخْبِرُونَا مَا کَانَتْ أَعْمَالُهُمْ فَنَجْتَنِبَهَا
حواریون گفتند:اى روح اللّه و کلمه اللّه!
به درگاه خدا دعا کن آنها را براى ما زنده کند و به ما گزارش دهند که کردار آنان چه بوده است که به همین جهت کیفر شدهاند تا ما از آن دورى کنیم.
فَدَعَا عِیسَى عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ رَبَّهُ فَنُودِیَ مِنَ اَلْجَوِّ أَنْ نَادِهِمْ
عیسى آن را از پروردگار خود درخواست کرد و از جانب فضا به او ندا داده شد که آنها را صدا بزن
فَقَامَ عِیسَى عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ بِاللَّیْلِ عَلَى شَرَفٍ مِنَ اَلْأَرْضِ فَقَالَ:
عیسى در شب بر یک تپهاى از زمین برآمد و فرمود:
یَا أَهْلَ هَذِهِ اَلْقَرْیَهِ فَأَجَابَهُ مِنْهُمْ مُجِیبٌ
اى مردم! ناگهان یک تن از میان آنها به او پاسخ داد.
لَبَّیْکَ یَا رُوحَ اَللَّهِ وَ کَلِمَتَهُ
و گفت لبیک ای روح خدا.
فَقَالَ وَیْحَکُمْ مَا کَانَتْ أَعْمَالُکُمْ
حضرت عیسی فرمود شما اهل چه گناهانی بودید؟
قَالَ عِبَادَهُ اَلطَّاغُوتِ وَ حُبُّ اَلدُّنْیَا مَعَ خَوْفٍ قَلِیلٍ وَ أَمَلٍ بَعِیدٍ وَ غَفْلَهٍ فِی لَهْوٍ وَ لَعِبٍ پرستش طاغوت و دوستى دنیا به همراه ترس اندک از خدا و آرزوى دور و دراز و غفلت در سرگرمى و بازى.
فَقَالَ کَیْفَ کَانَ حُبُّکُمْ لِلدُّنْیَا
پس عیسى علیه السّلام فرمود:دوستى شما با دنیا چگونه بود و چه اندازه دنیا طلب بودید؟
قَالَ کَحُبِّ اَلصَّبِیِّ لِأُمِّهِ إِذَا أَقْبَلَتْ عَلَیْنَا فَرِحْنَا وَ سُرِرْنَا وَ إِذَا أَدْبَرَتْ عَنَّا بَکَیْنَا وَ حَزِنَّا
در پاسخ گفت:به اندازۀ محبت کودک به مادرش هرگاه دنیا به ما روى مىآورد شاد و خرسند مىشدیم و چون از ما روى برمى گرداند گریان و غمناک مىشدیم…
وقتی حضرت عیسی عذاب سختی که این افراد دچار آن هستند را شنید؛
فَالْتَفَتَ عِیسَى عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ إِلَى اَلْحَوَارِیِّینَ فَقَالَ یَا أَوْلِیَاءَ اَللَّهِ
عیسى علیه السلام رو به طرف حواریون کرد و فرمود:اى دوستان خدا!
أَکْلُ اَلْخُبْزِ اَلْیَابِسِ بِالْمِلْحِ اَلْجَرِیشِ وَ اَلنَّوْمُ عَلَى اَلْمَزَابِلِ خَیْرٌ کَثِیرٌ مَعَ عَافِیَهِ اَلدُّنْیَا وَ اَلْآخِرَهِ
نان خشک با نمک و خوابیدن بر زبالهدانها بسیار خوب است به شرط اینکه عافیت دنیا و آخرت را تأمین کند.
تا اینکه حب دنیا انسان را دچار عذاب آخرت کند
👈نکته دیگری از حکمت ۳۰۳
فارغ از اینکه محبت انسان به دنیا ملامت شود، یا طبیعی است یا باید جلوی افراط آن را گرفت؛ در این حکمت حضرت به همه ما می فرماید:
درست است شما در دنیا به دنیا آمده اید، ولی در دنیا باقی نمانید. پرواز کنید و از این زمین خاکی دل بکنید و آسمانی بشوید.
