💠وَ قَالَ (علیه السلام): مَا أَهَمَّنِی ذَنْبٌ اُمْهِلْتُ بَعْدَهُ
مرا ناراحت نمیکند گناهى که پس از آن مهلت پیدا کنم،

💠حَتَّى اُصَلِّیَ رَکْعَتَیْنِ وَ أَسْأَلَ اللَّهَ الْعَافِیَهَ
تا دو رکعت نماز بخوانم و از خدا طلب عافیت کنم.

⏪ این حکمت متکی به مقدماتی است که باید در جایگاه خاص خودش بررسی شود تا دست آویزی برای گناه کاری عده ای نشود:

◀️ اولاً؛ انسان مامور است به ترک گناه.
امیرالمومنین علیه السلام فرمود:
غالِبوا أنفُسَکُم على تَرکِ العاداتِ تَغلِبوها ،
با نفس هاى خود بر ترک عادتها بستیزید تا بر آنها چیره آیید،
و جاهِدوا أهواءکُم تَملِکُوها
و با هوس هاى خود مبارزه کنید، تا بر آنها تسلّط یابید.

⚛ امام باقرعلیه السلام می فرماید :
عَجَباً لِمَن یَحتَمی مِن الطَّعامِ مَخافَهَ الداءِ
تعجب است از کسى که به خاطر ترس از بیمارى، از خوردن غذا پرهیز مى کند ،
کیفَ لا یَحتَمِی مِنَ الذُّنوبِ مَخافهَ النارِ ؟!
چگونه از ترسِ آتش دوزخ ، از گناهان پرهیز نمى کند؟!)

◀️ ثانیا؛ ترک گناه آسان تر از توبه است.حضرت در حکمت ۱۷۰ فرمود:
تَرْکُ الذَّنْبِ، أَهْوَنُ مِنْ طَلَبِ الْمَعُونَهِ التَّوْبَهِ
 ترک گناه، آسانتر از تقاضاى بخشش توبه است …

◀️ ثالثا؛ در صورت گناه، راه برای بازگشت هست.
اگر انسان دچار گناه شد نباید راه بازگشت را بر خود ببندید، بلکه خداوند درب توبه را به روی او باز کرده است و همین حکمت مصداق این بخش است. نه اینکه حضرت ما را توصیه به گناه کرده باشند.

⚛ تا راه توبه باز است، جای غصه نیست.
در این حکمت حضرت همگان را به توبه و بازگشت به خدا تشویق میکند و میفرماید راه خدا بسته نیست. حتی با گناه و اشتباه هم دچار یاس نشوید و امید به بخشش او داشته باشید.

✳️ اگر مهلت پیدا کردید، نگران نباشید:
حضرت در این حکمت شرط نترسیدن از گناه را یک چیز میداند و آن “مهلت پیدا کردن” است.
اگر بعد از گناه مهلت پیدا کردید، این جای نگرانی نیست و امید به بخشش زیاد است.
البته مفهوم کلام حضرت این است که نگران باشید که مبادا “فرصت” پیدا نکنید. چه بسا انسان بعد از گناه فرصت پیدا نکند و در این صورت جای نگرانی دارد. بسیار بوده اند افرادی که میخواستند توبه کنند ولی هرگز زمان و شرایط فراهم نشد.

✴️حضرت دو مصداق برای “مهلت” بیان میکند:
۱. مهلت دو رکعت نماز
۲. مهلت درخواست عافیت و دعا برای نجات از آفات آن گناه
انسان باید از مهلت ها استفاده کند، مخصوصا مهلت هایی که در بخشش گناه موثر هستند یعنی نماز و دعا و استغفا

💠مَا أَهَمَّنِی ذَنْبٌ اُمْهِلْتُ بَعْدَهُ
مرا ناراحت نمیکند گناهى که پس از آن مهلت پیدا کنم،

💠حَتَّى اُصَلِّیَ رَکْعَتَیْنِ وَ أَسْأَلَ اللَّهَ الْعَافِیَهَ
تا دو رکعت نماز بخوانم و از خدا طلب عافیت کنم.

