💠 کَانَ لِی فِیمَا مَضَى أَخٌ فِی اللَّهِ، وَ کَانَ [یُعَظِّمُهُ] یُعْظِمُهُ فِی عَیْنِی صِغَرُ الدُّنْیَا فِی عَیْنِهِ، وَ کَانَ خَارِجاً مِنْ سُلْطَانِ بَطْنِهِ، فَلَا یَشْتَهِی مَا لَا یَجِدُ وَ لَا یُکْثِرُ إِذَا وَجَدَ

🔵خلاصه بخش اول:
من در گذشته برادرى الهى و دینى داشتم که وصفش چنین بود.
آنچه او را در نظرم بزرگ جلوه مى داد این بود که دنیا در نظر او کوچک بود.
سلطان شکم نبود

💠وَکَانَ أَکْثَرَ دَهْرِهِ صَامِتاً
بیشتر اوقات زندگانى اش ساکت بود.

💠فَإِنْ قَالَ بَذَّ الْقَائِلِینَ
در عین حال اگرسخنى مى گفت بر گویندگان چیره مى شد، و پیشی می گرفت[بَذَّ]

💠 وَنَقَعَ غَلِیلَ السَّائِلِینَ
و تشنگی وعطش [غَلِیلَ] سؤال کنندگان را فرو مى نشاند. و انان را سیراب می کرد [نَقَعَ]

🔻سومین صفت برادران علی🔻

🟢 در سومین وصف حضرت مى فرماید: برادران من کسانی هستند که هرگاه سخن بگویند گزیده و حساب شده است به گونه اى که همه مستمعین را بهره مند مى سازند و عطش آنها را فرو مى نشانند.

⏪ خود این وصف نیز از سه بخش تشکیل شده است:

◀️الف. وَکَانَ أَکْثَرَ دَهْرِهِ صَامِتاً
اکثر اوقات ساکت بود
راوی میگوید:
دخلتُ على الرضا علیه السلام ··· فَوَعَظَنا
خدمت امام رضا علیه السلام وارد شدیم، حضرت ما را موعظه کرد و فرمود:
ثمَّ قالَ : إنّ العابِدَ مِن بَنی إسرائیلَ لَم یَکُن عابِدا حتّى یَصمُتَ عَشرَ سِنینَ ، فإذا صَمَتَ عَشرَ سِنینَ کانَ عابِدا
عابد بنى اسرائیل عابد نمى شد تا اینکه ابتدا دَه سال خاموشى اختیار مى کرد و هرگاه دَه سال دم فرو مى بست، آنگاه عابد مى شد.
اگر کسی میخواهد به مقام عبادت برسد باید قبلش دوره ی سکوت بگذراند.
زبان خود را کنترل کند که دروغ نگوید، غیبت نکند، استهزاء نکند، حرف کم ارزش نزند، حرف غیر علمی نزند، مشاوره اشتباه ندهد، فحاشی نکند و…

🟢سخن انسان باید ذکر الهی باشد.
پیامبر صلی الله علیه واله فرمود:
لا تُکثِرُوا الکلامَ بغَیرِ ذِکرِ اللّه ِ
در غیر از ذکر خدا، زیاده گویى نکنید ؛
فإنَّ کَثرَهَ الکلامِ بغَیرِ ذِکرِ اللّه ِ قَسوَهُ القَلبِ
زیرا زیاده گویى در غیر ذکر خدا، موجب سخت دلى مى شود،
إنّ أبعَدَ الناسِ مِن اللّه ِ القَلبُ القاسی
و دورترین مردم از خدا، سختدل است.
ذکر معنای گسترده ای دارد از نماز و قرآن گرفته تا ذکر مصطلح را شامل میشود. انسان باید کلام های زائد را قطع کند و به ذکر الهی مشغول باشد.

