💠وَ قَالَ (علیه السلام): مَنْ تَذَکَّرَ بُعْدَ السَّفَرِ، إسْتَعَدَّ

کسى که دورى سفر آخرت را به خاطر داشته باشد خود را برای آن مهیا مى سازد.

⏪ این حکمت بر دو پایه استوار است: یکی تذکر و یادآوری مسیر طولانی ای که انسان در پیش دارد؛ و یکی هم آماده شدن.

◀️ الف. یاد آوری مسیر طولانی:
بر اساس منابع دینی مردمِ دنیا به مسافرانى تشبیه شده اند که به سوى منزلگاه دور دست اما بسیار مرفه و پر برکتی در حرکت اند و باید براى رسیدن به سر منزل مقصود مرکبى راهوار و زاد و توشه اى فراوان آماده سازند و گرنه در وسط راه مى مانند و به مقصد نخواهند رسید.

⛔️باید آماده سفر شد و از دنیا گذر کرد.
أَنَّ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ قَالَ لِأَصْحَابِهِ إِنَّمَا مَثَلِی وَ مَثَلُکُمْ وَ مَثَلُ اَلدُّنْیَا کَمَثَلِ قَوْمٍ سَلَکُوا مَفَازَهً غَبْرَاءَ
رسول خدا به اصحابش فرمود:مثل من و مثل شما و مثل دنیا همانند آن مردى است که در بیابانى غبار آلود حرکت کنند،
حَتَّى إِذَا لَمْ یَدْرُوا مَا سَلَکُوا مِنْهَا أَکْثَرُ أَمْ مَا بَقِیَ
به طورى که ندانند مقدار راهى که طى کرده‌اند زیاد است یا کم و یا آنچه مانده چقدر است.
أَنْفَدُوا اَلزَّادَ وَ خَسِرُوا اَلظَّهْرَ وَ بَقُوا بَیْنَ ظَهْرَانَیِ اَلْمَفَازَهِ لاَ زَادَ وَ لاَ حَمُولَهَ
توشۀ راه را تمام کرده و خسته شده و در وسط‍‌ بیابان بدون توشه و راحله مانده
فَأَیْقَنُوا بِالْهَلَکَهِ
و به مردن خود یقین پیدا کرده‌اند.
فَبَیْنَا هُمْ کَذَلِکَ إِذْ خَرَجَ عَلَیْهِمْ رَجُلٌ فِی حُلَّهٍ یَقْطُرُ رَأْسُهُ مَاءً فَقَالُوا هَذَا قَرِیبُ عَهْدٍ بِرِیفٍ وَ مَا جَاءَکُمْ هَذَا إِلاَّ مِنْ قَرِیبٍ
و در همان اثنا ناگاه مردى با لباس فاخر را ببینند که از سرش آب مى‌چکد و بگوید این نزدیکى‌ها زمین پرآب و علف و سرسبزى است،و بزودى به آنجا مى‌رسید.
قَالَ أَ رَأَیْتُکُمْ إِنْ هَدَیْتُکُمْ إِلَى مَاءٍ رَوَاءٍ وَ رِیَاضٍ خُضْرٍ مَا تَعْمَلُونَ
آن شخص بگوید:آیا مى‌دانید که اگر شما را به آب روان و باغهاى سرسبز راهنمایى کنم چه مى‌کنید؟
قَالُوا لاَ نَعْصِیکَ شَیْئاً
گویند:نافرمانى تو را نمى‌کنیم،هر چه بگویى انجام مى‌دهیم.
قَالَ أَعْطُونِی عُهُودَکُمْ وَ مَوَاثِیقَکُمْ بِاللَّهِ فَأَعْطَوْهُ عُهُودَهُمْ وَ مَوَاثِیقَهُمْ بِاللَّهِ لاَ یَعْصُونَهُ شَیْئاً
گوید:عهد و پیمان الهى با من ببندید، و آنها عهد و پیمان خدایى به او ببندند که نافرمانى وى را نخواهند کرد.
قَالَ فَأَوْرَدَهُمْ مَاءً رَوَاءً وَ رِیَاضاً خُضْراً فَمَکَثَ فِیهِمْ مَا شَاءَ اَللَّهُ ثُمَّ قَالَ اَلرَّحِیلَ آنگاه ایشان را به آب جارى و باغهاى سبز راهنمایى کند،و همراه ایشان تا انجا که خدا بخواهد بایستد،و بعد بگوید:حرکت کنید.
قَالُوا إِلَى أَیْنَ؟
گویند:به کجا حرکت کنیم‌؟
قَالَ إِلَى مَاءٍ لَیْسَ کَمَائِکُمْ وَ إِلَى رِیَاضٍ لَیْسَ کَرِیَاضِکُمْ
میگوید به جانب آبى که نظیر این آب و به طرف باغهایى که مانند این باغها نیست.
فَقَالَ أَکْثَرُهُمْ وَ اَللَّهِ مَا وَجَدْنَا هَذَا حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّا لاَ نَجِدُهُ وَ مَا نَصْنَعُ بِعَیْشٍ خَیْرٍ مِنْ هَذَا
بیشتر آنها بگویند:به خدا قسم ما آنچه در دسترس داریم تصور نمى‌کنیم بهتر از آن را به دست آوریم، و بهتر از این زندگى نصیب ما شود.
قَالَ وَ قَالَتْ طَائِفَهٌ وَ هِیَ أَقَلُّهُمْ أَ لَمْ تُعْطُوا هَذَا اَلرَّجُلَ عُهُودَکُمْ وَ مَوَاثِیقَکُمْ بِاللَّهِ أَنْ لاَ تَعْصُوهُ شَیْئاً
امّا عدۀ دیگر که اندک اند، گویند:مگر شما با این مرد عهد و پیمان الهى نبستید که هیچ نافرمانى نکنید،
وَ قَدْ صَدَقَکُمْ فِی أَوَّلِ حَدِیثِهِ وَ اَللَّهِ لَیَصْدُقَنَّکُمْ فِی آخِرِهِ
و او در آغاز دروغ نگفت،به خدا قسم که در آخر هم دروغ نخواهد گفت.
فَرَاحَ فِیمَنِ اِتَّبَعَهُ وَ تَخَلَّفَ بَقِیَّتُهُمْ فَبَدَرَ بِهِمْ عَدُوٌّ فَأَصْبَحُوا بَیْنَ أَسِیرٍ وَ قَتِیلٍ
در نتیجه پیروانش را آسوده گذاشته بر بقیه که تخلّف ورزیده‌اند حمله کند گروهى از آنها اسیر و جمعى کشته شوند.