⏪ نماز درحبط گناه نقش دارد:

◀️ اولا؛ نماز جرء حسنات است.
قرآن کریم میفرماید:
《 إِنَّ الْحَسَنَاتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئَاتِ؛ هود – ۱۱۴ 》
نماز حسنه ای است که گناه و آثار گناه را از نامه اعمال او و روح و جان انسان محو کند.

◀️ ثانیا؛ خود نماز عامل حبط گناه دارد.
پیامبر به امیرالمومنین علیهما السلام فرمود:
وَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً
قسم به آن خدایی که مرا به حقّ، بشارت‌دهنده و بیم‌دهنده، مبعوث گردانید،
إِنَّ أَحَدَکُمْ لَیَقُومُ إِلَی وُضُوئِهِ فَتَسَاقَطُ عَنْ جَوَارِحِهِ الذُّنُوبُ
هرکس به این نیّت که وضو بسازد از جای خویش برخیزد، همه‌ی گناهان او می‌ریزد. فَإِذَا اسْتَقْبَلَ اللَّهَ بِوَجْهِهِ وَ قَلْبِهِ لَمْ یَنْفَتِلْ عَنْ صَلَاتِهِ وَ عَلَیْهِ مِنْ ذُنُوبِهِ شَیْءٌ کَمَا وَلَدَتْهُ أُمُّهُ
و آن‌گاه که با دل و روی خویش رو در روی پروردگار بایستد، قبل از آنکه نمازش تمام شود همه‌ی گناهانش بخشوده می‌شود، و همچون نوزاد معصومی می‌شود که از مادر زاییده شده است.
فَإِنْ أَصَابَ شَیْئاً بَیْنَ الصَّلَاتَیْنِ کَانَ لَهُ مِثْلُ ذَلِکَ
و اگر در میان دو نماز کار نیکی انجام دهد، اجر و مزد دو چندان ببیند
یَا عَلِیُّ (علیه السلام) إِنَّمَا مَنْزِلَهُ الصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ لِأُمَّتِی کَنَهَرٍ جَارٍ عَلَی بَابِ أَحَدِکُمْ
ای علی ! جایگاه نمازهای پنج‌گانه برای امّت من مثل جوی آبی است که بر در منزل آن‌ها روان‌است.
فَمَا ظَنَّ أَحَدُکُمْ لَوْ کَانَ فِی جَسَدِهِ دَرَنٌ ثُمَّ اغْتَسَلَ فِی ذَلِکَ النَّهَرِ خَمْسَ مَرَّاتٍ فِی الْیَوْمِ أَ کَانَ یَبْقَی فِی جَسَدِهِ دَرَنٌ فَکَذَلِکَ
به نظر شما اگر کسی که بدنش چرکین و آلوده است، روزی پنج‌بار در این جوی، خود را بشوید، آیا چرک و آلودگی در بدن او باقی خواهد ماند؟
(به خدا قسم! حکایت نمازهای پنج‌گانه برای امّت من نیز چنین است)

◀️ ثالثا؛ نماز زمینه ساز حبط گناه است. قرآن کریم میفرماید:
《 أَقِمِ الصَّلَاهَ إِنَّ الصَّلَاهَ تَنْهَىٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْکَرِ؛ عنکبوت – ۴۵》
نماز را به پا دار، یقیناً نماز از کارهای زشت، و کارهای ناپسند باز می دارد.

