💠وَ قَالَ (علیه السلام):
امام علیه‌السلام میفرمایند.

💠مَا الْمُبْتَلَى الَّذِی قَدِ اشْتَدَّ بِهِ الْبَلَاءُ، بِأَحْوَجَ إِلَى الدُّعَاءِ مِنَ الْمُعَافَى‏ الَّذِی لَا یَأْمَنُ الْبَلَاء.
آن کسی که به شدت به بلا گرفتار است، محتاجتر به دعا نیست از کسى که مبتلا نیست ولى در هیچ لحظه ایمن از بلا نمى باشد.
 

✅ گرفتاران و بیماران نوعا به چشم می آیند و مورد ترحم اند:
کسانی که گرفتار باشند حداقل از سه جهت حالشان بهتر از کسانی است که گرفتار نیستند:

👈الف)
خود گرفتار و بیمار به خاطر ضربه ای که خورده است، دل شکسته ای دارد و ارتباطش با خدا بیشتر شده و بر اثر همین گرفتاری از غفلت بیرون آمده است.

👈ب)
مردم نیز غالبآ به افراد گرفتار توجه دارند به خصوص گرفتارانى که به شدت مبتلا شده اند؛ کسانی که گرفتارى مالى یا انواع بیمارى ها و….دارند.  و اینها معمولا در معرض دعا و توجه مادی و معنوی دیگران اند.

👈ج)
از طرفی خداوند نگاه رحمت دارد به کسانی که دچار بلا و سختی و گرفتاری اند.

🔺امام سجاد در دعای ۱۵ صحیفه سجادیه که دعا هنگام بیماری و گرفتاری است میفرماید:
اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ عَلَى مَا لَمْ أَزَلْ أَتَصَرَّفُ فِیهِ مِنْ سَلَامَهِ بَدَنِی
خدایا! تو را سپاس بر تندرستی بدنم که پیوسته از آن برخوردار بودم،
وَ لَکَ الْحَمْدُ عَلَى مَا أَحْدَثْتَ بِی مِنْ عِلَّهٍ فِی جَسَدِی
و تو را سپاس بر بیماری و مرضی که در جسمم پدید آوردی.
فَمَا أَدْرِی، یَا إِلَهِی، أَیُّ الْحَالَیْنِ أَحَقُّ بِالشُّکْرِ لَکَ، وَ أَیُّ الْوَقْتَیْنِ أَوْلَى بِالْحَمْدِ لَکَ ….
ای خدای من! کدام یک از این دو حال، برای سپاس گزاری به درگاهت سزاوارتر، و کدام یک از این دو وقت، برای سپاس و ثنا به پیشگاهت شایسته تر است؟…
وَ فِی خِلَالِ ذَلِکَ مَا کَتَبَ لِیَ الْکَاتِبَانِ مِنْ زَکِیِّ الْأَعْمَالِ
و در اثنای آن بیماری، از جمله تحفه هایی که به من عنایت کردی این است که فرشتگان کاتب در پرونده اعمالم، کارای پاکیزه ای اضافه کردند،
مَا لَا قَلْبٌ فَکَّرَ فِیهِ، وَ لَا لِسَانٌ نَطَقَ بِهِ، وَ لَا جَارِحَهٌ تَکَلَّفَتْهُ
اعمالی که نه دلی در آن فکر کرده، و نه زبانی به آن گویا شده، و نه عضوی در انجامش رنج برده،
بَلْ إِفْضَالًا مِنْکَ عَلَیَّ، وَ إِحْسَاناً مِنْ صَنِیعِکَ إِلَیَّ
بلکه بخششی از جانب تو بر من و احسانی از ساختۀ تو به سوی من بود.

✍حال بیماری جای شکر دارد چرا که هم خود انسان از غفلت خارج میشود و هم خداوند نسبت به انسان بیمار رحمت بیشتری دارد و هم مردم دعا گوی او هستند و به او توجه میکنند.

