بسم الله الرحمن الرحیم
شرح حکمتها
۱۴۰۳/۱۰/۸. ۲۴جمادی الثانی
حکمت ۲۷9 
وَ قَالَ عَلیهِ السَّلامُ
إِذَا أَضَرَّتِ النَّوَافِلُ بِالْفَرَائِضِ فَارْفُضُوهَا.
امام (علیه السلام) فرمود:
هنگامى که نافله ها (مستحبات) به فرائض (واجبات) زیان رساند، آن ها را ترک گویید.
💠وَ قَالَ (علیه السلام): إِذَا أَضَرَّتِ النَّوَافِلُ بِالْفَرَائِضِ، فَارْفُضُوهَا.
هنگامى که نافله ها و مستحبات به فرائض زیان رساند، آنها را ترک گویید.[رْفُضُوهَا]
⏪توان و استعداد باید صرف امور مهمتر شود.
توان و استعداد و وقت انسان هرچه باشد محدود است؛ اگر بخواهد آنها را براى انجام مستحبات به شکل گسترده به کار گیرد چه بسا از واجبات باز مى ماند.
در اینگونه موارد باید هشیار بود و کارى نکرد که لطمه به واجبات بخورد.
گاه در سفرهاى زیارتى یا عزادارى ها، بعضى چنان افراط مى کنند که نمازهاى واجب آنها لطمه مى خورد.
بعضى افراد را مى بینیم که سخاوتمندند و در راه کمک به ایتام و مؤسسات خیریه پیشگام مى شوند؛ ولى در پرداختن وجوهات واجب شرعى خود تعلل مى ورزند و چه بسا آن بذل و بخشش مستحب، آنها را از انجام این فریضه الهى باز دارد.
انسان آگاه و بیدار کسى است که اجازه ندهد واجباتش قربانى مستحباتش شود.
⏪ تفکرات اشتباه، عامل ترجیح مستحب بر واجب
دلیل رها کردن واجبات و پرداختن به مستحبات عوامل متعددی دارد:
1⃣ اینکه عامه مردم آن را بیشتر مى پسندند؛ مانند شرکت در ساختن مؤسسات خیریه نسبت به پرداختن وجوهات شرعیه.
2⃣یا اینکه انجام آن مستحب نشاط آور است ولى انجام آن واجب چندان نشاطى ندارد؛ مانند سفرهاى زیارتى مخصوصاً با کاروان هاى مرفه که انسان را به نشاط مى آورد؛ ولى هرگاه بخواهد نمازهاى قضاى واجب را به جا بیاورد ملالت پیدا مى کند.
3⃣ یا اینکه بعضى از عوام نیز چنین پندارند که واجبات ثوابى ندارد، چون وظیفه انسان است؛ ولى مستحبات ثواب فراوانى دارد غافل از اینکه ثواب واجبات بسیار بیشتر است.
⏪ باید وظیفه مهم را تشخیص دهیم و به آن عمل کنیم.
پیامبر گرامی اسلام فرمود:
اى على جان ششصد هزار گوسفند مىخواهى،
یا ششصد هزار دینار،
یا ششصد هزار جمله؟
عرض کرد: اى رسول خدا! ششصد هزار جمله.
پیامبر فرمود: آن ششصد هزار جمله را در شش جمله خلاصه مىکنم.
1⃣ یا علیُّ إذا رَأیتَ الناسَ یَشتَغِلُونَ بالفَضائلِ فاشتَغِلْ أنتَ بِإتمامِ الفَرائضِ. هرگاه دیدی مردم به فضایل و مستحبات میپردازند، تو به کامل کردن واجبات بپرداز.
2⃣ و إذا رَأیتَ الناسَ یَشتَغِلُونَ بِعَمَلِ الدنیا فاشتَغِلْ أنتَ بعَمَلِ الآخِرَهِ.
هرگاه دیدی مردم سرگرم دنیایند، تو سرگرم آخرت شو.