❄️ حضرت درخطبه ۴۲ فرمود:
فَکُونُوا مِنْ أَبْنَاءِ الْآخِرَهِ وَ لَا تَکُونُوا مِنْ أَبْنَاءِ الدُّنْیَا،
شما فرزندان آخرت باشید و فرزندان دنیا نباشید ،
فَإِنَّ کُلَّ وَلَدٍ سَیُلْحَقُ بِأُمِّهِ یَوْمَ الْقِیَامَهِ
چرا که هر فرزندی در روز قیامت به مادر خود ملحق میشود
❄️پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند :
إنَّ لِلدُّنیا أبناءً ولِلآخِرَهِ أبناءً
دنیا فرزندانى دارد و آخرت نیز فرزندانى دارد
فَکونوا مِن أبناءِ الآخِرَهِ ولا تَکونوا مِن أبناءِ الدُّنیا؛
شما از فرزندان آخرت باشید و از فرزندان دنیا مباشید
فَإِنَّ کُلَّ وَلَدٍ یَتبَعُ بِاُمِّهِ
زیرا که هر بچّه اى ، دنبال مادر خود حرکت مى کند
⏪عمر انسان باید صرف ساختن بشود
اینکه انسان عمری بگذراند و موی سر را سفید کند کافی نیست. انسان باید در تمام این لحظات تلاش کند در خود حرکت ایجاد کند و به سوی بالا اوج بگیرد. سن هر کسی به حرکت و رشد اوست .انسان باید حرکت کند از فرزندی دنیا به فرزندی آخرت برسد.
❄️به تعبیر آیت الله جوادی آملی:
عُمر هر کسی به اندازه حرکتی اوست. اینکه ما اول فروردین را عید میگیریم، این عید ما نیست بلکه عید زمین است که در طول یک سال توانست حرکت کند و یک بار دور خورشید بگردد. ولی آیا ما هم همینقدر حرکت کرده ایم رشد کرده ایم که عید بگیریم؟!
باید فرزند آخرت شد
📘در روایت داریم:
هذِهِ الدُّنیا قَدِ ارتَحَلَت مُدبِرَهً ، وهذِهِ الآخِرَهُ قَدِ ارتَحَلَت مُقبِلَهً
دنیا بما پشت میکند و آخرت به سمت ما روی می آورد ،
ولِکُلِّ واحِدَهٍ مِنهُما بَنونَ
برای هر کدام از دنیا و آخرت فرزندانی است
فَإِنِ استَطَعتُم أن تَکونوا مِن أبناءِ الآخِرَهِ ولا تَکونوا مِن أبناءِ الدُّنیا فَافعَلوا
اگر میتوانید از فرزندان آخرت باشید نه از فرزندان دنیا، حتما چنین کنید
❄️باید از فرزندان اهل بیت شویم.
دقیقا همین بحثی که در مورد فرزند آخرت شدن است را در مورد فرزند اهل بیت شدن هم داریم.
هر کدام از ما یک شناسنامه ای داریم که از پدر و مادری متولد شده ایم و به آنها محبت داریم.
پیامبرصلی الله علیه وآله میفرماید:
اَنَا وَ عَلِی اَبَوَا هَذِهِ الْاُمَّه
من و علی پدران این امت هستیم
یعنی پیامبر و امیرالمومنین حاضرند ما را به فرزندی قبول کنند به شرط اینکه ما این قابلیت را در خود به وجود بیاوریم و از فرزند والدین بودن حرکت کنیم و برسیم به فرزند امام شدن.
🔺نکته اول:
راه فرزند آخرت شدن چیست؟
1⃣عقل گرایی و خرد ورزی
امیرالمومنین علیه السلام :
فَلیَصدُق رائِدٌ أهلَهُ ، وَلیُحضِر عَقلَهُ ، وَ لیَکُن مِن أبناءِ الآخِرَهِ ؛
رهبر و پیشرو باید به افراد خود ، راست بگوید و خِردَش را به کار بگیرد و فرزند و اهلِ آخرت باشد ؛
فَإِنَّهُ مِنها قَدِمَ ، وإلَیها یَنقَلِبُ
زیرا که از آن جا آمده و به آن جا برمى گردد.
کسی که میخواهد فرزند آخرت باشد باید از وهم و خیال و بی عقلی و بی تدبیری فاصله بگیرد و در مسیر عقل و درایت و اندیشه قرار بگیرد.
2⃣ترک هوس، ترک آرزو:
درخطبه ۴۲ فرمود:
أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَیْکُمُ [اثْنَتَانِ] اثْنَانِ: اتِّبَاعُ الْهَوَى وَ طُولُ الْأَمَلِ
اى مردم! وحشتناکترین چیزى که از آن بر شما مى ترسم، دو چیز است: پیروى از هواى نفس و آرزوى دراز.