⁉️چرا انسان های در عافیت بیشتر به دعا محتاج اند؟!
اگرچه بیمار، و سالم هر دو نیاز به دعا دارند، ولی؛
افرادى که در عافیتند گاه گرفتار غرور و غفلت فوق العاده اى مى شوند و از رعایت مسائل بهداشتی و امنیتی غافل میشوند و در معرض خطر اند.
در حالى که مبتلایان، نه مغرورند و نه غافل و پیوسته به در خانه خدا رفته و دعا مى کنند، و از این نظر حال عافیت مندان از مبتلایان سخت تر است.

 ❌اینگونه نباشید:

🔺حضرت در حکمت ۱۵۰ مارا توصیه میکنند که مثل چند گروه نباشیم یکی از این گروه‌ها عبارت است از:
لَا تَکُنْ مِمَّنْ…إِنْ سَقِمَ ظَلَّ نَادِماً، وَ إِنْ صَحَّ أَمِنَ لَاهِیاً
از کسانی نباش هرگاه بیمار مى شود از اعمال بد خود پشیمان مى گردد و هرگاه تندرست شود احساس امنیت مى کند و به لهو و لعب مى پردازد.
یُعْجَبُ بِنَفْسِهِ إِذَا عُوفِیَ، وَ یَقْنَطُ إِذَا ابْتُلِیَ
به هنگام سلامت خودخواه و مغرور مى شود و به هنگام گرفتارى ناامید مى گردد؛
إِنْ أَصَابَهُ بَلَاءٌ دَعَا مُضْطَرّاً، وَ إِنْ نَالَهُ رَخَاءٌ أَعْرَضَ مُغْتَرّاً
اگر بلایى به وى برسد همچون بیچارگان دست به دعا بر مى دارد و اگر وسعت و آرامشى به او دست دهد با غرور از خدا روى گردان مى شود.

✳️دعا و تضرع فقط در سختی ها نباشد:
در یکی از دعاهای امام سجاد میخوانیم:
لاَ تَجْعَلْنِی مِمَّنْ یَبْطَرُهُ اَلرَّخَاءُ
خدایا مرا از کسانی قرار نده که آسایش باعث شادمانی و تکبر او گردد.
وَ یَصْرَعُهُ اَلْبَلاَءُ
و مصیبت او را به زمین زند،
فَلاَ یَدْعُوکَ إِلاَّ عِنْدَ حُلُولِ نَازِلَهٍ وَ لاَ یَذْکُرُکَ إِلاَّ عِنْدَ وُقُوعِ جَائِحَهٍ
و تنها به هنگام سختی روزگار تو را بخواند و تنها وقتی بلا همه گیر شود تو را یاد می کند
فَیَصْرَعُ لَکَ خَدَّهُ وَ تَرْفَعُ بِالْمَسْأَلَهِ إِلَیْکَ یَدَهُ
پس در این حالت پیشانی اش را به خاک می ساید و دستانش را برای خواهش از تو بالا می آورد.

✍قرآن و دعا فقط برای زمان بیماری و گرفتاری و مجلس ختم نیست، قرآن برای روز عروسی هم هست، نباید فقط در گرفتاری به سراغ خدا برویم.

🔺ابن میثم بحرانی میگوید:
انسان گرفتار و انسان در عافیت هر دو به دعا نیازمندند، آن یکی برای نجات از گرفتاری و این یکی برای دوام عافیتش و ایمن شدن از رسیدن بلا.
و این سخن تشویق اهل عافیت به دعا و درخواست از خداست، تا خداوند به آنان توجه کند و لطفش درباره ی آنان پایدار باشد.