3⃣ و إذا رأیتَ الناسَ یَشتَغِلونَ بِعُیوبِ الناسِ فاشتَغِلْ أنتَ بِعُیوبِ نفسِکَ
و هرگاه دیدی مردم به عیبهای دیگران میپردازند، تو به عیبهای خودت بپرداز.
4⃣ و إذا رَأیتَ الناسَ یَشتَغِلونَ بتَزیینِ الدنیا فاشتَغِلْ أنتَ بتَزیینِ الآخِرَهِ.
و هرگاه دیدی مردم به آراستن دنیا میپردازند، تو به زینت دادن آخرت بپرداز.
5⃣ و إذا رَأیتَ الناسَ یَشتغِلونَ بکَثرَهِ العَمَلِ فاشتَغِلْ أنتَ بصَفوَهِ العَمَلِ.
و هرگاه دیدی مردمی به زیادی عمل میپردازند، تو به خالص کردن عمل بپرداز.
6⃣ و إذا رَأیتَ الناسَ یَتوسَّلُونَ بالخَلقِ فَتَوَسَّلْ أنتَ بالخالِقِ.
و هرگاه دیدی مردم به خلق متوسل میشوند، تو به خالق متوسل شو.
⛔️نباید اهم را فدای مهم کرد
امام باقر علیه السلام می فرماید:
قَالَ لِی رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْمَدِینَهِ یَا أَبَا جَعْفَرٍ مَا لِی لَا أَرَاکَ تَتَطَوَّعُ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَهِ کَمَا یَصْنَعُ النَّاسُ
یک نفر از اهالى مدینه انتقاد مىکرد و مىگفت: یا ابا جعفر. من تاکنون ندیدهام که مانند دیگران درفاصلۀ اذان و اقامه به نماز نافله بپردازى؟
قَالَ قُلْتُ إِنَّا إِذَا أَرَدْنَا أَنْ نَتَطَوَّعَ کَانَ تَطَوُّعُنَا فِی غَیْرِ وَقْتِ فَرِیضَهٍ فَإِذَا دَخَلَتِ الْفَرِیضَهُ فَلَا تَطَوُّعَ.
من به او پاسخ دادم که ما خانواده هرگاه نافله بخوانیم، در وقت ویژۀ فرائض نمىخوانیم. هرگاه وقت ویژۀ فرائض داخل شود، نماز نافله مقبول و پذیرفته نخواهد شد.
مقصود حضرت این است که در زمانی که مختص به نماز است، سزاوار نیست انسان به کار دیگری بپردازد.
⛔️خشم امام صادق بر کسی که اهم و مهم را رعایت نکند. امام صادق:
إِنِّی لَأَمْقُتُ الرَّجُلَ یَکُونُ قَدْ قَرَأَ الْقُرْآنَ ثُمَّ یَنَامُ حَتَّى یُصْبِحَ لَا یَسْمَعُ اللَّهُ مِنْهُ شَیْئاً. من خشمگینم از شخصى که مشغول تلاوت قرآن در شب هست بعد سر به بستر مى گذارد و مى خوابد تا صبح ، خداوند دیگر از او چیزى از اذکار و دعاها و… نمى شنود.
📕راوی میگوید:
خَرَجْتُ أَنَا وَ جَمِیلُ بْنُ دَرَّاجٍ وَ عَائِذٌ الْأَحْمَسِیُّ حَاجِّینَ
راوی موسى حناط می گوید :
من و جمیل بن دراج و عائذ احمسى براى انجام حج مى رفتیم.
قَالَ وَ کَانَ یَقُولُ عَائِذٌ لَنَا إِنَّ لِی حَاجَهً إِلَى
َ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أُرِیدُ أَنْ أَسْأَلَهُ عَنْهَا
عائذ پیوسته مى گفت : خدمت امام صادق که برسیم یک سوال دارم باید از ایشان بپرسم.