فَأَمَّا اتِّبَاعُ الْهَوَى فَیَصُدُّ عَنِ الْحَقِّ وَ أَمَّا طُولُ الْأَمَلِ فَیُنْسِی الْآخِرَهَ
امّا پیروى از هوا انسان را از حق باز مى دارد، و امّا آرزوى دراز موجب فراموشى آخرت مى شود.
🔺نکته دوم:
اگر چه دنیا دوست داشتنی است ولی باید از آن گذر کرد
قرآن کریم میفرماید:
《 لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّىٰ تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ؛ آل عمران – ۹۲》
هرگز به [حقیقتِ] نیکی نمی رسید تا از آنچه دوست دارید انفاق کنید.
❄️برای رسیدن به مدارج بالاتر باید از مراتب پایین تر گذر کرد و آنها را فدا کرد.
اگر چه دوست داشتن دنیا در مرتبه اول جزء ذات و نهاد انسان است ولی باید از این دوست داشتن عبور کرد و آن را فدای آخرت کرد، از دنیا گذشت تا فرزند آخرت شد.
در حکمت 31 فرمود:
فَمَنِ اشْتَاقَ إِلَى الْجَنَّهِ سَلَا عَنِ الشَّهَوَاتِ کسی که مشتاق بهشت باشد، شهوات و تمایلات سرکش را به فراموشى مى سپارد
وقتی عشق بزرگتری مثل عشق خدا و عشق امام زمان عجل و عشق آخرت آمد، انسان عشق مادر دنیا را به فراموشی می سپارد.
🔺نکته سوم:
باید در آغوش مادر رفت
صورت مادی دنیا به همین زمین و خاک است انسان باید با دنیا و با خاک دنیا انس و الفتی داشته باشد.
⏪هم در حیات با خاک باشیم و هم بعد از ممات.
1⃣باید خاکی بود و خاک بازی کرد
پیامبرصلی الله علیه وآله :
اِنَّ التُّرابَ رَبیعُ الصِّبْیانِ
خاک، بهار و تفریحگاهِ کودکان است
❄️پیامبرصلی الله علیه وآله :
اُحِبُّ الصِّبیانَ لِخَمسٍ
من کودکان را به خاطر پنج چیز دوست مى دارم
الأوَّلُ : أنَّهُم هُمُ البَکَّاؤونَ
اوّل آن که بسیار گریه میکنند _و قلبشان سخت نیست
وَالثّانی : یَتَمرَّغونَ بِالتُّرابِ
دوم آن که با خاک بازى مى کنند
وَالثّالِثُ : یَختَصِمونَ مِن غَیرِ حِقدٍ
سوم آن که بدون کینه دشمنى مى کنند
وَالرّابِعُ : لا یَدَّخِرونَ لِغَدٍ شَیئا
چهارم آن که چیزى براى فردا ذخیره نمى کنند_و به رزاقیت خدا اعتماد دارند
وَالخامِسُ : یُعَمِّرونَ ثُمَّ یُخَرِّبونَ
پنجم آن که مى سازند و سپس، خراب مى کنند و دلبسته نمیشوند
2⃣بعد از مرگ هم باید به خاک برگشت، بآغوش مادر
این حکمت پاسخی است به مجوسی هایی که می گویند باید جنازه انسان را سوزاند.
📘نوشته اند شخصی زرتشتی در جامعه تبلیغ میکرد که باید جنازه اموات سوزانده شود و خاکستر به باد داده شود.
یکی از علما از او پرسید: بهتر است فرزند را به دست مادر بدهند یا نامادری؟ گفت معلوم است مادر.
او گفت: ان هذه الارض هی الاُم منها خَلَقَ الخَلق فهی اَولَی باَولادِهَا اَن یُرَدّوا اِلیهَ
زمین مادر است و مادر سزاوارتر است به فرزندکه به سویش باز گردد
غفرالله لی و لکم الحمدلله رب العالمین
بسم الله الرحمن الرحیمپ
شرح حکمتها:
حکمت سیصد و سوم نهج البلاغه
۴۰۳/۱۱/۱۸ .۷شعبان
حکمت ۳۰3
وَ قَالَ (علیه السلام): النَّاسُ أَبْنَاءُ الدُّنْیَا، وَ لَا یُلَامُ الرَّجُلُ عَلَى حُبِّ أُمِّهِ.