⚛علامه طباطباییایی در تفسیر این آیه میفرماید: «مقصود قرآن کریم که می فرماید: نماز، انسان را از گناه باز می دارد، این نیست، که هر فرد نمازگزار در برابر تمام گناهان مصون است.
بلکه منظور این است که نماز موجب یاد پروردگار و سبب توجه به مقام ربوبی می شود، و اثر طبیعی چنین توجهی این است که در انسان زمینه روح اطاعت و ترک گناه پدید آورد،
ولی در عین حال ممکن است بر اثر ضعف توجه به خداوند، عامل های نیرومندتری اثر آن را خنثی سازد!
نماز زمینه ساز انجام ندادن گناه است چون عقلانیت را افزایش داده و انسان را در محضر خداوند قرار میدهد که در این صورت انگیزه گناه از بین میرود.

⏪احادیث در باب حبط گناه با نماز فراوان است. دو رکعت نماز با اخلاص انسان را بهشتی میکند.
امام صادق علیه السلام فرمود:
إیّاکُم و الکَسَلَ؛ فإنّ رَبَّکُم رَحِیمٌ یَشکُرُ القَلیلَ
از تنبلى دورى کنید ؛ زیرا پروردگار شما مهربان است و از کار اندک نیز قدردانى مى کند؛
إنَّ الرَّجُلَ لَیُصَلِّی الرَّکعتَینِ یُرِیدُ بِهِما وَجهَ اللّه ِ تعالى فَیُدخِلُهُ اللّه ُ بهِما الجَنَّهَ همانا آدمى دو رکعت نماز براى خدا مى گزارد و خداوند به واسطه آن دو رکعت او را به بهشت مى برد .

⚛خاموشی آتش ها با نماز:
پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود:
ما مِنْ صَـلاهٍ یَحْضُرُ وَقْتُـها اِلاّ نـادى مَلَکٌ بَیْنَ یَـدَىِ النّـاسِ
هیچ گاه وقت نماز نمى رسد مگر اینکه فرشته اى در میان مردم ندا مى دهد که:
اَیـُّهَا النّاسُ قُومُوا اِلى نیرانِکُمُ الَّتى اَوْقَدْتُمُوها عَلى ظُهُورِکُمْ فَاَطفَئُوها بِصَلاتِکُمْ
اى مردم بپاخیزید و با نماز خود آتشهائى را که برافروخته اید خاموش کنید.)

✳️نماز با توجه و اعتقاد:
امام صادق علیه السلام فرمود:
مَن صَلّى رَکعتَین یَعلَمُ ما یقولُ فیهِما، انصَرَفَ و لَیسَ بینَهُ و بینَ اللّه ِ ذَنبٌ
هر که دو رکعت نماز بخواند و بداند در آنها چه مى گوید ، نمازش که تمام شد گناهى میان او و خداوند باقى نماند.

✴️امام صادق علیه السلام فرمود:
یُؤْتَى بِشَیْخٍ یَوْمَ اَلْقِیَامَهِ فَیُدْفَعُ إِلَیْهِ کِتَابُهُ ظَاهِرُهُ مِمَّا یَلِی اَلنَّاسَ لاَ یَرَى إِلاَّ مَسَاوِیَ فَیَطُولُ ذَلِکَ عَلَیْهِ
روز قیامت پیر مردی را می آورند که ظاهر نامه اعمالش پر از گناه است.
فَیَقُولُ یَا رَبِّ أَ تَأْمُرُنِی إِلَى اَلنَّارِ
او میگوید خدایا مرا به جهنم میبری؟
فَیَقُولُ اَلْجَبَّارُ جَلَّ جَلاَلُهُ یَا شَیْخُ أَنَا أَسْتَحْیِی أَنْ أُعَذِّبَکَ وَ قَدْ کُنْتَ تُصَلِّی فِی دَارِ اَلدُّنْیَا
خدا میفرماید من حیا دارم کسی که در دنیا نماز خوانده است را جهنم ببرم.

⚛نماز شب و پاک کردن گناه.
امام صادق در تفسیر آیه :
«إنَّ الحَسَناتِ یُذهِبْنَ السَّیّئاتِ» فرمود: صلاهُ المؤمنِ بِاللیلِ تَذهَبُ بما عَمِلَ مِن ذَنبٍ بِالنهارِ
نماز شبِ مؤمن ، گناهى را که در روز مرتکب شده است از بین مى برد.