❌ متاسفانه بعضی از ما وقتی در دنیا قرار میگیریم یادمان میرود که دنیا محل گذر است و باید از آن عبور کرد و در دنیا گرفتار میشویم. لذا حضرت میفرماید:
مَنْ تَذَکَّرَ بُعْدَ السَّفَرِ، إسْتَعَدَّ؛
تذکر و یادآوری مهم است.

ب/ استعداد و آمادگی برای این سفر طولانی
آمادگی برای مرگ به این است که اولا انسان از جهت عقیدتی بداند و باور داشته باشد ماندنی نیست و باید برود، ثانیا باید اعمال و رفتار او در دنیا متناسب با کسی باشد که میخواهد به سفری بی بازگشت برود. لذا زاد و توشه کافی از دنیا برداشته است.

◀️ ب. استعداد و آمادگی برای این سفر طولانی:
آمادگی برای مرگ به این است که اولا انسان از جهت عقیدتی بداند و باور داشته باشد ماندنی نیست و باید برود،
ثانیا باید اعمال و رفتار او در دنیا متناسب با کسی باشد که میخواهد به سفری بی بازگشت برود. لذا زاد و توشه کافی از دنیا برداشته است.

⛔️گریه نیمه شب های امیرالمومنین به خاطر توشه قیامت:
در حکمت ۷۷ آمده است :
ضِرَارِ بْنِ ضَمْرَهَ الضَّبَائِیِّ عِنْدَ دُخُولِهِ عَلَى مُعَاوِیَهَ
ضرار بن ضمره یکى از اصحاب ویژه حضرت امیر علیه السلام بر معاویه وارد شد،
وَ مَسْأَلَتِهِ لَهُ عَنِْنِینَ (علیه السلام)،
معاویه گفت: على را براى من توصیف کن. ضرار با اصرار معاویه لب به سخن گشود
وَ قَالَ فَأَشْهَدُ لَقَدْ رَأَیْتُهُ فِی بَعْضِ مَوَاقِفِهِ وَ قَدْ أَرْخَى اللَّیْلُ سُدُولَهُ وَ هُوَ قَائِمٌ فِی مِحْرَابِهِ،
ضرار گفت: شهادت مى دهم که او را در جایى که عبادت مى کرد دیدم. شب پرده برافکنده بود و او در محراب خود ایستاده بود.
قَابِضٌ عَلَى لِحْیَتِهِ، یَتَمَلْمَلُ تَمَلْمُلَ السَّلِیمِ وَ یَبْکِی بُکَاءَ الْحَزِینِ
محاسن خود را به دست گرفته، چون مار گزیده به خود مى پیچید و چون اندوهگینان مى گریست
وَ هُوَ یَقُولُ:
و مى گفت:
یَا دُنْیَا یَا دُنْیَا، إِلَیْکِ عَنِّی؛ أَ بِی تَعَرَّضْتِ؟
اى دنیا، اى دنیا، از من دور شو. آیا خود را به من مى نمایانى
أَمْ إِلَیَّ تَشَوَّقْتِ؟
یا به من مشتاق شده اى؟
لَا حَانَ حِینُکِ؛ هَیْهَاتَ،غُرِّی غَیْرِی؛
هنگام فریبت نزدیک مباد. هیهات دیگرى را بفریب،
لَا حَاجَهَ لِی فِیکِ؛ قَدْ طَلَّقْتُکِ ثَلَاثاً لَا رَجْعَهَ فِیهَا؛
مرا به تو نیازى نیست. تو را سه طلاق گفته ام که دیگر در آن بازگشتى نباشد.
فَعَیْشُکِ قَصِیرٌ وَ خَطَرُکِ یَسِیرٌ وَ أَمَلُکِ حَقِیرٌ.
زندگیت کوتاه است و آرزویت حقیر است.
آهِ مِنْ قِلَّهِ الزَّادِ وَ طُولِ الطَّرِیقِ وَ بُعْدِ السَّفَرِ
آه از کمى زاد و توشه و طولانى بودن راه و دورى سفر.