و فرمود (ع): مردم، فرزندان دنیا هستند و آدمى را به سبب دوست داشتن مادرش سرزنش نمى کنند.
💠وَ قَالَ (علیه السلام): النَّاسُ أَبْنَاءُ الدُّنْیَا، وَ لَا یُلَامُ الرَّجُلُ عَلَى حُبِّ اُمِّهِ مردم، فرزندان دنیا هستند و کسى را نمى توان به سبب محبت به مادرش سرزنش کرد..
🟢 شبیه این روایت، موارد دیگری نیز وارد شده است.
به امیرالمومنین عرض کردند:
الا تَری حَرَصَ النَّاسِ علی الدنیا فَقَالَ: هُمْ ابناوُها
می بینید مردم چگونه به دنیا حرص دارند؟! حضرت فرمود آخر فرزند دنیا هستند.
⏪تشبیهات مختلف برای دنیا:
امیرالمومنین در نهج البلاغه تشبیهات مختلفی در مورد دنیا دارند که هر کدام از آنها به یک وجه از وجوه دنیا اشاره داردو انسان را با حقیقت دنیا بیشتر آشنا میکند
◀️گاهی دنیا را به همسر تشبیه میکند.
در خطبه ۷۷ فرمود:
یَا دُنْیَا یَا دُنْیَا، إِلَیْکِ عَنِّی؛ أَ بِی تَعَرَّضْتِ؟
اى دنیا، اى دنیا، از من دور شو. آیا خود را به من مى نمایانى ؟
أَمْ إِلَیَّ تَشَوَّقْتِ؟
یا به من مشتاق شده اى؟
لَا حَانَ حِینُکِ؛
هنگام فریبت نزدیک مباد.
هَیْهَاتَ، غُرِّی غَیْرِی؛ لَا حَاجَهَ لِی فِیکِ؛
هیهات دیگرى را بفریب، مرا به تو نیازى نیست.
قَدْ طَلَّقْتُکِ ثَلَاثاً لَا رَجْعَهَ فِیهَا
تو را سه طلاق گفته ام که دیگر در آن بازگشتى نباشد. زندگیت کوتاه است و آرزویت حقیر است.
در این تشبیه حضرت عشق و علاقه انسان به دنیا را تشبیه میکند به عشق و علاقه انسان به همسرش. که نباید انسان اینچنین دلبسته دنیا باشد.
◀️گاهی دنیا را به مادر تشبیه میکند.
در حکمت ۳۰۳ که آمده :
النَّاسُ أَبْنَاءُ الدُّنْیَا، وَ لَا یُلَامُ الرَّجُلُ عَلَى حُبِّ اُمِّهِ
مردم، فرزندان دنیا هستند و کسى را نمى توان به سبب محبت به مادرش سرزنش کرد..
تشبیه دنیا به مادر از جهت این است که انسان در دامن این دنیا رشد میکند و تکامل پیدا میکند.
🔻نکته:
البته هیچ شکی نیست که دنیا از جهت محبت و عاطفه هیچ شباهتی به مادر ندارد و اینگونه نیست که دلسوز و غمخوار فرزند خود باشد.
_به تعبیر جناب سعدی علیه الرحمه:
ای نفس اگر به دیدهٔ تحقیق بنگری/
درویشی اختیار کنی بر توانگری
ای پادشاه شهر چو وقتت فرا رسد/
تو نیز با گدای مَحَلَّت برابری
گر پنج نوبتت به در قصر میزنند/
نوبت به دیگری بگذاری و بگذری
دنیا زنی ست عشوه دِه و دلستان ولیک/
با کَس به سر همی نبرد عهد شوهری
آبستنی که این همه فرزند زاد و کشت/
دیگر که چشم دارد از او مهر مادری؟
⏪ دنیا مادر انسان است:
تشبیه دنیا به مادر به سبب آن است که ما از این آب و خاک آفریده شده ایم و در دامان این جهان پرورش یافته ایم، بنابراین دنیا را تشبیه به مادر کردن کاملاً مناسب است.
و تعبیر وطن به مادر که بسیار رایج است نیز درواقع ناظر به همین معناست که ما وقتى در کشورى متولد شده و در فضاى آن پرورش یافته ایم، آن کشور به منزله مادر ماست و علاقه داشتن به مادر امرى طبیعى است،
بنابراین، هم علاقه به وطن و هم علاقه به دنیا امرى طبیعى است وجاى تعجب نیست.