🔴مقصود از سکوت، رفتن در هپروت نیست.
مقصود از سکوت، ساکن شدن ظاهری و فرو رفتن در تخیلات و توهمات نیست.
چون خود آن تخیل و توهم آفت زا و مشکل آفرین است.
سکوت اگر برای حل مشکل باشد، برای تفکر و اندیشه و اصلاح باشد خوب است.
سکوتی که در آن فکر نباشد غفلت است.
امام کاظم علیه السلام فرمود :
دَلِیلُ‏ الْعَقْلِ‏ التَّفَکُّرُ وَ دَلِیلُ التَّفَکُّرِ الصَّمْتُ هر چیزى را راهنمایى است و راهنماى عقل اندیشیدن است و راهنماى اندیشیدن خاموشى است.
انسان تا به خاموشی نرسد، فرصت برای تفکر پیدا نکرده است. باید سکوت انسان تفکر ساز باشد نه اینکه سکوت کند تا در خیالات و توهمات فرو برود.
امیرالمومنین علیه السلام فرمود:
کلُّ سُکوتٍ لَیسَ فیهِ فِکْرَهٌ فهُوَ غَفلَهٌ
هر سکوتى که با اندیشیدن همراه نباشد غفلت است.

◀️ب. فَإِنْ قَالَ بَذَّ الْقَائِلِینَ
اگر صحبت میکرد، همه را ساکت میکرد
سکوت مطلق خوب نیست، انسان باید توانایی سخن گفتن در موقع نیاز را داشته باشد. اگر جایی شبهه ای مطرح شد، یا حقی ناحق شد انسان باید توان سخن گفتن و اقناع دیگران را داشته باشد.
امیرالمومنین فرمود :
کُن صَموتاً مِن غَیرِ عِیٍّ
خاموش باش ، نه از روى درماندگى.
القَولُ بِالحَقِّ خَیرٌ مِن العِیِّ و الصَّمتِ سخن گفتنِ به حق ، بهتر است از درماندن و خاموشى .
در حکمت ۱۸۲ فرمود:
لَا خَیْرَ فِی الصَّمْتِ عَنِ الْحُکْمِ،
خاموش ماندن از گفتار حکمت آمیز فایده اى ندارد .
کَمَا أَنَّهُ لَا خَیْرَ فِی الْقَوْلِ بِالْجَهْلِ
همان گونه که سخن گفتن نابخردانه بی فایده است.

🟢یک نمونه از پاسخ های حکیمانه:
راوی میگوید: در مسجد النبی در مدینه در کنار امام کاظم نشسته بودیم و در مورد زنان گفت وگو مى‌کردیم و بسیار در موردشان سخن گفتیم.
وَ هُوَ سَاکِتٌ لاَ یَدْخُلُ فِی حَدِیثِنَا بِحَرْفٍ ولى آن حضرت ساکت بود تا ما سخن مى‌گفتیم حتّى یک کلمه چیزى نفرمود. فَلَمَّا سَکَتْنَا قَالَ…
فرمود:
+ زن خوب زنی است که تو به او اشتیاق داشته باشى و او نیز عقل و ادب داشته باشد و نیاز نداشته باشد که امر و نهى کنى و خودش وظیفه‌هایش را تشخیص بدهد.
+ در درجۀ پایین‌تر زنی است که تو او را مى‌خواهى ولى ادب ندارد و تو محتاج به دستور دادن و بازداشتن او هستى.
وَ دُونَهَا مَا کَانَ لَکَ فِیهَا هَوًى وَ لَیْسَ لَهَا عَقْلٌ وَ لاَ أَدَبٌ فَتَصْبِرُ عَلَیْهَا لِمَکَانِ هَوَاکَ فِیهَا
+ ازاین پایین‌تر آن زنی است که تو او را مى‌خواهى، ولى او عقل و ادب ندارد، ولى به خاطر اشتیاقى که به او دارى او را تحمّل مى‌کنى.
+ ولی زنی که نه تو او را مى‌خواهى چون زیبا نبست ، و نه عقل و ادب دارد، از این زن به اندازه اقیانوسی فاصله بگیر.
قَالَ فَأَخَذْتُ بِلِحْیَتِی … لِمَا لَمْ نَقُمْ فِیهِ عَلَى شَیْءٍ وَ لِجَمْعِهِ اَلْکَلاَمَ
راوى گوید: من ریش خود را به‌دست گرفتم و درفکز فرو رفتم چرا که ما این‌همه در این مورد بحث کردیم، ولى به جایى نرسیدیم، ولى آن حضرت تمام مطلب را با سخنى جامع و کامل بیان فرمود.