قَالَ فَدَخَلْنَا عَلَیْهِ فَلَمَّا جَلَسْنَا قَالَ لَنَا مُبْتَدِئاً
بالاخره خدمت امام رسیدیم همین که نشستیم قبل از سوال امام فرمود:
مَنْ أَتَى اللَّهَ بِمَا افْتَرَضَ عَلَیْهِ لَمْ یَسْأَلْهُ عَمَّا سِوَى ذَلِکَ
هر کس واجبات خدا را انجام دهد ازاو بابت چیز دیگرى بازخواست نخواهد کرد. قَالَ فَغَمَزَنَا عَائِذٌ
در این موقع عائذ چشمکى به ما زد.
فَلَمَّا قُمْنَا قُلْنَا مَا حَاجَتُکَ
وقتى از خدمت امام مرخص شدیم به عائذ گفتیم چرا سوال خود را نپرسیدی ؟ قَالَ الَّذِی سَمِعْنَا مِنْهُ
گفت همان فرمایشى که فرمود جواب سوال من بود.
إِنِّی رَجُلٌ لَا أُطِیقُ الْقِیَامَ بِاللَّیْلِ فَخِفْتُ أَنْ أَکُونَ مَأْثُوماً مَأْخُوذاً بِهِ فَأَهْلِکَ.
من آدمى هستم که طاقت قیام شب و شب زنده دارى را ندارم ، مى ترسیدم با این کوتاهى مقصر باشم و گناهکار و هلاک شوم.
(که امام علیه السلام قبل از سوال جوابم را داد)
↙️اگرچه از روایات و آیات و سیره عملی ائمه معلوم میشود نباید در صورت امکان خود را قانع به فرائض تنها نمود.
💮در حکمت ۳۹ حضرت فرمود:
لَا قُرْبَهَ بِالنَّوَافِلِ، إِذَا أَضَرَّتْ بِالْفَرَائِضِ.
امام (علیه السلام) فرمود: کارهاى مستحب اگر به واجبات زیان برساند موجب قرب به خدا نمى شود.
در ذیل این حکمت نیز توضیحات جامعی در مورد قرب ایجاد نکردن نوافل در صورت ضرر به فرائض بیان شد.
⏪ البته که بین دو حکمت تفاوتی نیز هست.
در حکمت ۳۹ بحث در مورد،
“قربه الی الله” انجام دادن است.
مقدس مآبی و جانماز آب کشیدن با اموری که اصلا خداوند آن ها را اینقدر جدی و با اهمیت معرفی نکرده است؛ جور در نمی آید.
یعنی ما بخواهیم با قصد قربت کاری کنیم که خداوند آن را در مرحله دوم و سوم از اهمیت قرار داده است.
ولی در حکمت ۲۷۹ بحث در مورد ضرر زدن به واجبات با مستحبات است نه قصد قربت کردن با آنها.
⏪ قاعده کلی:
اولویت با طاعت است. و طاعت با واجبات محقق میشود
در نامه ۶۹ به حارث همدانی فرمود:
أَطِعِ اللَّهَ فِی جَمِیعِ أُمُورِکَ، فَإِنَّ طَاعَهَ اللَّهِ فَاضِلَهٌ عَلَى مَا سِوَاهَا
در همه کارهایت خدا را اطاعت کن، که اطاعت خدا از همه چیز برتر است.
وَ خَادِعْ نَفْسَکَ فِی الْعِبَادَهِ وَ ارْفُقْ بِهَا وَ لَا تَقْهَرْهَا
نفس خود را در واداشتن به عبادت فریب ده، و با آن مدارا کن، و به زور و اکراه بر چیزى مجبورش نساز.
وَ خُذْ عَفْوَهَا وَ نَشَاطَهَا، إِلَّا مَا کَانَ مَکْتُوباً عَلَیْکَ مِنَ الْفَرِیضَهِ، فَإِنَّهُ لَا بُدَّ مِنْ قَضَائِهَا وَ تَعَاهُدِهَا عِنْدَ مَحَلِّهَا.
و در وقت فراغت و نشاط به کارش گیر، جز در آنچه که بر تو واجب است، و باید آن را در وقت خاص خودش به جا آورى.