✅دوام العافیه را باید طلب کرد:
راوی میگوید: 
صَلَّیْتُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ أَرْبَعِینَ صَبَاحاً فَکَانَ إِذَا اِنْفَتَلَ رَفَعَ یَدَیْهِ إِلَى اَلسَّمَاءِ وَ قَالَ
چهل صبح در خدمت امام صادق علیه‌السلام با آن حضرت نماز صبح خواندم، وقتی حضرت نمازش تمام میشد دستها را بسوى آسمان برمیداشت و میگفت:
« أَصْبَحْنَا وَ أَصْبَحَ اَلْمُلْکُ لِلَّهِ
صبح کردیم و صبح کرد  همه عالم برای خدا
اَللَّهُمَّ إِنَّا عَبِیدُکَ وَ أَبْنَاءُ عَبِیدِکَ
خداوندا همه بندگان تو و بنده‌زادگان توایم
اَللَّهُمَّ اِحْفَظْنَا مِنْ حَیْثُ نَحْتَفِظُ وَ مِنْ حَیْثُ لاَ نَحْتَفِظُ
خداوندا ما را حفظ‍‌ فرما از آنجا که میتوانیم خودمان را حفظ کنیم و از آنجا که نمی توانیم
اَللَّهُمَّ اُحْرُسْنَا مِنْ حَیْثُ نَحْتَرِسُ وَ مِنْ حَیْثُ لاَ نَحْتَرِسُ
پروردگارا ما را نگهدار از آنچه مى‌توانیم خود را حفظ‍‌ کنیم و از آنچه نمیتوانیم
 اَللَّهُمَّ اُسْتُرْنَا مِنْ حَیْثُ نَسْتَتِرُ وَ مِنْ حَیْثُ لاَ نَسْتَتِرُ
پروردگارا کارهاى زشت ما را بپوشان از آنجا که خود میتوانیم بپوشانیم و از آنجا که نمیتوانیم
اَللَّهُمَّ اُسْتُرْنَا بِالْغِنَى وَ اَلْعَافِیَهِ اَللَّهُمَّ اُرْزُقْنَا اَلْعَافِیَهَ
خداوندا جامۀ بى‌نیازى از غیر تو و عافیت را بر قامت ما بپوشان
وَ دَوَامَ اَلْعَافِیَهِ وَ اُرْزُقْنَا اَلشُّکْرَ عَلَى اَلْعَافِیَهِ
و دوام سلامتى را بر ما ارزانى بدار و شکرگزارى آن سلامت را بر ما روزى گردان.

✍اگر یک لحظه حفاظت و حراست الهی برداشته شود، عافیت و سلامتی به نقمت و گرفتاری تبدیل خواهد شد.

❇️تا در دنیا هستیم، در معرض بلاییم پس باید مواظب باشیم/
ابن ابی الحدید میگوید:
انسان ها دو گونه اند: بیمار و گرفتار بالفعل، بیمار و گرفتار بالقوه.
 مَا دَامَ اَلْإِنْسَانُ فِی قید هَذِهِ اَلْحَیَاهِ اَلدُّنْیَا فَهُوَ مِنْ أَهْلِ اَلْبَلاَءِ عَلَیَّ اَلْحَقِیقَهُ
انسان تا وقتی در دنیاست، قابلیت گرفتاری و رنج و بیماری را دارد، پس باید همواره دعا و تضرع کند تا در این ابتلائات قرار نگیرد.

 ✅گاه بیمار خوب میشود و سالم می‌میرد:
📚مرحوم کلینی در کتاب الحجه در باب احوالات امام عسکری روایت نقل میکند:
شخصی به نام سیف بن لیث که از اهل مصر است میگوید:
خَلَّفْتُ اِبْناً لِی عَلِیلاً بِمِصْرَ عِنْدَ خُرُوجِی عَنْهَا
من از مصر به سامرا آمدم در حالی که فرزند علیل و بیماری داشتم
وَ اِبْناً لِی آخَرَ أَسَنَّ مِنْهُ کَانَ وَصِیِّی وَ قَیِّمِی عَلَى عِیَالِی وَ فِی ضِیَاعِی
و پسر بزرگترى از او داشتم که وصى و قیم من بود بر خانواده و بر مزرعۀ من
فَکَتَبْتُ إِلَى أَبِی مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ أَسْأَلُهُ اَلدُّعَاءَ لاِبْنِیَ اَلْعَلِیلِ
من به امام عسکری نامه نوشتم و از خواستم که براى پسر بیمارم دعا کند.
فَکَتَبَ إِلَیَّ قَدْ عُوفِیَ اِبْنُکَ اَلْمُعْتَلُّ وَ مَاتَ اَلْکَبِیرُ وَصِیُّکَ وَ قَیِّمُکَ
حضرت در پاسخ نوشت که پسر بیمارت خود خوب شده و آن پسر بزرگ که وصى و قیّم تو بود از دنیا رفته است.
فَاحْمَدِ اَللَّهَ وَ لاَ تَجْزَعْ فَیَحْبَطَ أَجْرُکَ
خدا را حمد کن و بى‌تابى مکن تا أجرِ تو از بین نرود.
فَوَرَدَ عَلَیَّ اَلْخَبَرُ أَنَّ اِبْنِی قَدْ عُوفِیَ مِنْ عِلَّتِهِ وَ مَاتَ اَلْکَبِیرُ یَوْمَ وَرَدَ عَلَیَّ جَوَابُ أَبِی مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ
این شخص میگوید دقیقا همان روزی که نامه امام عسکری به دستم رسید، خبر صحت فرزندم و مرگ دیگری نیز از مصر به من رسید.