🔴مومن باید دستش از استدلال پر باشد.
در زیارت جامعه کبیره که مستحب است در حرم اهل بیت خوانده شود خدمت امام عرض میکنیم:
مُحَقِّقٌ لِمَا حَقَّقْتُمْ، مُبْطِلٌ لِمَا أَبْطَلْتُمْ
من حق مى دانم و محققانه میتوانم اثبات کنم آن چه را شما حق دانستید و اثبات کردید و باطل مى دانم و رد میکنم آن چه را شما باطل دانستید و رد کردید.
این محکم و مستدل حرف زدن است که حرف انسان را مقبول میکند.

❌فحش جای استدلال را نمی گیرد.
در خطبه ۲۰۶ وقتی معاویه شریعه فرات را تصرف کرد، برخی از یاران حضرت فحاشی میکردند حضرت فرمود:
إِنِّی أَکْرَهُ لَکُمْ أَنْ تَکُونُوا سَبَّابِینَ
من خوش ندارم که شما دشنام دهنده باشید؛
وَ لَکِنَّکُمْ لَوْ وَصَفْتُمْ أَعْمَالَهُمْ وَ ذَکَرْتُمْ حَالَهُمْ کَانَ أَصْوَبَ فِی الْقَوْلِ
امّا اگر کردار معاویه را یادآور مى‌شدید و گمراهی‌ها و کارهاى ناشایسته آنان را بر مى‌شمردید، به صواب نزدیک‌تر
وَ أَبْلَغَ فِی الْعُذْر
و در عذرپذیری رساتر بود‌،
به‌جاى دشنام آنان بهتر بود، مى‌گفتید: خدایا خون ما و آن‌ها را حفظ کن،

◀️ج. قَالَ بَذَّ الْقَائِلِینَ وَنَقَعَ غَلِیلَ السَّائِلِینَ
سخن باید تشنگی را برطرف کند.
نوع حرف زدن و پاسخ دادن باید با نحوی باشد که مشکل را حل کند، نیاز مخاطب را بر آورده کند، بتواند نیاز علمی مخاطب را پاسخ گوید.
اینکه مخاطب دانسته های خود را بدون توجه به نیاز مخاطب و عطش او بیان کند، با روش و مسیر برادران امیرالمومنین موافق و همراه نیست.

⏪نهج البلاغه آب گوارایی است بر جگر تشنگان حقیقت.
فرمایشات امیرالمومنین در بخش خطبه ها و نامه ها و حکمت ها، چه آنجایی که با خدا مناجات مبکند، چه آنجایی که با دوستان صحبت میکند، چه آنجایی که با مخالفین احتجاج میکند، چه در وقت فریاد زدن بر سر تنبل ها، چه وقتی که از مرگ و قیامت صحب میکند، چه آنجایی که سیمای حکومت اسلامی را به تصویر میکشد و…. همه و همه بر طرف کننده تشنگی مشتاقان حقیقت است.

🟢در خطبه ۱۵۶در مورد قرآن فرمود: عَلَیْکُمْ بِکِتَابِ اللَّهِ، فَإِنَّهُ الْحَبْلُ الْمَتِینُ
کتاب خدا را محکم بگیرید; چرا که رشته اى است مستحکم
وَ النُّورُ الْمُبِینُ وَ الشِّفَاءُ النَّافِعُ
و نورى است آشکار; شفابخش و پرمنفعت و سیراب کننده،
وَ الرِّیُّ النَّاقِعُ
و فرو نشاننده عطش تشنگان حقّ است.