💠 مَا أَهَمَّنِی ذَنْبٌ اُمْهِلْتُ بَعْدَهُ
مرا ناراحت نمیکند گناهى که پس از آن مهلت پیدا کنم،

💠حَتَّى اُصَلِّیَ رَکْعَتَیْنِ وَ أَسْأَلَ اللَّهَ الْعَافِیَهَ
تا دو رکعت نماز بخوانم و از خدا طلب عافیت کنم.

⏪حضرت دو مصداق برای “مهلت” بیان میکند:
۱. مهلت دو رکعت نماز
۲. مهلت درخواست عافیت و دعا برای نجات از آفات آن گناه

⚛خوف و رجاء همزمان:
اگر انسان بعد از گناه توفیق پیدا کند دعا کند، توبه کند، استغفار کند و از خدا طلب بخشش کند؛ در این صورت می تواند ناراحت نباشد.
ولی در عالم واقع بسیاری از افراد بعد از ارتکاب گناه، هرگز فرصت و مهلت دعا و توبه و استغفار را پیدا نمی کنند و در اینصورت جای ترس و دلهره وجود دارد.

✳️ دعا، استغفار و توبه؛
در مناجات التائبین آمده :
إِلَهِی أَنْتَ الَّذِی فَتَحْتَ لِعِبَادِکَ بَاباً إِلَى عَفْوِکَ سَمَّیْتَهُ التَّوْبَهَ
خدایا تویى که درى از عفو و بخششت به روى بندگان باز کردى و نامش توبه نهادى. فَقُلْتَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَهً نَصُوحاً فَمَا عُذْرُ مَنْ أَغْفَلَ دُخُولَ الْبَابِ بَعْدَ فَتْحِهِ‏
و در کتابت فرمودى اى بندگان به درگاه من به توبه با حقیقت باز آیید تا از گناهانتان درگذرم پس عذر آنکه از این در که باز کردى غافل است چه خواهد بود. إِلَهِی إِنْ کَانَ قَبُحَ الذَّنْبُ مِنْ عَبْدِکَ فَلْیَحْسُنِ الْعَفْوُ مِنْ عِنْدِکَ‏
اى خدا اگر گناه از من زشت است عفو از تو زیباست.
إِلَهِی مَا أَنَا بِأَوَّلِ مَنْ عَصَاکَ فَتُبْتَ عَلَیْهِ وَ تَعَرَّضَ لِمَعْرُوفِکَ فَجُدْتَ عَلَیْهِ‏
اى خدا من اولین بنده نیستم که گنه کرده، و تو از او درگذشتى و به درگاه کرمت آمد و به او احسان کردى.

✴️ درست است که باب توبه باز است ولی این امر همیشگی و همگانی نیست.
برای برخی افراد بعد از گناه مهلت توبه و دعا فراهم نیست. در برخی اوقات هم ، زیادی گناه مانع از توفیق توبه خواهد شد.

⏪توبه و تاثیرات آن:
در همه حال توبه هست، ولی توبه ها یکی نیستند
امام صادق علیه السلام فرمود:
التَّوْبَهُ حَبْلُ اللَّهِ وَمَدَدُ عِنَایَتِهِ وَ لابُدَّ لِلْعَبْدِ مِنْ مُدَاوَمَهِ التَّوْبَهِ عَلَى کُلِّ حَالٍ
توبه ریسمان الهى وامداد عنایت اوست و لازم است بندگان پیوسته و در هر حال به سراغ توبه بروند.
وَ کُلُّ فِرْقَهٍ مِنَ الْعِبَادِ لَهُمْ تَوْبَهٌ فَتَوْبَهُ الاَنْبِیَاءِ مِنِ اضْطِرَابِ السِّرِّ
ولى هر گروهى از بندگان، توبه خاص خود را دارند. توبه پیامبران از اضطراب درون آنهاست.
وَ تَوْبَهُ الاَصْفِیَاءِ مِنَ التَّنَفُّسِ
و توبه برگزیدگان از نَفَسى است که به غیر یاد خدا مى کشند.
وَتَوْبَهُ الاَوْلِیَاءِ مِنْ تَلْوِینِ الْخَطَرَاتِ
و توبه اولیاء از خطورات رنگارنگى است که در آنها ظاهر مى شود.
وَ تَوْبَهُ الْخَاصِّ مِنَ الاِشْتِغَالِ بِغَیْرِ اللَّهِ
و توبه خواص از اشتغال به غیر خداست. وَتَوْبَهُ الْعَامِّ مِنَ الذُّنُوبِ
و توبه عوام از گناهان است.