✍این قاعده دنیا است که حتما انسان مریض از دنیا نمی‌رود ،بلکه ممکن است شخص سالم عمر کوتاه‌تری داشته باشد.

✳️خنده امام رضا بالای سر محتضَر:
راوی میگوید: 
کُنْتُ أَنَا وَ أَخِی عِنْدَ اَلرِّضَا عَلَیْهِ السَّلاَمُ فَأَتَاهُ مَنْ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ قَدْ رَبَطَ ذَقَنَ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ
من و برادرم خدمت حضرت رضا بودیم یک نفر آمد و خبر آورد که محمّد بن جعفر به حالت احتضار درآمده و چانه‌اش قفل شده است،
فَمَضَى أَبُو اَلْحَسَنِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ وَ مَضَیْنَا مَعَهُ وَ إِذَا لَحْیَاهُ قَدْ رُبِطَا
حضرت رضا حرکت کرد ما هم در خدمت ایشان رفتیم دیدیم چانه‌اش قفل شده.
وَ إِذَا إِسْحَاقُ بْنُ جَعْفَرٍ وَ وُلْدُهُ وَ جَمَاعَهُ آلِ أَبِی طَالِبٍ عَلَیْهِ السَّلاَمُ یَبْکُونَ  اسحاق بن جعفر و فرزندش با گروهى از آل ابى طالب گریه میکردند.
فَجَلَسَ أَبُو اَلْحَسَنِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ عِنْدَ رَأْسِهِ وَ نَظَرَ فِی وَجْهِهِ فَتَبَسَّمَ
حضرت رضا بالاى سر محتضر نشست نگاهى به چهرۀ او افکند و لبخندى زد.
فَنَقَمَ مَنْ کَانَ فِی اَلْمَجْلِسِ عَلَیْهِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّمَا تَبَسَّمَ شَامِتاً بِعَمِّهِ
کسانى که حضور داشتند از لبخند حضرت رضا ناراحت شدند بعضى گفتند خنده او از روى سرزنش براى عمویش بود
قَالَ وَ خَرَجَ لِیُصَلِّیَ فِی اَلْمَسْجِدِ فَقُلْنَا لَهُ جُعِلْنَا فِدَاکَ قَدْ سَمِعْنَا فِیکَ مِنْ هَؤُلاَءِ مَا نَکْرَهُ حِینَ تَبَسَّمْتَ
امام علیه السّلام خارج شد تا در مسجد نماز بخواند عرض کردیم آقا فدایت کسانى که در مجلس حضور داشتند موقعى که خندیدند حرف زدند.
 فَقَالَ أَبُو اَلْحَسَنِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ إِنَّمَا تَعَجَّبْتُ مِنْ بُکَاءِ إِسْحَاقَ وَ هُوَ وَ اَللَّهِ یَمُوتُ قَبْلَهُ وَ یَبْکِیهِ مُحَمَّدٌ قَالَ فَبَرَأَ مُحَمَّدٌ وَ مَاتَ إِسْحَاقُ
حضرت رضا فرمود من تعجب میکردم از گریه اسحاق به خدا قسم او قبل از محمّد از دنیا خواهد رفت و محمّد بر جنازه او گریه خواهد کرد و راوى گفت محمّد خوب شد. ولى اسحاق از دنیا رفت.