🟢 خود حضرت فرمود من قرآن ناطق ام. در خطبه ۱۸۵ فرمود:
ذَلِکَ الْقُرْآنُ، فَاسْتَنْطِقُوهُ وَ لَنْ یَنْطِقَ وَ لَکِنْ أُخْبِرُکُمْ عَنْهُ
این کتاب همان قرآن است. آن را به سخن آرید تا همه چیز را بازگو کند; هر چند هرگز براى شما نسبت به تمام این امور سخن نمى گوید; ولى من از جانب او به شما خبر مى دهم.
وقتی قرآن صامت سیراب کننده عطش تشنگان است، قرآن ناطق امیرالمومنین نیز سیراب کننده عطش مشتاقات حق و حقیقت است.

↙️ نکاتی در مورد سکوت:
آیت الله جوادی: در اسلام اصل بر سکوت است مگر آنکه انسان دلیلی داشته باشد برای حرف زدن.
در حکمت ۶۰ فرمود :
اَللِّسانُ سَبُعٌ إِن خُلِّىَ عَنهُ عَقَرَ
زبان درنده اى است که اگر رها شود، گاز مى گیرد.
اگر انسان مراقب نباشد و هر حرفی بزند و سکوت را بشکند، این حیوان درنده هم به دیگران آسیب میزند هم به خود او.

↙️ خواری انسان گاهی از طریق حرفهایش ایجاد میشود.
امام صادق علیه السلام فرمودند :
إِذا أَرادَ اللّه بِعَبدٍ خِزیا أَجرى فَضیحَتَهُ عَلى لِسانِهِ
هرگاه خداوند بخواهد بنده اى را رسوا کند، از طریق زبانش او را رسوا مى کند.

↙️سخن را مثل دارو استفاده کنید.
امیرالمومنین علیه السلام :
الکَلامُ کالدَّواءِ قَلیلُهُ یَنفَعُ وَ کَثیرُهُ یُهلِکُ سخن چون دوا است، اندکش سودمند و زیادش کشنده است.

📗در رساله حقوق امام سجاد علیه السلام آمده است :
حَقُّ اللِّسانِ إِکرامُهُ عَنِ الخَنى
حق زبان، دور داشتن آن از زشت گویى،
وَ تَعویدُهُ الخَیرَ
عادت دادنش به خیر و خوبى،
وَ تَرک الفُضولِ
ترک گفتار بى فایده،
الَّتى لافائِدَهَ لَها وَ البِرُّ بِالنّاسِ
و نیکى کردن زبانی به مردم
وَ حُسنُ القَولِ فیهِم
و خوشگویى درباره آنان است.

🔻چهارمین صفت برادران علی🔻

💠کَانَ لِی فِیمَا مَضَى أَخٌ فِی اللَّه…
وَکَانَ ضَعِیفاً مُسْتَضْعَفاً
به دلیل نهایت تواضع بر حسب ظاهر انسان ضعیفى بود و مردم نیز او را ضعیف مى شمردند.

💠 فَإِنْ جَاءَ الْجِدُّ فَهُوَ لَیْثُ غَابٍ وَ صِلُّ وَادٍ
ولى هرگاه کار مهم وجدى به میان مى آمد همچون شیر بیشه مى خروشید و مانند مار افعی بیابانى به حرکت درمى آمد.

🟢در چهارمین وصف حضرت مى فرماید: برادر من کسی بود که اهل نمایش و غرور نبود، خود را به رخ دیگران نمی کشید و چه بسا از جهت ظاهری نیز ضعیف بود ولی او قدرت نهفته ای داشت که در لحظات سخت و جدی بروز پیدا میکرد. مانند شیر بیشه می غرید ،
و مانند افعی از این سو به آن سوی میدان حرکت میکرد و کل میدان را تحت نظر داشت.