⏭ فلسفه بیان این حکمت چیست؟
در مورد اینکه چرا حضرت فرموده است سرزنش کردن افراد بر محبت دنیا ایرادی ندارد سه نظر وجود دارد:
1⃣ برخی آن را سرزنشی برای اهل دنیا میدانند.
ابن میثم بحرانی میفرماید: این جمله سرزنشی است از امیرالمومنین برای کسانی که دنیا طلب هستند و حضرت به آنها میگوید این چه محبوبی است که برای خود انتخاب کرده اید؟!
چرا دنیا را به عنوان مادر خود انتخاب کرده اید و به آن عشق می ورزید.
و اینکه حضرت فرمود
” وَ لَا یُلَامُ الرَّجُلُ عَلَى حُبِّ اُمِّهِ”
خودش ملامتی است برای آنها.
2⃣ برخی آن را جبلّی و طبیعی میدانند که نباید مردم را بر محبت دنیا سرزنش کرد.
برخی نیز میگویند همانگونه که انسان اگر یک سال یا بیشتر در یک خانه ساکن بود، وقتی میخواهد از آنجا برود برایش سخت است؛ انسانی که در دنیا متولد شده و تا آخر عمر در آن است یک نحو محبت و دوستی برای او پیش می آید که این چیز بدی نیست و گویا حضرت نیز می فرماید نمیشود انسان را به خاطر داشتن این محبت و دوستی سرزنش کرد چون دست خودش نیست.
*⃣ در احکام شرع هم داریم که اگر کسی قصد کند ده روز در جایی بماند، آنجا حکم وطنش را پیدا میکند؛ طبیعی است که انسانی که همه عمرش را در دنیا است به این دنیا احساس تعلق کند و به آن دلبستگی پیدا کند و حضرت در این حکمت دلداری میدهد به همگان که خود را برای این محبت و دوست داشتن ملامت و سرزنش نکنید.
3⃣ برخی نیز کلام حضرت را مصداق اعتدال در محبت میدانند.
گویا حضرت میفرماید نه از علاقه خودتان به دنیا نگران باشید و نه از علاقه دیگران نسبت به آن، چرا که پیوندى بسیار مستحکم میان شما و دنیاست. از آن بترسید که این علاقه افراطى شود و به شکل دنیاپرستى درآید.
↙️مردم را به خاطر دوست داشتن والدین ملامت نکنید.در روایت داریم:
أنَّ رَجُلاً قامَ إلَیهِ ، فَقالَ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، ما بالُنا نُحِبُّ الدُّنیا ؟
مردى از امیر مؤمنان پرسید: اى امیر مؤمنان! به چه سبب ما دنیا را دوست داریم؟
قالَ : لاِءَنّا مِنها ، وهَل یَأثَمُ الرَّجُلُ بِحُبِّهِ لاِءَبیهِ واُمِّهِ؟
فرمود: «چون ما از دنیا هستیم. آیا گناه است که انسان ، پدر و مادرش را دوست بدارد؟»
قالَ : وأنشَدَنا أبو عَبدِ اللّه ِ الأَزدِی ، قالَ : أنشَدَنا ثَعلَب :
راوى مى گوید: ابو عبد اللّه اَزْدى این بیت را از ثَعلَب برایمان خواند.
ونَحنُ بَنو الدُّنیا خُلِقنا لِغَیرِها /
و ما کُنتَ مِنهُ فَهُوَ شَیءٌ مُحَبَّبُ
ما فرزندان دنیاییم که براى غیر آن ، آفریده شده ایم،
و تو ، آنچه را از آنى، دوست مى دارى.
❄️ما فرزندان دنیاییم که براى غیر آن ، آفریده شده ایم
و تو ، آنچه را از آنى، دوست بدار .
اینکه انسان از مال و فرزند خود مراقبت می کند چون دنیا را دوست داردو این بد نیست
⏪اصل دوست داشتن دنیا طبیعی است، افراط در آن خیر
مَرَّ عِیسَى اِبْنُ مَرْیَمَ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ عَلَى قَرْیَهٍ قَدْ مَاتَ أَهْلُهَا وَ طَیْرُهَا وَ دَوَابُّهَا
عیسى بن مریم به یک آبادى گذر کرد که اهل آن با هرچه پرنده و جاندار بود مرده بودند،
فَقَالَ أَمَا إِنَّهُمْ لَمْ یَمُوتُوا إِلاَّ بِسَخْطَهٍ وَ لَوْ مَاتُوا مُتَفَرِّقِینَ لَتَدَافَنُوا
پس فرمود: همانا به راستى اینها نمردهاند جز به خشم و عذاب الهى،و اگر به تدریج مرده بودند، یکدیگر را به خاک سپرده بودند
فَقَالَ اَلْحَوَارِیُّونَ یَا رُوحَ اَللَّهِ وَ کَلِمَتَهُ اُدْعُ اَللَّهَ أَنْ یُحْیِیَهُمْ لَنَا فَیُخْبِرُونَا مَا کَانَتْ أَعْمَالُهُمْ فَنَجْتَنِبَهَا
حواریون گفتند:اى روح اللّه و کلمه اللّه!