💮 آیت الله العظمی بروجردی اواخر عمر چند روزی بیمار شد و از دنیا رفت. در آن روزهای آخر مدام احساس خسران میکرد که من کاری انجام نداده ام. اطرافیان میگفتند شما مرجع تام هستید،
خدمات به دین داشتید، کتب زیادی نوشتید، شاگرد تربیت کردید، مدرسه و مسجد و بیمارستان و حوزه ساختید.
ولی ایشان میفرمود چه کنیم با این حدیث قدسی؟
قالَ تَعالى: یَابْنَ آدَمَ!
خداوند متعال فرمود:
اَکْثِرْ مِنَ الزّادِ اِلى طَریقٍ بَعیدٍ،
اى فرزند آدم! براى راهى طولانى توشه بسیار برگیر
وَ خَفِّفِ الْحَمْلَ فَالصِّراطُ دَقیقٌ
و بار خود را سبک کن، چرا که راه، باریک است.
وَ اَخْلِصِ الْعَمَلَ فَاِنَّ النّاقِدَ بَصیرٌ
و کار و عمل را خالص ساز، چرا که ارزیاب، بیناست.
وَاَخِّرْ نَوْمَکَ اِلَى القُبُورِ
و خواب خود را براى قبر نگهدار.
وَفَخْرَکَ اِلىَ المیزانِ
و افتخار خویش را براى میزان نگهدار
وَ لَذّاتِکَ اِلَى الجَنَّهِ
و لذّت هاى خود را براى بهشت،
وَ کُنْ لى، اَکُنْ لَکَ.
و براى من باش، تا براى تو باشم.

⛔️علامه شوشتری در مورد کلام حضرت
“مَنْ تَذَکَّرَ بُعْدَ السَّفَرِ، إسْتَعَدَّ” میفرماید:
اِستَعِدّ بِقَدرِ بُعدِهِ
به اندازه ی طولانی بودن مسیر باید مقدمات فراهم کرد.
به تعبیر مرحوم علامه حسن زاده، ما ابد در پیش داریم.
وقتی کسی ابد در پیش دارد باید به اندازه بعد آن که ابد است تلاش کند و زاد و توشه جمع کند.
اعمال انسان باید ابدی باشند، اگر دنیایی باشند در قیامت خریدار ندارند.
باید بتواند تا ابد برسد
“من جاء بالحسنه فله عشر امثالها”
کسی که اعمال خالص را تا انجا ببرد ده برابر پاداش دارد ، فقط صرف انجام دادن نیست باید بتواند نگهدارد.

🔻نکته1:
جز دنیا جایی برای ایجاد آمادگی و برداشتن زاد و توشه وجود ندارد.

⏪ از امروز به فکر فردا باشید.
خطبه ۲۰۳ فرمود:
أَیُّهَا النَّاسُ، إِنَّمَا الدُّنْیَا دَارُ مَجَازٍ وَ الْآخِرَهُ دَارُ قَرَارٍ،
(اى مردم! دنیا تنها سراى عبور است و آخرت خانه جاودانه،
فَخُذُوا مِنْ مَمَرِّکُمْ لِمَقَرِّکُمْ
حال که چنین است از این گذرگاه خود براى محل استقرار خویش در آخرت، توشه برگیرید؛
وَ لَا تَهْتِکُوا أَسْتَارَکُمْ عِنْدَ مَنْ یَعْلَمُ أَسْرَارَکُمْ
و پرده هاى خویش را در پیش کسى که از اسرارتان آگاه است ندرید،
وَ أَخْرِجُوا مِنَ الدُّنْیَا قُلُوبَکُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَخْرُجَ مِنْهَا أَبْدَانُکُمْ
و قلوبتان را از دنیا خارج کنید پیش از آنکه بدنهایتان از آن خارج شود،
فَفِیهَا اخْتُبِرْتُمْ وَ لِغَیْرِهَا خُلِقْتُمْ
چرا که شما در دنیا آزمایش مى شوید و براى غیر آن، آفریده شده اید.
إِنَّ الْمَرْءَ إِذَا هَلَکَ قَالَ النَّاسُ مَا تَرَکَ، وَ قَالَتِ الْمَلَائِکَهُ مَا قَدَّمَ؟
هنگامى که انسان مى میرد، مردم مى گویند چه چیز باقى گذاشت؟ ولى فرشتگان مى گویند چه چیز پیش از خود فرستاد؟
لِلَّهِ آبَاؤُکُمْ، فَقَدِّمُوا بَعْضاً یَکُنْ لَکُمْ قَرْضاً
خدا پدرتان را رحمت کند بخشى از ثروت خود را از پیش بفرستید تا به عنوان قرض نزد خدا براى شما باقى بماند،
وَ لَا تُخْلِفُوا کُلًّا فَیَکُونَ فَرْضاً عَلَیْکُم.
و همه را براى بعد از خود نگذارید که مسئولیت سنگینى بر دوش شما خواهد گذارد.