🔴 برادران امیرالمومنین کسانی هستند که اهل پرخوری نیستند، اهل نمایش و اظهار قدرت نیستند، جسم نحیفی دارند، از جهت جسمی شاید ضعیف به نظر برسند ولی به هیچ وجه از روی قلدری و غرور اهل ظالم نیستند.
به تعبیر جناب حافظ:
من از بازوی خود دارم بسی شکر/
که زور مردم آزاری ندارم.

⏪ مستضعف به چه معناست؟!
قرآن کریم در مورد وارثین زمین میفرماید: 《وَنُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّهً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ؛ قصص – ۵》
و ما اراده داشتیم که بر آن طایفه ضعیف و ذلیل کرده شده در آن سرزمین منّت گذارده و آنها را پیشوایان (خلق) قرار دهیم و وارث (ملک و جاه فرعونیان) گردانیم.

↙️ ضعیف اگر به باب استفعال برود و از آن اسم مفعول ساخته شود، میشود مستضعف.
مستضعفین یعنی کسانی که بالقوه قوی هستند، توانمندند ولی فعلا شرایط ظهور و بروز آن توانمندی حاصل نشد.

+ برادران حضرت کسانی هستند که دشمن میخواهد آنان را تضعیف کند. دشمن به خاطر پتانسیل و قدرتی که آنها دارند، میخواهند آنان را تضعیف کنند ولی غافل از اینکه این نیرو و قدرت در زمان لازم ظهور و بروز پیدا میکند.

+ برادران امیرالمومنین همین بسیجی هایی هستند که کسی روی قدرت آنها حساب باز نمیکرد ولی وقتی پای چنگ به این کشور باز شد، هشت سال مقابل کل دنیا ایستادند.

+برادران امیرالمومنین جوانهایی بودند که خیلی ها خیال میکردند اینها دنیا زده شده اند و جوان امروزی هستند و توان کار ندارند، ولی وقتی دفاع از حرم پیش آمد ریشه داعش را خشکاندند.

+ برادران امیرالمومنین یمنی ها و یمانی هایی هستند که مردم دنیا آنها را اصلا به حساب نمی آوردند و آنها را مردمی جنگ زده و پا برهنه حساب میکردند، ولی موقعیت مبارزه با اسرائیل که فراهم شد، همه دیدند که چگونه یکی از مهمترین مسیرهای آبی جهان را بر روی دشمنان خدا بستند و آنها را به ذلت کشاندند.

+ مومنین شاید از جهت ظاهری ضعیف باشند ولی روحیه و انگیزه و پتانسیلی که در اینها هست بیش از فکر و اندیشه ی دشمنان است

📗مرحوم مقنیه میفرماید:
برادران امیرالمومنین کسانی هستند که: زَاهِداً مُتَوَاضِعاً یَحْسَبُهُ الْجَاهِلُ مِن اهلِ القِلَّهِ وَ الذِّلِّهِ
بردران کسانی هستند زاهد متواضع که جاهلان گمان می کنند مردمان ذلیل هستند.
وَ لَکِنَّهُ إِنْ جاءَ الجِدُّ یَحمِی حَوْزَتَهُ وَ یَصُونُ کَرَامَتَهُ
ولیکن وقتی زمان تلاش باشد در همان حوزه حمایتگر شجاع و کرامت را حفظ می کردند.
وَ یُسَخِّی بِنَفْسِهِ فِی سَبِیلِ اَلْحَقِّ وَ اَلاِنْسَانِیهْ
در راه حق و انسانیت سخاوت بخرج می دادند

🟢علی علیه السلام، برادر مستضعفان است.
پیامبر به امیرالمومنین فرمود:
یَا عَلِیُّ إِنَّ اَللَّهَ وَهَبَ لَکَ حُبَّ اَلْمَسَاکِینِ وَ اَلْمُسْتَضْعَفِینَ فِی اَلْأَرْضِ
اى على،خداوند،دوستى و محبّت بینوایان و ضعیفان در زمین را به تو بخشیده است.
فَرَضِیتَ بِهِمْ إِخْوَاناً وَ رَضُوا بِکَ إِمَاماً
تو به برادرى با آنها راضى شدی، و آنها به امامت و پیشوایى تو خشنود شدند. فَطُوبَى لِمَنْ أَحَبَّکَ وَ وَیْلٌ لِمَنْ أَبْغَضَکَ پس خوشا به حال کسى که تو را دوست مى‌دارد و تصدیقت مى‌کند و واى بر کسى که با تو دشمن است و تکذیبت مى‌نماید.