⚛انسان دو وظیفه دارد:
امام باقر علیه السلام فرمود :
لا وَاللَّهِ مَا أَرَادَ اللَّهُ تَعَالَى مِنَ النَّاسِ إِلاَّ خَصْلَتَیْنِ
به خدا قسم خداوند از بندگانش جز دو چیز نخواسته است.
أَنْ یُقِرُّوا لَهُ بِالنِّعَمِ فَیَزِیدَهُمْ
(نخست اینکه به نعمت هاى او اقرار کنند و شکر نعمت به جاى آورند تا بر آنها بیفزاید.
وَ بالذُّنُوبِ فَیَغْفِرَهَا لَهُمْ
دیگر اینکه به گناهانشان اعتراف و از آنها توبه کنند تا آنها را بر آنان ببخشد.

✳️عجله بد است مگر در توبه:
امیرالمومنین علیه السلام فرمود :
إِنْ قَارَفْتَ سَیِّئَهً فَعَجِّلْ مَحْوَهَا بِالتَّوْبَهِ اگر مرتکب گناه شدى هرچه زودتر آن را با آب توبه بشوى.

💠مَا أَهَمَّنِی ذَنْبٌ اُمْهِلْتُ بَعْدَهُ
مرا ناراحت نمیکند گناهى که پس از آن مهلت پیدا کنم،

💠حَتَّى اُصَلِّیَ رَکْعَتَیْنِ وَ أَسْأَلَ اللَّهَ الْعَافِیَهَ
تا دو رکعت نماز بخوانم و از خدا طلب عافیت کنم.

🔻نکته 1:
در جمله “مَا أَهَمَّنِی ذَنْبٌ”،
لفظ “هَمَّ” به معنای اهمیت نیست، بلکه به معنای همّ و غم است.
این درست نیست که بگوییم،
“انجام دادن گناه برایم اهمیت نداشت” ، زیرا انجام ندادن گناه باید بسیار با اهمیت باشد. و مومن باید تمام همتش را مصروف بدارد تا از گناه دوری کند و حتی مرحله ” ورع” یعنی اهتمام بسیار زیادی در حدی که حتی انسان نزدیکی گناه هم نشود.

✴️پس مقصود حضرت این است که اگر انسان گناهی انجام داد، حق ندارد دچار یاس و ناامیدی شود و بگوید “آب که از سر گذشت چه یک وجب چه صد وجب”؛ بلکه انسان باید دنبال ایجاد فرصت باشد و بتواند خودش را از چاهی که درون آن افتاده نجات دهد.

🔻نکته۲:
اگرچه در اغلب نسخه های نهج البلاغه آمده
” مَا أَهَمَّنِی ذَنْبٌ اُمْهِلْتُ بَعْدَهُ”؛
ولی در نسخه ابن ابی الحدید آمده است “مَا أَهَمَّنِی أَمْرٌ أُمْهِلْتُ بَعْدَهُ “
یعنی : مرا ناراحت نمیکند امری _حادثه، اتفاق ناگوار، بیماری، فقر _
که پس از آن مهلت پیدا کنم تا دو رکعت نماز بخوانم و از خدا طلب عافیت کنم.