به درگاه خدا دعا کن آنها را براى ما زنده کند و به ما گزارش دهند که کردار آنان چه بوده است که به همین جهت کیفر شدهاند تا ما از آن دورى کنیم.
فَدَعَا عِیسَى عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ رَبَّهُ فَنُودِیَ مِنَ اَلْجَوِّ أَنْ نَادِهِمْ
عیسى آن را از پروردگار خود درخواست کرد و از جانب فضا به او ندا داده شد که آنها را صدا بزن
فَقَامَ عِیسَى عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ بِاللَّیْلِ عَلَى شَرَفٍ مِنَ اَلْأَرْضِ فَقَالَ:
عیسى در شب بر یک تپهاى از زمین برآمد و فرمود:
یَا أَهْلَ هَذِهِ اَلْقَرْیَهِ فَأَجَابَهُ مِنْهُمْ مُجِیبٌ
اى مردم! ناگهان یک تن از میان آنها به او پاسخ داد.
لَبَّیْکَ یَا رُوحَ اَللَّهِ وَ کَلِمَتَهُ
و گفت لبیک ای روح خدا.
فَقَالَ وَیْحَکُمْ مَا کَانَتْ أَعْمَالُکُمْ
حضرت عیسی فرمود شما اهل چه گناهانی بودید؟
قَالَ عِبَادَهُ اَلطَّاغُوتِ وَ حُبُّ اَلدُّنْیَا مَعَ خَوْفٍ قَلِیلٍ وَ أَمَلٍ بَعِیدٍ وَ غَفْلَهٍ فِی لَهْوٍ وَ لَعِبٍ پرستش طاغوت و دوستى دنیا به همراه ترس اندک از خدا و آرزوى دور و دراز و غفلت در سرگرمى و بازى.
فَقَالَ کَیْفَ کَانَ حُبُّکُمْ لِلدُّنْیَا
پس عیسى علیه السّلام فرمود:دوستى شما با دنیا چگونه بود و چه اندازه دنیا طلب بودید؟
قَالَ کَحُبِّ اَلصَّبِیِّ لِأُمِّهِ إِذَا أَقْبَلَتْ عَلَیْنَا فَرِحْنَا وَ سُرِرْنَا وَ إِذَا أَدْبَرَتْ عَنَّا بَکَیْنَا وَ حَزِنَّا
در پاسخ گفت:به اندازۀ محبت کودک به مادرش هرگاه دنیا به ما روى مىآورد شاد و خرسند مىشدیم و چون از ما روى برمى گرداند گریان و غمناک مىشدیم…
وقتی حضرت عیسی عذاب سختی که این افراد دچار آن هستند را شنید؛
فَالْتَفَتَ عِیسَى عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ إِلَى اَلْحَوَارِیِّینَ فَقَالَ یَا أَوْلِیَاءَ اَللَّهِ
عیسى علیه السلام رو به طرف حواریون کرد و فرمود:اى دوستان خدا!
أَکْلُ اَلْخُبْزِ اَلْیَابِسِ بِالْمِلْحِ اَلْجَرِیشِ وَ اَلنَّوْمُ عَلَى اَلْمَزَابِلِ خَیْرٌ کَثِیرٌ مَعَ عَافِیَهِ اَلدُّنْیَا وَ اَلْآخِرَهِ
نان خشک با نمک و خوابیدن بر زبالهدانها بسیار خوب است به شرط اینکه عافیت دنیا و آخرت را تأمین کند.
تا اینکه حب دنیا انسان را دچار عذاب آخرت کند
👈نکته دیگری از حکمت ۳۰۳
فارغ از اینکه محبت انسان به دنیا ملامت شود، یا طبیعی است یا باید جلوی افراط آن را گرفت؛ در این حکمت حضرت به همه ما می فرماید:
درست است شما در دنیا به دنیا آمده اید، ولی در دنیا باقی نمانید. پرواز کنید و از این زمین خاکی دل بکنید و آسمانی بشوید.