⏪ امروز روز عمل است و فردا روز حساب.
در خطبه ۴۲ فرمود :
أَلَا وَ إِنَّ الدُّنْیَا قَدْ وَلَّتْ حَذَّاءَ
آگاه باشید دنیا پشت کرده و به سرعت مى گذرد،
فَلَمْ یَبْقَ مِنْهَا إِلَّا صُبَابَهٌ کَصُبَابَهِ الْإِنَاءِ اصْطَبَّهَا صَابُّهَا
و از آن چیزى جز به اندازه ته مانده ظرفى که آب آن را ریخته باشند بیشتر باقى نمانده است ؛
أَلَا وَ إِنَّ الْآخِرَهَ قَدْ أَقْبَلَتْ
و آگاه باشید آخرت روى آورده است،
وَ لِکُلٍّ مِنْهُمَا بَنُونَ، فَکُونُوا مِنْ أَبْنَاءِ الْآخِرَهِ وَ لَا تَکُونُوا مِنْ أَبْنَاءِ الدُّنْیَا،
و براى هر کدام از دنیا و آخرت فرزندانى است، شما از فرزندان آخرت باشید، نه از فرزندان دنیا،
فَإِنَّ کُلَّ وَلَدٍ سَیُلْحَقُ بِأَبِیهِ یَوْمَ الْقِیَامَهِ
چرا که هر فرزندى روز رستاخیز به پدر خود ملحق مى شود،
وَ إِنَّ الْیَوْمَ عَمَلٌ وَ لَا حِسَابَ وَ غَداً حِسَابٌ وَ لَا عَمَلَ
امروز روز عمل است، نه حساب ،
و فردا وقت حساب است نه عمل!

⏪ دنیا دار بی نیازی برای آخرت است.
در حکمت ۱۳۱ فرمود :
الدُّنْیَا دَارُ صِدْقٍ لِمَنْ صَدَقَهَا
دنیا سراى صدق و راستى است براى آن کس که به راستى با آن رفتار کند.
وَ دَارُ عَافِیَهٍ لِمَنْ فَهِمَ عَنْهَا
و جایگاه عافیت است براى کسى که از آن چیزى بفهمد،
وَ دَارُ غِنًى لِمَنْ تَزَوَّدَ مِنْهَا
و سراى بى‌نیازى است براى آن کس که از آن توشه برگیرد.
وَ دَارُ مَوْعِظَهٍ لِمَنِ اتَّعَظَ بِهَا
و محلّ موعظه و اندرز است براى کسى که از آن اندرز گیرد.

↙️ ما در دنیا مامور به جمع آواری زاد و توشه هستیم.
در خطبه ۱۸۳ فرمود :
وَ أَنْتُمْ بَنُو سَبِیلٍ عَلَى سَفَرٍ مِنْ دَارٍ لَیْسَتْ بِدَارِکُمْ،
شما مانند مسافرانى هستید که از سرایى که خانه حقیقى شما نیست به سوى سراى جاودان خود در حرکتید.
وَ قَدْ أُوذِنْتُمْ مِنْهَا بِالارْتِحَالِ وَ أُمِرْتُمْ فِیهَا بِالزَّادِ.
فرمانِ کوچ از این سرا، صادر شده و دستور گرفتن زاد و توشه را به شما داده اند.

⛔️حضرت درغرر الحکم فرمود:
أَ لَا مُتَزَوِّدٌ لِآخِرَتِهِ قَبْلَ أُزُوفِ رِحْلَتِهِ.
آیا کسى نیست که پیش از نزدیک شدن زمان کوچش از دنیا ، براى آخرتش توشه برگیرد؟