🔴حافظ در وصف چنین برادرانی میگوید:
شاه منصور واقف است که ما/
روی همّت به هر کجا که نهیم
دشمنان را زخون کفن سازیم /
دوستان را قبای فتح دهیم
رنگ تزویر پیش ما نبود /
شیر سُرخیم و افعی سِیَهیم

🟢به امیرالمومنین هم میگفتند شما ضعیف هستی.
حضرت در نامه ۴۵ فرمود :
کَأَنِّی بِقَائِلِکُمْ یَقُولُ
گویى یکى از شما را مى بینم که مى گوید،
إِذَا کَانَ هَذَا قُوتُ ابْنِ أَبِی طَالِبٍ فَقَدْ قَعَدَ بِهِ الضَّعْفُ عَنْ قِتَالِ الْأَقْرَانِ
اگر قوت پسر ابو طالب چنین است، باید که ناتوانیش از پاى بیفکند و از نبرد با هماوردان و کوشیدن با دلیران بازش دارد.
وَ مُنَازَلَهِ الشُّجْعَانِ
و کوشیدن با دلیران بازش دارد.
أَلَا وَ إِنَّ الشَّجَرَهَ الْبَرِّیَّهَ أَصْلَبُ عُوداً
بدانید، که آن درخت که در بیابانها پرورش یافته، چوبى سخت تر دارد.
وَ الرَّوَاتِعَ الْخَضِرَهَ أَرَقُّ جُلُودا
و بوته هاى سرسبز و لطیف، پوستى بس نازک. آرى، درختان بیابانى را به هنگام سوختن، شعله نیرومندتر باشد و آتش بیشتر.
من و رسول خدا، مانند دو شاخه ایم که از یک تنه روییده باشند و نسبت به هم چون ساعد و بازو هستیم. 

🔻پنجمین صفت برادران علی🔻

💠کَانَ لِی فِیمَا مَضَى أَخٌ فِی اللَّهِ….
فَإِنْ جَاءَ الْجِدُّ فَهُوَ لَیْثُ غَابٍ وَ صِلُّ وَادٍ
لا یُدْلِی بِحُجَّهٍ حَتَّى یَأْتِیَ قَاضِیاً
پیش از حضور در مجلس داورى، دلیلى اقامه نمى کرد.
[«یُدْلِى» از ماده «ادلاء» در اصل به معناى فرستادن دلو در چاه براى کشیدن آب است و به معناى اقامه دلیل در نزد قاضى نیز استعمال شده است.]

🟢با توجه به اینکه در دوران مورد نظر و بعد از زمان رسول الله حکومت به دست خلفا افتاد، امیرالمومنین میفرماید او ( برادر من) برای احقاق حق، نزد حاکمان و قاضیان حکومت ظلم نمیرفت.