❄️ حضرت درخطبه ۴۲ فرمود:
فَکُونُوا مِنْ أَبْنَاءِ الْآخِرَهِ وَ لَا تَکُونُوا مِنْ أَبْنَاءِ الدُّنْیَا،
شما فرزندان آخرت باشید و فرزندان دنیا نباشید ،
فَإِنَّ کُلَّ وَلَدٍ سَیُلْحَقُ بِأُمِّهِ یَوْمَ الْقِیَامَهِ
چرا که هر فرزندی در روز قیامت به مادر خود ملحق میشود
❄️پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند :
إنَّ لِلدُّنیا أبناءً ولِلآخِرَهِ أبناءً
دنیا فرزندانى دارد و آخرت نیز فرزندانى دارد
فَکونوا مِن أبناءِ الآخِرَهِ ولا تَکونوا مِن أبناءِ الدُّنیا؛
شما از فرزندان آخرت باشید و از فرزندان دنیا مباشید
فَإِنَّ کُلَّ وَلَدٍ یَتبَعُ بِاُمِّهِ
زیرا که هر بچّه اى ، دنبال مادر خود حرکت مى کند
⏪عمر انسان باید صرف ساختن بشود
اینکه انسان عمری بگذراند و موی سر را سفید کند کافی نیست. انسان باید در تمام این لحظات تلاش کند در خود حرکت ایجاد کند و به سوی بالا اوج بگیرد. سن هر کسی به حرکت و رشد اوست .انسان باید حرکت کند از فرزندی دنیا به فرزندی آخرت برسد.
❄️به تعبیر آیت الله جوادی آملی:
عُمر هر کسی به اندازه حرکتی اوست. اینکه ما اول فروردین را عید میگیریم، این عید ما نیست بلکه عید زمین است که در طول یک سال توانست حرکت کند و یک بار دور خورشید بگردد. ولی آیا ما هم همینقدر حرکت کرده ایم رشد کرده ایم که عید بگیریم؟!
باید فرزند آخرت شد
📘در روایت داریم:
هذِهِ الدُّنیا قَدِ ارتَحَلَت مُدبِرَهً ، وهذِهِ الآخِرَهُ قَدِ ارتَحَلَت مُقبِلَهً
دنیا بما پشت میکند و آخرت به سمت ما روی می آورد ،
ولِکُلِّ واحِدَهٍ مِنهُما بَنونَ
برای هر کدام از دنیا و آخرت فرزندانی است
فَإِنِ استَطَعتُم أن تَکونوا مِن أبناءِ الآخِرَهِ ولا تَکونوا مِن أبناءِ الدُّنیا فَافعَلوا
اگر میتوانید از فرزندان آخرت باشید نه از فرزندان دنیا، حتما چنین کنید
❄️باید از فرزندان اهل بیت شویم.
دقیقا همین بحثی که در مورد فرزند آخرت شدن است را در مورد فرزند اهل بیت شدن هم داریم.
هر کدام از ما یک شناسنامه ای داریم که از پدر و مادری متولد شده ایم و به آنها محبت داریم.
پیامبرصلی الله علیه وآله میفرماید:
اَنَا وَ عَلِی اَبَوَا هَذِهِ الْاُمَّه
من و علی پدران این امت هستیم
یعنی پیامبر و امیرالمومنین حاضرند ما را به فرزندی قبول کنند به شرط اینکه ما این قابلیت را در خود به وجود بیاوریم و از فرزند والدین بودن حرکت کنیم و برسیم به فرزند امام شدن.
🔺نکته اول:
راه فرزند آخرت شدن چیست؟
1⃣عقل گرایی و خرد ورزی
امیرالمومنین علیه السلام :
فَلیَصدُق رائِدٌ أهلَهُ ، وَلیُحضِر عَقلَهُ ، وَ لیَکُن مِن أبناءِ الآخِرَهِ ؛
رهبر و پیشرو باید به افراد خود ، راست بگوید و خِردَش را به کار بگیرد و فرزند و اهلِ آخرت باشد ؛
فَإِنَّهُ مِنها قَدِمَ ، وإلَیها یَنقَلِبُ
زیرا که از آن جا آمده و به آن جا برمى گردد.