↙️در دنیا باید توشه گردنه صعب العبور قیامت را فراهم کنیم:
در نامه ۳۱ فرمود:
وَ اعْلَمْ أَنَّ أَمَامَکَ طَرِیقاً ذَا مَسَافَهٍ بَعِیدَهٍ وَ مَشَقَّهٍ شَدِیدَهٍ،
فرزندم! بدان راهى بس طولانى و پر مشقت در پیش دارى.
وَ أَنَّهُ لَا غِنَى بِکَ فِیهِ عَنْ حُسْنِ الِارْتِیَادِ وَ قَدْرِ بَلَاغِکَ مِنَ الزَّادِ
در این راه پر خوف و خطر از کوشش و تلاش صحیح و فراوان و توشه کافى که تو را به مقصد برساند بى نیاز نیستى
مَعَ خِفَّهِ الظَّهْرِ
به علاوه باید در این راه سبکبار باشى تا بتوانى به مقصد برسى،
فَلَا تَحْمِلَنَّ عَلَى ظَهْرِکَ فَوْقَ طَاقَتِکَ
بنابراین بیش از حدِ توانت مسئولیت اموال دنیا را بر دوش مگیر،
فَیَکُونَ ثِقْلُ ذَلِکَ وَبَالًا عَلَیْکَ
زیرا سنگینى آن مایه مشقت و وبال تو خواهد بود.
وَ إِذَا وَجَدْتَ مِنْ أَهْلِ الْفَاقَهِ مَنْ یَحْمِلُ لَکَ زَادَکَ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَهِ
هرگاه در زمانى که قدرت دارى نیازمندى را یافتى که مى تواند زاد و توشه تو را براى روز رستاخیز تو بر دوش گیرد
فَیُوَافِیکَ بِهِ غَداً حَیْثُ تَحْتَاجُ إِلَیْهِ فَاغْتَنِمْهُ وَ حَمِّلْهُ إِیَّاهُ
و فردا که به آن نیازمند مى شوى به تو بازپس گرداند، آن را غنیمت بشمار
وَ أَکْثِرْ مِنْ تَزْوِیدِهِ وَ أَنْتَ قَادِرٌ عَلَیْهِ فَلَعَلَّکَ تَطْلُبُهُ فَلَا تَجِدُهُ؛
هر چه زودتر و بیشتر، این زاد و توشه را بر دوش او بگذار، زیرا ممکن است روزى در جستجوى چنین شخصى برآیى و پیدایش نکنى.
وَ اغْتَنِمْ مَنِ اسْتَقْرَضَکَ فِی حَالِ غِنَاکَ لِیَجْعَلَ قَضَاءَهُ لَکَ فِی یَوْمِ عُسْرَتِکَ
اگر کسى را پیدا کنى که در حال غنا و بى نیازیت از تو وام _قرض الحسنه ، انفاق، بگیرد و اداى آن را براى روز سختى و تنگدستى تو بگذارد، آن را غنیمنت بشمار!
وَ اعْلَمْ أَنَّ أَمَامَکَ عَقَبَهً کَئُوداً الْمُخِفُّ فِیهَا أَحْسَنُ حَالًا مِنَ الْمُثْقِل
فرزندم! بدان پیش روى تو گردنه صعب العبورى هست که سبکباران براى عبور از آن حالشان از سنگین باران بهتر است،
وَ الْمُبْطِئُ عَلَیْهَا أَقْبَحُ حَالًا مِنَ الْمُسْرِعِ
و کسانی که آرام حرکت میکنند وضعشان بسیار بدتر از شتاب کنندگان است
وَ أَنَّ مَهْبِطَکَ بِهَا لَا مَحَالَهَ إِمَّا عَلَى جَنَّهٍ أَوْ عَلَى نَارٍ ؛ فَارْتَدْ لِنَفْسِکَ قَبْلَ نُزُولِکَ
بدان که نزول تو بعد از عبور از آن گردنه به یقین یا در بهشت است و یا در دوزخ، بنابراین پیش از ورودت در آنجا وسایل لازم را براى خویش مهیا ساز.
وَ وَطِّئِ الْمَنْزِلَ قَبْلَ حُلُولِکَ، فَلَیْسَ بَعْدَ الْمَوْتِ مُسْتَعْتَبٌ وَ لَا إِلَى الدُّنْیَا مُنْصَرَفٌ
و منزلگاه را پیش از نزول، آماده نما، زیرا پس از مرگ راهى براى عذرخواهى نیست و طریقى براى بازگشت به دنیا و جبران گذشته وجود ندارد.

🔻نکته ۲:
زاد و توشه این راه طول و دراز چیست؟

↙️ اعمال شما توشه آخرت شماست.
قرآن کریم در یک قاعده کلی میفرماید :
《 یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ ۖوَاتَّقُوا اللَّهَ؛ حشر – ۱۸ ۚ》
ای کسانی که ایمان آورده‌اید از مخالفت خدا بپرهیزید؛ و هر کس باید بنگرد تا برای فردایش چه چیز از پیش فرستاده؛ و از خدا بپرهیزید که خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است!

↙️اعمال صالح توشه قیامت:
در خطبه ۲۰۴ فرمود :
تَجَهَّزُوا رَحِمَکُمُ اللَّهُ،
خداوند شما را رحمت کند،
فَقَدْ نُودِیَ فِیکُمْ بِالرَّحِیلِ،
آماده کوچ از این جهان شوید، چرا که نداى رحیل در میان شما داده شده است،
وَ أَقِلُّوا الْعُرْجَهَ عَلَى الدُّنْیَا، وَ انْقَلِبُوا بِصَالِحِ مَا بِحَضْرَتِکُمْ مِنَ الزَّادِ
علاقه و تکیه خود را بر دنیا کم کنید و با تهیّه زاد و توشه از اعمال صالحى که در قدرت دارید به سوى آخرت باز گردید.

↙️بهترین و تنها ترین توشه قیامت تقواست.
قرآن کریم میفرماید:
《تَزَوَّدُوا فَاِنَّ خَیْرَ الزّادِ التَّقْوى؛ بقره – ۱۹۷》
زاد و توشه برگیرید که بهترین زاد و توشه تقوى است.

⛔️حضرت در خطبه 111 فرمود:
لَا خَیْرَ فِی شَیْ‏ءٍ مِنْ أَزْوَادِهَا إِلَّا التَّقْوَى‏ هیچ یک از زاد و توشه هاى دنیا برکتى ندارد، مگر زاد و توشه تقوا.