❌رفتن پیش قاضی حکومت ظالم حرام است.
مرحوم کلینی در کافی نقل میکند:
سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع- عَنْ رَجُلَیْنِ مِنْ أَصْحَابِنَا بَیْنَهُمَا مُنَازَعَهٌ فِی دَیْنٍ أَوْ مِیرَاثٍ
از امام صادق پرسیدم: دو نفر از ما شیعیان نزاعی دارند،
فَتَحَاکَمَا إِلَى السُّلْطَانِ وَ إِلَى الْقُضَاهِ أَ یَحِلُّ ذَلِکَ
پس به نزد سلطان یا قاضیان حکومت‏های جور جهت حل آن می‏روند؛ آیا این عمل جایز است؟
قَالَ مَنْ تَحَاکَمَ إِلَیْهِمْ فِی حَقٍّ أَوْ بَاطِلٍ فَإِنَّمَا تَحَاکَمَ إِلَى الطَّاغُوتِ
حضرت فرمود: هر کس در موارد حق یا باطل به آنان مراجعه کند؛
وَ مَا یَحْکُمُ لَهُ فَإِنَّمَا یَأْخُذُ سُحْتاً وَ إِنْ کَانَ حَقّاً ثَابِتاً
در واقع به سوی طاغوت رفته و از او مطالبه قضاوت کرده است.
لِأَنَّهُ أَخَذَهُ بِحُکْمِ الطَّاغُوتِ وَ قَدْ أَمَرَ اللَّهُ أَنْ یُکْفَرَ بِهِ
از این رو آنچه بر اساس حکم او که خود فاقد مشروعیت است دریافت می‏دارد، به باطل اخذ نموده است؛ هر چند در واقع حق ثابت او باشد؛ زیرا آن را بر اساس حکم طاغوت گرفته است.
قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحاکَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ‏ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِه‏
خداوند امر فرموده است: باید به طاغوت کافر باشند و آن را به رسمیت نشناسند.

🟢ابوذر و مقابله با طاغوت حتی بعد از مرگ:
لَمَّا حَضَرَتْ أَبَا ذَرٍّ الْوَفَاهُ وَ هُوَ بِالرَّبَذَهِ- بَکَتْ زَوْجَتُهُ أُمُّ ذَرٍّ
هنگامی که مرگ ابوذر در ربذه نزدیک شد همسرش امّ ذر گریست.
قَالَتْ فَقَالَ لِی مَا یُبْکِیکِ
او گفت : چراگریه می کنی؟
فَقَالَتْ مَا لِی لَا أَبْکِی وَ أَنْتَ تَمُوتُ بِفَلَاهٍ مِنَ الْأَرْضِ وَ لَیْسَ عِنْدِی ثَوْبٌ یَسَعُکَ کَفَناً
گفتم: چطور گریه نکنم وقتی تو( ابوذر) در بیابانی می­میری و من جامه­ هایی ندارم که به جای کفن تو را بپوشاند.
ابوذر گفت: روزی پیامبر جمعی از ما را بشارت داد که از میان شما فردی در بیابان میمیرد و مومنین او را کفن میکنند.
ناگهان جمعی در بیایان به ابوذر و همسرش میرسند و ابوذر خطاب به آنها میگوید:
وَ لَوْ کَانَ عِنْدِی ثَوْبٌ یَسَعُنِی کَفَناً لِی أَوْ لِامْرَأَتِی لَمْ أُکَفَّنْ إِلَّا فِی ثَوْبٍ لِی أَوْ لَهَا
اگر جامه ای داشتم که کفنی برای من یا زنم باشد جز در جامه خودم یا جامه او کفن نمی شدم.
وَ إِنِّی أَنْشُدُکُمُ اللَّهَ أَنْ لَا یُکَفِّنَنِی رَجُلٌ مِنْکُمْ کَانَ أَمِیراً أَوْ عَرِیفاً أَوْ بَرِیداً أَوْ نَقِیباً
من شما را به خدا قسم می دهم که کسی از میان شما اگر مسولیتی در حکومت ظالم داشته یا نامه رسان یا نگهبان بوده در غسل و کفن من مشارکت نکند
ام ذر گفت: در بین آن ها کسی نبود که مرتکب برخی از آنچه ابوذر گفته بود نشده باشد ، مگر جوانی از انصار که به ابوذر گفت: ای عمو من تو را در این عبا و دو جامه ای که در بقچه دارم و مادرم بافته است کفن می کنم.
ابوذر گفت: تو مرا کفن کن. سپس جان به جان آفرین تسلیم کرد و آن مرد انصاری او را کفن کرده و با کسانی که نزدش بودند او را غسل داد و بر او نماز خواندند و با گروهی که همگی اهل یمن بودند دفنش کردند.
آن شخص مالک اشتر بود.