⚛ در واقع این معنا، وسیع تر از معنای “ذنب” است و حضرت در این جمله به ضرورت توسل و تمسک به نماز و دعا و استغفار در سختی ها سفارش فرموده است.

✳️نقش نماز در رفع غم و غصه،
قرآن کریم می فرماید:
《 اسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاهِ 》
از صبر و نماز برای حل مشکلات خود کمک بخواهید.

📗در روایت داریم:
کَانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله إِذَا حَزَنَهُ أَمْرُ اسْتَعَانَ بالصلاهً وَ الصَّوْمِ
هنگامی‌که پیامبر از چیزی محزون می‌شد، از نماز و روزه کمک می‌گرفت.

📙امام صادق علیه السلام فرمود:
کَانَ عَلِیٌّ علیه السلام إِذَا هَالَهُ شَیْءٌ فَزِعَ إِلَی الصَّلَاهِ
هرگاه چیزی امیرالمؤمنین را حیران‌زده می‌کرد به نماز پناه می‌برد.

📕امام صادق علیه السلام فرمودند:
مَا یَمْنَعُ أَحَدَکُمْ إِذَا دَخَلَ عَلَیْهِ غَمٌّ مِنْ غُمُومِ الدُّنْیَا
وقتی غمی از دنیا به کسی می‌رسد،
أَنْ یَتَوَضَّأَ ثُمَّ یَدْخُلَ الْمَسْجِدَ
چه چیزی مانع می‌شود که فرد وضو گرفته و وارد مسجد شود
فَیَرْکَعَ رَکْعَتَیْنِ یَدْعُو اللَّهَ فِیهِمَا
و سپس دو رکعت نماز بگذارد و در آن دو رکعت، خدا را بخواند تا از آن غم خلاص شود؟!

⏪نقش دعا در رفع غم و غصه؛
قرآن کریم می فرماید:
《وَ ذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَیْهِ فَنَادَىٰ فِی الظُّلُمَاتِ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَکَ إِنِّی کُنْتُ مِنَ الظَّالِمِینَ》 حضرت یونس را [یاد کن زمانی که خشمناک از میان قومش رفت و گمان کرد که ما زندگی را بر او تنگ نخواهیم گرفت، پس در تاریکی های شب، زیر آب، و دل ماهی ندا داد که معبودی جز تو نیست تو از هر عیب و نقصی منزّهی، همانا من از ستمکارانم.]
《فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّیْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ ۚ وَکَذَٰلِکَ نُنْجِی الْمُؤْمِنِینَ؛ اتبیاء – ۸۷》
پس ندایش را اجابت کردیم و از اندوه نجاتش دادیم؛ و این گونه مؤمنان را نجات میدهیم.

⚛ جمله پر معنای،
” وَ کذلِک نُنْجِی الْمُؤْمِنِینَ ”
نشان می دهد که سنّت نجات و امداد الهی، یک حکم مخصوصی نیست بلکه جنبه عمومی و همگانی دارد، بسیاری از حوادث غم انگیز و گرفتاری های سخت و مصائب بزرگ؛ به سبب دعا از بین خواهند رفت.

✳️حدیث کسا، و برطرف شدن غصه ها:
مَا ذُکرَ خَبَرُنا هذا فی مَحفِلٍ مِن مَحافِلِ اهلِ الارضِ وَفِیهِ جَمعٌمِن شیعَتِنا وَمُحِبّینا
خبر ما در محفلی از محافل مردم زمین ذکر نمی شود، که در آن جمعی از شیعیان و دوست داران ما باشند،
وَفِیهِم مَهمومٌ الّا وَفَرَّجَ اللهُ هَمَّهُ وَلا مَغمُومٌ الّا وَ کشَفَ اللهُ غَمَّهُ
الا این که غم آنان برطرف می شود.

اللهم اعفر ذنوبنا و کفّر عنّا سیاتنا