⛔️آن حضرت پس از بازگشت از جنگ صفّین، هنگامى که به دروازه کوفه مى رسد، حکمت ۱۳۰ :
وَ قَدْ رَجَعَ مِنْ صِفِّینَ فَأَشْرَفَ عَلَى الْقُبُورِ بِظَاهِرِ الْکُوفَهِ
در کنار قبرستان مسلمین توقّف مى کند، حوادث و خبرهاى دنیا را براى ارواح مردگان بیان مى کند!
سپس از آن ها خواست که حوادث و اخبار جهان آخرت را براى او و همراهانش بیان کنند! حضرت در ادامه و در میان بهت و حیرت همراهان فرمود:
یَا أَهْلَ الدِّیَارِ الْمُوحِشَهِ
اى ساکنان خانه هاى وحشتزا
وَ الْمَحَالِّ الْمُقْفِرَهِ وَ الْقُبُورِ الْمُظْلِمَهِ
و محله هاى تهى و گورهاى تاریک،
یَا أَهْلَ التُّرْبَهِ یَا أَهْلَ الْغُرْبَهِ یَا أَهْلَ الْوَحْدَهِ یَا أَهْلَ الْوَحْشَهِ
اى در خاک غنودگان، اى غریبان، اى ترسندگان،
أَنْتُمْ لَنَا فَرَطٌ سَابِقٌ وَ نَحْنُ لَکُمْ تَبَعٌ لَاحِقٌ
شما در رفتن بر ما پیشى گرفته اید و ما از پى شما مى آییم.
أَمَّا الدُّورُ فَقَدْ سُکِنَتْ وَ أَمَّا الْأَزْوَاجُ فَقَدْ نُکِحَتْ
اما خانه هایتان، دیگران در آنها آرمیده اند و امّا زنانتان، دیگران آنان را به زنى گرفته اند،
وَ أَمَّا الْأَمْوَالُ فَقَدْ قُسِمَتْ
اما اموالتان به میان دیگران تقسیم شده.
هَذَا خَبَرُ مَا عِنْدَنَا فَمَا خَبَرُ مَا عِنْدَکُمْ
اینها خبرهایى بود که ما داشتیم، شما چه خبر دارید؟
ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَمَا وَ اللَّهِ‏ لَوْ أُذِنَ لَهُمْ فِی الْکَلَامِ لَأَخْبَرُوکُمْ أَنَّ خَیْرَ الزَّادِ التَّقْوى‏
[سپس، به اصحابش روى کرد و فرمود:] اگر اینان رخصت سخن گفتن مى داشتند، به شما مى گفتند که بهترین توشه ها پرهیزگارى است.

💮دعای ۲۱ صحیفه:
وَ اجْعَلْ تَقْوَاکَ مِنَ الدُّنْیَا زَادِی‏
خدایا! تقوای از خود را در دنیا ، توشه آخرتم گردان!

💮قال لقمان لاِبنِهِ وهُوَ یَعِظُهُ :
لقمان علیه السلام ـ در اندرز به فرزندش
یا بُنَیَّ ، مِن حینِ سَقَطتَ مِن بَطنِ اُمِّکَ استَدبَرتَ الدُّنیا وَاستَقبَلتَ الآخِرَهَ
پسرم! از همان زمان که از شکم مادرت افتادى ، دنیا را پشت سر خود نهادى و آخرت را پیش رویت قرار دادى ،
وأنتَ فی کُلِّ یَومٍ إلى مَا استَقبَلتَ أقرَبُ مِنکَ إلى مَا استَدبَرتَ
و تو در هر روز ، به آنچه پیش رو دارى ، نزدیک تر مى شوى و از آنچه پشت سر دارى دور تر میشوی ،
فَتَزَوَّد لِدارٍ أنتَ مُستَقبِلُها ، وعَلَیکَ بِالتَّقوى ؛ فَإِنَّهُ أربَحُ التِّجاراتِ
پس ، براى سرایى که پیش رو دارى ، توشه برگیر و بر تو باد تقوا که آن سودمندترین سود و تجارت است.

⏪ برخی مصادیق زاد و توشه قیامت در روایات:
واجبات، محرمات و اخلاقیات مصادیق زاد و توشه قیامت . امالی شیخ صدوق:
وَ قِیلَ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع مَا الِاسْتِعْدَادُ لِلْمَوْتِ
از امیر المؤمنین‌ سؤال شد:آمادگى براى مرگ چیست‌؟
قَالَ أَدَاءُ الْفَرَائِضِ وَ اجْتِنَابُ الْمَحَارِمِ وَ الِاشْتِمَالُ عَلَى الْمَکَارِمِ
فرمودند: انجام فرائض، ترک محرّمات و دارا بودن اخلاق خوب.
ثُمَّ لَا یُبَالِی أَ وَقَعَ عَلَى الْمَوْتِ أَمْ وَقَعَ الْمَوْتُ عَلَیْهِ وَ اللَّهِ مَا یُبَالِی ابْنُ أَبِی طَالِبٍ أَ وَقَعَ عَلَى الْمَوْتِ أَمْ وَقَعَ الْمَوْتُ عَلَیْهِ.
و چنین فردى برایش فرق ندارد که او به سراغ مرگ برود یا مرگ به سراغ او بیاید..

1⃣ اداءُ الفرائض:
انجام واجبات‌، واجبات فقط نماز و روزه و واجبات مالی نیست، واجباتِ اجتماعی مانند امر به معروف و نهی از منکر‌، اهتمام به امور مسلمین و… هم واجب است.