💠لا یُدْلِی بِحُجَّهٍ حَتَّى یَأْتِیَ قَاضِیاً
پیش از حضور در مجلس داورى، دلیلى اقامه نمى کرد.

◀️ ب. دعوا را پیش مردم نمی برد، فقط در پیش قاضی حرف میزند
اشاره به اینکه اگر حقى را مى خواست از دیگرى بگیرد، جار و جنجال به راه نمى انداخت و زمین و آسمان را از فریاد خود پر نمى ساخت فقط بعد از حضور در محضر قاضى دلیل خود را ارائه مى کرد. به تعبیر دیگر او پیوسته تابع قانون شرع بود و چیزى ماوراى قانون خدا از کسى نمى طلبید.

🟢به شخصی گفتند با همسرت چه مشکلی داری که میخواهی او را طلاق دهی؟
گفت شما انتظار دارید من در مورد ناموسم با شما حرف بزنم؟!!!
مدتی گذشت و به او گفتند چه شد که آن زن را طلاق دادی؟
گفت شما انتظار دارید من در مورد ناموس دیگران حرف بزنم؟!

🔴 روحیه جار و جنجال و استفاده از احساسات مردم برای نشاندن حرف خود به کرسی، روحیه خوبی نیست. یاران و برادران امیرالمومنین اهل جار و جنجال در امور شخصی نیستند.
مومنین باید روحیه خویشتن داری و گذشت داشته باشند و از اینکه بخواهند با سر و صدا به حق خودشان برسند پرهیز کنند چه برسد به اینکه بخواهند با سر و صدا ناحقی را بگیرند.
البته شاید در شرایط خاصی نیاز به این کار باشد، مثلا حقی اجتماعی ضایع شده و… ولی داشتن این روحیه زیبنده نیست.

◀️ج. استدلال را برای هر کسی اقامه نمیکرد.
اگر چه استدلالی حرف زدن بسیار لازم و ضروری است. ولی هر کسی استدلال را نمی فهمد، هرکسی صلاحیت این را ندارد با او مستدل حرف زدن.

🔴امیرالمومنین به معاویه میگوید من تو را لایق جواب دادن و استدلال اقامه کردن نمی بینم ولی اگر حرفی میزنم و اقامه دلیل میکنم برای این است که بعدها اگر انسان های حق طلبی بودند ببینند حق با چه کسی بود.

📗 در حکمت ۳۱۷ یک یهودی به حضرت عرض کرد:
مَا دَفَنْتُمْ نَبِیَّکُمْ حَتَّى اخْتَلَفْتُمْ فِیهِ
شما هنوز پیامبرتان را دفن نکرده بودید درباره اش اختلاف کردید!
فَقَالَ (علیه السلام) لَهُ:
إِنَّمَا اخْتَلَفْنَا عَنْهُ لَا فِیهِ
ما درمورد جانشینی او اختلاف کردیم، نه درباره حقانیت و نبوت خودش،
وَ لَکِنَّکُمْ مَا جَفَّتْ أَرْجُلُکُمْ مِنَ الْبَحْرِ حَتَّى قُلْتُمْ لِنَبِیِّکُمْ “اجْعَلْ لَنا إِلهاً کَما لَهُمْ آلِهَهٌ، اما شما پس از عبور از دریا و غرق شدن فرعونیان هنوز پاهایتان خشک نشده بود به پیامبر خود گفتید: براى ما هم بتى بساز همانگونه که این قوم بت پرست بت هایى دارند.
قالَ إِنَّکُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ”
و موسى به شما گفت: شما مردم نادانى هستید که بعد از این همه معجزات الهى در توحید شک مى کنید.
اینجا دیگر حضرت برای یهودی استدلال نمی آورد بلکه با یاد آوری یک واقعه به او میفرماید شما چه میگویید که هنوز خدا را قبول ندارید بعد آمده اید در مورد پیامبر ما اظهار نظر کنید..

اللهم الحقنا بالصالحین