✍کسی که سالم است نباید به فردای خود اطمینان کند بلکه باید برای دوام عافیتش دعا کند.

✅قبل از آنکه روزگار سختی برسد باید چاره ای کرد:
به تعبیر جناب سعدی:
علاج واقعه پیش از وقوع باید کرد  /
  دریغ سود ندارد چو رفت کار از دست
به روزگار سلامت سلاح جنگ بساز / 
وگرنه سیل چو بگرفت، سد نشاید بست

📚هم مرحوم کلینی در کافی، هم مرحوم مجلسی در بحارالانوار ” بَابُ التَّقَدُّمِ فِی الدُّعَاءِ” دارند. یعنی باید قبل از پیش آمدن حادثه و واقعه ای به فکر بود و با دعا آن را از بین برد.

 🔺 امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌فرمایند:
تَقَدَّمُوا بِالدُّعَاءِ قَبْلَ نُزُولِ اَلْبَلاَءِ  
پیش از آن که بلا نازل شود دعا کنید.

 🔺یکی از جملاتی که امام علی علیه‌السلام مکرراً بیان میکردند همین حکمت ۳۰۲ است:
أَنَّ عَلِیّاً صَلَّى اَللَّهُ عَلَیْهِ کَانَ یَقُولُ: مَا مِنْ أَحَدٍ اُبْتُلِیَ وَ إِنْ عَظُمَتْ بَلْوَاهُ بِأَحَقَّ بِالدُّعَاءِ مِنَ اَلْمُعَافَى اَلَّذِی لاَ یَأْمَنُ اَلْبَلاَءَ  
هیچ کسی نیست که مبتلا به مشکل بزرگی شده باشد مگر اینکه انسانی که امروز در عافیت است از او بیشتر محتاج دعاست.

❇️دعا باید همیشگی باشد:
حضرت سلیمان علیه‌السلام میفرمایند:
 قَالَ سُلَیْمَانُ بْنُ دَاوُدَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ أُوتِینَا مَا أُوتِیَ اَلنَّاسُ وَ مَا لَمْ یُؤْتَوْا وَ عُلِّمْنَا مَا عُلِّمَ اَلنَّاسُ وَ مَا لَمْ یُعَلَّمُوا
همه فضائلی که به مخلوقات داده شد و بیش از آن به ما داده شد، همه علمی که به خلایق داده شد و بیش از آن به ما داده شد.
فَلَمْ نَجِدْ شَیْئاً أَفْضَلَ مِنْ خَشْیَهِ اَللَّهِ فِی اَلْمَغِیبِ وَ اَلْمَشْهَدِ
و با این حال هیچ چیزی را بالاتر از خشیت الهی نیافتیم که در پنهان و آشکار انسان از خدا بترسد.
وَ اَلْقَصْدِ فِی اَلْغِنَى وَ اَلْفَقْرِ
و در ثروت و فقر انسان میانه رو باشد.
وَ کَلِمَهِ اَلْحَقِّ فِی اَلرِّضَا وَ اَلْغَضَبِ  
و در غضب و خوشی حرف باطلی نزند.
 وَ اَلتَّضَرُّعِ إِلَى اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى کُلِّ حَالٍ
و در همه حال اهل تضرع و دعا باشد.

✳️در روز خوشی به یاد من باش تا در روز سختی به یادت باشم:
خداوند به حضرت داود صلوات الله علیه وحی کرد:
أَوْحَى اَللَّهُ تَعَالَى إِلَى دَاوُدَ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَیْهِ: اُذْکُرْنِی فِی أَیَّامِ سَرَّائِکَ حَتَّى أَسْتَجِیبَ لَکَ فِی أَیَّامِ ضَرَّائِکَ
مرا یاد کن در ایام خوشی و نیکویی تا من جواب تو را بدهم در حال سختی و ناخوشی.