2⃣ واجتنابُ المحارم:
از محرّمات هم اجتناب کنید! محرمّات غالباً کارهایی هستند که هوای نفس و غرائز انسان را به آن می‌کشاند؛ شهرت‌طلبی، لذت‌طلبی، راحت‌طلبی و… از جمله چیزهایی است که ما را به سمت محارم می‌کشاند. راه اصلی و کار اصلی‌، اجتناب از محرّمات است. والّا اگر اجتناب از محرمات نشد، فرائض که هیچ‌، نوافل را هم انسان بجا بیاورد‌، نتیجه مطلوب نخواهد گرفت.

3⃣ والاشتمالُ علی المکارم:
انسان به مکارم اخلاق مشتمل بشود، مکارمی مانند: صبر‌، شکر، محبت، رافت و امثال این مکارم را در خودش جمع کند.

📕من لا یحضره الفقیه/ بَابُ الزَّادِ فِی السَّفَرِ
از این روایات میشود هم زاد و توشه ظاهری و دنیایی را برداشت کرد هم اخروی را ، پیامبر صلی الله علیه وآله:
مِنْ شَرَفِ الرَّجُلِ أَنْ یُطَیِّبَ زَادَهُ إِذَا خَرَجَ فِی سَفَرٍ
از شرافت مرد است که وقتی به سفر می‌رود، زاد و توشه خوبی همراه خود ببرد.
اگر برای چهار روز سفر دنیایی به ما گفته اند بهترین زاد و توشه را با خود ببرید برای سفر آخرتی نباید بهترین زاد و توشه را برد؟

⏪ پنج مصداق “زاد و توشه قیامت” در کلام جناب ابوذر:
شیخ صدوق در ادامه روایات باب زاد و توشه سفر این روایت را نقل میکند
وَ رُوِیَ أَنَّهُ قَامَ أَبُو ذَرٍّ رَحْمَهُ اللَّهِ عَلَیْهِ عِنْدَ الْکَعْبَهِ فَقَالَ أَنَا جُنْدَبُ بْنُ السَّکَنِ
در موسم حج که جمعیتی از بلاد مختلف اسلامی اطراف کعبه جمع شده بودند، جناب ابی ذرّ که با نام معروف بود، اما شخص او را غالباً نمی شناختند، در کنار کعبه ایستاد و با صدای بلند گفت:
انا جندبُ بن السکن،
من ابوذرم. خودش را معرفی کرد.
فَاکْتَنَفَهُ النَّاسُ فَقَالَ لَوْ أَنَّ أَحَدَکُمْ أَرَادَ سَفَراً لَاتَّخَذَ فِیهِ مِنَ الزَّادِ مَا یُصْلِحُهُ لِسَفَرِهِ
مردم دورش جمع شدند. بلافاصله زبان به نصیحت باز کرد، فرمود: اگر بخواهید سفری در پیش بگیرید، زاد و توشه ای متناسب با آن سفر برای خودتان تهیه می کنید.
فَتَزَوَّدُوا لِسَفَرِ یَوْمِ الْقِیَامَهِ
قیامت سفری است که همه این سفر را خواهیم رفت، برای این سفر، زاد و توشۀ مناسب تهیه کنید!
أَ مَا تُرِیدُونَ فِیهِ مَا یُصْلِحُکُمْ
آیا نمی خواهید در این سفر، چیزی که مورد نیازتان خواهد بود، با خودتان بردارید؟
فَقَامَ إِلَیْهِ رَجُلٌ فَقَالَ أَرْشِدْنَا فَقَالَ
یک نفر بلند شد گفت: ای صحابی پیغمبر! بفرما! چکار کنیم؟
برای اینکه زاد و توشه ای برداریم، چه عملی انجام بدهیم؟
ابوذر گفت:
_ صُمْ یَوْماً شَدِیدَ الْحَرِّ لِلنُّشُورِ
یک روزِ گرمی را انتخاب کن! روزه بگیر! برای روز نشور و قیامت.
_ وَ حُجَّ حَجَّهً لِعَظَائِمِ الْأُمُورِ
حجّی بگذار! برای حوادث بزرگی که برای تو در این سفر طولانی پیش خواهد آمد.
_ وَ صَلِّ رَکْعَتَیْنِ فِی سَوَادِ اللَّیْلِ لِوَحْشَهِ الْقُبُورِ
نیمۀ شب برخیز دو رکعت نماز بخوان! برای علاج وحشت در قبر.
_کَلِمَهُ خَیْرٍ تَقُولُهَا وَ کَلِمَهُ شَرٍّ تَسْکُتُ عَنْهَا
یک کلمۀ خیری را در آنجایی که باید بگویی، بگو! امساک نکن! یک حرف بدی، شرّی که از آن سکوت کنی، این هم یکی از زادها و توشه هاست.
_أَوْ صَدَقَهٌ مِنْکَ عَلَى مِسْکِینٍ لَعَلَّکَ تَنْجُو بِهَا یَا مِسْکِینُ مِنْ یَوْمٍ عَسِیرٍ
صدقه به مسکینی بده شاید در روز سختی که تو مسکین هستی نجاتت دهد.

↙️توکل به خدا، توشه آخرت است.
در مناجات های نیمه شب امام سجاد آمده است:
إلهی إن کانَ قَلَّ زادِی فی الْمَسِیرِ إلَیْکَ، فَلَقَدْ حَسُنَ ظَنِّی بِالتَّوکُّلِ عَلَیْکَ
خدایا اگر توشه‌‌ی من در این سفر به سوی تو اندک است، اما حسن ظنّ من به توکل بر تو زیاد است.