کسی که میخواهد فرزند آخرت باشد باید از وهم و خیال و بی عقلی و بی تدبیری فاصله بگیرد و در مسیر عقل و درایت و اندیشه قرار بگیرد.
2⃣ترک هوس، ترک آرزو:
درخطبه ۴۲ فرمود:
أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَیْکُمُ [اثْنَتَانِ] اثْنَانِ: اتِّبَاعُ الْهَوَى وَ طُولُ الْأَمَلِ
اى مردم! وحشتناکترین چیزى که از آن بر شما مى ترسم، دو چیز است: پیروى از هواى نفس و آرزوى دراز.
فَأَمَّا اتِّبَاعُ الْهَوَى فَیَصُدُّ عَنِ الْحَقِّ وَ أَمَّا طُولُ الْأَمَلِ فَیُنْسِی الْآخِرَهَ
امّا پیروى از هوا انسان را از حق باز مى دارد، و امّا آرزوى دراز موجب فراموشى آخرت مى شود.
🔺نکته دوم:
اگر چه دنیا دوست داشتنی است ولی باید از آن گذر کرد
قرآن کریم میفرماید:
《 لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّىٰ تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ؛ آل عمران – ۹۲》
هرگز به [حقیقتِ] نیکی نمی رسید تا از آنچه دوست دارید انفاق کنید.
❄️برای رسیدن به مدارج بالاتر باید از مراتب پایین تر گذر کرد و آنها را فدا کرد.
اگر چه دوست داشتن دنیا در مرتبه اول جزء ذات و نهاد انسان است ولی باید از این دوست داشتن عبور کرد و آن را فدای آخرت کرد، از دنیا گذشت تا فرزند آخرت شد.
در حکمت 31 فرمود:
فَمَنِ اشْتَاقَ إِلَى الْجَنَّهِ سَلَا عَنِ الشَّهَوَاتِ کسی که مشتاق بهشت باشد، شهوات و تمایلات سرکش را به فراموشى مى سپارد
وقتی عشق بزرگتری مثل عشق خدا و عشق امام زمان عجل و عشق آخرت آمد، انسان عشق مادر دنیا را به فراموشی می سپارد.
🔺نکته سوم:
باید در آغوش مادر رفت
صورت مادی دنیا به همین زمین و خاک است انسان باید با دنیا و با خاک دنیا انس و الفتی داشته باشد.
⏪هم در حیات با خاک باشیم و هم بعد از ممات.
1⃣باید خاکی بود و خاک بازی کرد
پیامبرصلی الله علیه وآله :
اِنَّ التُّرابَ رَبیعُ الصِّبْیانِ
خاک، بهار و تفریحگاهِ کودکان است
❄️پیامبرصلی الله علیه وآله :
اُحِبُّ الصِّبیانَ لِخَمسٍ
من کودکان را به خاطر پنج چیز دوست مى دارم
الأوَّلُ : أنَّهُم هُمُ البَکَّاؤونَ
اوّل آن که بسیار گریه میکنند _و قلبشان سخت نیست
وَالثّانی : یَتَمرَّغونَ بِالتُّرابِ
دوم آن که با خاک بازى مى کنند
وَالثّالِثُ : یَختَصِمونَ مِن غَیرِ حِقدٍ
سوم آن که بدون کینه دشمنى مى کنند
وَالرّابِعُ : لا یَدَّخِرونَ لِغَدٍ شَیئا
چهارم آن که چیزى براى فردا ذخیره نمى کنند_و به رزاقیت خدا اعتماد دارند
وَالخامِسُ : یُعَمِّرونَ ثُمَّ یُخَرِّبونَ
پنجم آن که مى سازند و سپس، خراب مى کنند و دلبسته نمیشوند
2⃣بعد از مرگ هم باید به خاک برگشت، بآغوش مادر
این حکمت پاسخی است به مجوسی هایی که می گویند باید جنازه انسان را سوزاند.
📘نوشته اند شخصی زرتشتی در جامعه تبلیغ میکرد که باید جنازه اموات سوزانده شود و خاکستر به باد داده شود.
یکی از علما از او پرسید: بهتر است فرزند را به دست مادر بدهند یا نامادری؟ گفت معلوم است مادر.
او گفت: ان هذه الارض هی الاُم منها خَلَقَ الخَلق فهی اَولَی باَولادِهَا اَن یُرَدّوا اِلیهَ
زمین مادر است و مادر سزاوارتر است به فرزندکه به سویش باز گردد
غفرالله لی و لکم الحمدلله رب العالمین