❎صدای آشنای اهل دعا برای اهل آسمان:
امام صادق علیه‌السلام از قول جدش امام سجاد نقل میکند:
کَانَ جَدِّی عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ یَقُولُ: تَقَدَّمُوا فِی اَلدُّعَاءِ فَإِنَّ اَلْعَبْدَ إِذَا کَانَ دَعَّاءً
در دعا پیش دستى کنید و پیش از آنکه گرفتار شوید دعا کنید زیرا چون بنده‌اى بسیار دعا کند و بلائى به او برسد و دنبالش دعا کند گفته میشود.
قِیلَ صَوْتٌ مَعْرُوفٌ وَ إِذَا لَمْ یَکُنْ دَعَّاءً فَنَزَلَ بِهِ اَلْبَلاَءُ قِیلَ أَیْنَ کُنْتَ قَبْلَ اَلْیَوْمِ
آوازى آشنا است، و چون بسیار دعا نکند و بلائى به او برسد و دنبالش دعا کند به او گفته میشود: تا به امروز کجا بودى‌؟ 

✳️اگر از امری نگران هستید برای آن دعا کنید:
امام صادق علیه‌السلام میفرمایند:
  مَنْ تَخَوَّفَ بَلاَءً یُصِیبُهُ فَتَقَدَّمَ فِیهِ بِالدُّعَاءِ لَمْ یُرِهِ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ ذَلِکَ اَلْبَلاَءَ أَبَداً
هر که نگران رسیدن بلایى به خود باشد و پیش از رسیدن بلا دعا کند ، خداوند عز و جل هرگز آن بلا را به او نرساند.

✍این کلام امام بر خلاف آن چیزی است که معروف شده که اگر از چیزی ترسیدیدو به زبان آوردید دچار آن بلا میشوید و نفوس بد نزنید، امام میفرمایند دعا این نگرانی ها را از بین میبرد.

❎برخی بلاها کوتاه هستند، برخی طولانی:
امام صادق علیه‌السلام:
تَعْرِفُونَ طُولَ اَلْبَلاَءِ مِنْ قِصَرِهِ قُلْتُ لاَ
آیا مى‌دانید بلای طولانى کدام است و بلای کوتاه کدام؟ گفتم:نه
قَالَ إِذَا أُلْهِمَ أَحَدُکُمُ اَلدُّعَاءَ عِنْدَ اَلْبَلاَءِ فَاعْلَمُوا أَنَّ اَلْبَلاَءَ قَصِیرٌ
هر کدام از شما که گرفتار بلایی شدید ولی خداوند به یاد شما آورد دعا کردن را، بدانید آن بلا کوتاه است.

✍ در این روایت هم الهام دعا قابل توجه است که به معنای یادآوری خداست، خدا باید بخواهد تا ما دعا کنیم.
هم نقش دعا که از بین برنده بلاها هست.

👈نکته:
از این حکمت به خوبی بحث
“نقش دعا در رفع بلا و دفع بلا”
قابل استفاده است.
ما محتاج به دعا هستیم هم محتاج دعای خودمان وهم دعای دیگران،
در صحیفه سجادیه هم دعای فرزندان برای والدین و هم دعای والدین برای فرزندان آمده است.

🔺 امیرالمؤمنین علیه‌السلام میفرمایند:
أحَبُّ الأعمالِ إلى اللّه ِ عزّ و جلّ فی الأرضِ الدُّعاءُ .
محبوب ترین کارها نزد خداوند عزّ و جلّ در زمین، دعا کردن است.

🔺امام سجاد علیه‌السلام میفرمایند:
الدُّعاءُ یَدفَعُ البَلاءَ النّازِلَ وَما لَم یَنزِلْ
دعا، بلاى نازل شده را رفع و بلای نازل نشده را دفع می‌کند.

🔺حضرت در حکمت ۱۴۶ میفرماید:
ادْفَعُوا أَمْوَاجَ الْبَلَاءِ بِالدُّعَاءِ.
امواج بلا را با دعا دفع کنید.
آنکس که گرفتار غم و درد و بلاست *
با زاری و التماس، در فکر شفاست
هشدار، که بیش از آنکه بیمار شده * آنکس که سلامت است، محتاج دعاست.

اللهم لا تجعل الدنیا اکبر همّنا