↙️ شکر، زاد و توشه قیامت
امیرالمومنین علیه السلام :
أُوصِیکَ بِوَصِیَّهٍ فَاحْفَظْهَا :
شما را وصیت میکنم به توصیه ای که انرا حفظ کنید
اتَّقِ اللَّهَ وَ لْیَکُنْ أَوْلَى الْأُمُورِ بِکَ الشُّکْرَ لِلَّهِ فِی السِّرِّ وَ الْعَلَانِیَهِ فَإِنَّ الشُّکْرَ خَیْرُ زَادٍ.
توای خدا پیشه کنیدولیکن سزاوارترین امور شکرگذاری در پنهان و آشکار، و بهترین توشا اخرتی شکر است.

↙️بدترین توشه قیامت، ظلم به بندگان است. حکمت ۲۲۱ آمده :
بِئْسَ الزَّادُ إِلَى الْمَعَادِ الْعُدْوَانُ عَلَى الْعِبَاد
بدترین توشه معاددشمنی بر بندگان خداست.

↙️امام سجاد و به دوش کشیدن بار آخرت.
زهری که از تابعین پیامبر است میگوید: رَأَى الزُّهْرِیُّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع لَیْلَهً بَارِدَهً مَطِیرَهً وَ عَلَى ظَهْرِهِ دَقِیقٌ وَ حَطَبٌ وَ هُوَ یَمْشِی
زهری على بن الحسین علیهما السّلام را یک شب سرد و طوفانى در حالى که بر دوشش آرد و هیزم حمل مى‌کرد دید،
فَقَالَ لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ مَا هَذَا
محضرش عرضه داشت:اى فرزند رسول خدا این بار چیست‌؟
قَالَ أُرِیدُ سَفَراً أُعِدُّ لَهُ زَاداً أَحْمِلُهُ إِلَى مَوْضِعٍ حَرِیزٍ
حضرت فرمودند:قصد سفر دارم و براى آن توشه‌اى آماده کرده‌ام که به مکان امن و محفوظى مى‌برم.
فَقَالَ الزُّهْرِیُّ فَهَذَا غُلَامِی یَحْمِلُهُ عَنْکَ فَأَبَى
زهرى عرض کرد:این غلام من است و بار شما را حمل مى‌کند،حضرت از دادن بار امتناع نمودند.
قَالَ أَنَا أَحْمِلُهُ عَنْکَ فَإِنِّی أَرْفَعُکَ عَنْ حَمْلِهِ
زهرى عرض کرد:من خودم آن را برمى‌دارم و شما را خلاص مى‌کنم.
فَقَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ لَکِنِّی لَا أَرْفَعُ نَفْسِی عَمَّا یُنْجِینِی فِی سَفَرِی وَ یُحْسِنُ وُرُودِی عَلَى مَا أَرِدُ عَلَیْهِ
حضرت فرمودند: چگونه خودم را راحت کنم از چیزی که مرا نجات خواهد داد.
أَسْأَلُکَ بِحَقِّ اللَّهِ لَمَّا مَضَیْتَ لِحَاجَتِکَ وَ تَرَکْتَنِی
تو را به خدا مرا به حال خود رها کن. فَانْصَرَفَ عَنْهُ فَلَمَّا کَانَ بَعْدَ أَیَّامٍ قَالَ لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ لَسْتُ أَرَى لِذَلِکَ السَّفَرِ الَّذِی ذَکَرْتَهُ أَثَراً
پس زهرى مى‌گوید:از حضرت منصرف شدم و به کار خویش پرداختم،بعد از چند روز دیگر که با آن جناب ملاقات کردم به آن حضرت عرض نمودم:اى فرزند رسول خدا هیچ اثرى از سفرى که فرمودید در شما نمى‌بینم.
قَالَ بَلَى یَا زُهْرِیُّ لَیْسَ مَا ظَنَنْتَ وَ لَکِنَّهُ الْمَوْتُ
حضرت فرمودند:آرى،سفرى که تو پنداشتى مقصودم نبود بلکه مرادم از آن مرگ بود
وَ لَهُ کُنْتُ أَسْتَعِدُّ
براى آن خود را آماده مى‌کنم
إِنَّمَا الِاسْتِعْدَادُ لِلْمَوْتِ تَجَنُّبُ الْحَرَامِ وَ بَذْلُ النَّدَى وَ الْخَیْرِ.
و آماده شدن براى مرگ به این است که از حرام اجتناب کرده و خیرات را بذل و اعطاء نمود.

↙️به تعبیر امام سجاد:
اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی التَّجَافِیَ عَنْ دَارِ الْغُرُورِ
بار خدایا دورى گزیدن از خانه غرور و فریب را روزى من فرما
وَ الْإِنَابَهَ إِلَى دَارِ الْخُلُودِ
و هم بازگشت بسوى خانه جاویدان روزی فرما.
وَ الِاسْتِعْدَادَ لِلْمَوْتِ قَبْلَ حُلُولِ الْفَوْت‏
و هم آمادگى براى مرگ را پیش از فرا رسیدنش روزى من گردان. 

اللهم اخرج حبّ الدنیا عن قلوبنا