🔻نکته:
ابن ابی الحدید در ذیل حکمت
” إِذَا أَضَرَّتِ النَّوَافِلُ بِالْفَرَائِضِ، فَارْفُضُوهَا” میگوید:
هذا ظاهرُهُ ما ذکَرنا و باطِنُهُ أمرٌ آخَر
ابن ابی الحدید میگوید این امر که در مواجهه اهم و مهم، باید طرف اهم را گرفت و طرف مهم را رها کرد یک بحث عقلی مورد پذیرش همگان است.
(هرچند شاید عده ای در عمل، کوتاهی کنند و مهم را بر اهم ترجیح دهند) ولی باطن کلام حضرت چیز دیگری است.
💮شاید بتوان کلام حضرت را اینگونه ترجمه کرد:
اگر نوافل به اصل فرائض ضربه بزنند، قطعا باید آنها را ترک کرد زیرا اهمیت واجب بیشتر از مستحب است.
ولی در بسیاری از موارد مستحب باعث ترک واجب نمیشود بلکه باعث،
“کم شدن کیفیت واجب” میشود،
که این مطلب همان ضرر است.
یعنی اگر بنا باشد عمل مستحبی ما باعث شود که واجب ما تحت تاثیر قرار بگیرد این بیراهه رفتن است. بلکه در روایات فرمودند مستحب تکمیل کننده واجب است نه تضعیف کننده آن.
⛔️مستحبات برای تکمیل واجبات وضع شده اند نه برای از بین بردن کیفیت واجبات. امام باقر علیه السلام:
إِنَّ الْعَبْدَ لَیُرْفَعُ لَهُ مِنْ صَلَاتِهِ نِصْفُهَا أَوْ ثُلُثُهَا
نـمازى که بـنده بجا مى آورد، گاهى نصف و گاهى یک سوم
أَوْ رُبُعُهَا أَوْ خُمُسُهَا فَمَا یُرْفَعُ
و گاهى یک چـهارم و گاهى یک پنجـم آن بالا برده مى شـود،
فَمَا یُرْفَعُ لَهُ إِلَّا مَا أَقْبَلَ عَلَیْهِ بِقَلْبِهِ
و تنها نمازی بالا برده میشود که با توجّـه قـلبى انجام گـیرد.
وَ إِنَّمَا أَمَرْنَا بِالنَّافِلَهِ لِیَتِمَّ لَهُمْ بِهَا مَا نَقَصُوا مِنَ الْفَرِیضَهِ.
مـردم مـأمور به انجـام نـمازهاى مستحب شـده اند تا نقص نـماز واجب آنها توسـط مسـتحبات جبران شـود.
↙️خب اگر مستحب برای تکمیل واجب آمده، نباید انجام آن ضرری به اصل یا کیفیت واجب وارد کند.
🔻نکته1:
یکی از امور واجبی که دین روی آن تاکید زیادی کرده است نماز است و در مرحله بعد، نماز به جماعت، و نماز در مسجد، دارای اهمیت و اولویت هستند.
ولی گاهی به دلایلی یک امام جماعت یا یک روحانی باعث میشوند این اولویت ها تغییر کنند و از مردم سلب شوند.
📕در روایت داریم:
وَ کَانَ مُعَاذٌ یَؤُمُّ فِی مَسْجِدٍ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ص- وَ یُطِیلُ الْقِرَاءَهَ وَ إِنَّهُ مَرَّ بِهِ رَجُلٌ فَافْتَتَحَ سُورَهً طَوِیلَهً
فَقَرَأَ الرَّجُلُ لِنَفْسِهِ وَ صَلَّى ثُمَّ رَکِبَ رَاحِلَتَهُ فَبَلَغَ ذَلِکَ رَسُولَ اللَّهِ ص
معاذ بن جبل در مسجد نماز میخواند و سوره ای طولانی را انتخاب کرد.
فَقَرَأَ الرَّجُلُ لِنَفْسِهِ وَ صَلَّى ثُمَّ رَکِبَ رَاحِلَتَهُ
یکی از حاضران که طاقت سوره طولانی نداشت نماز را از جماعت به فرادی تبدیل کرد و بعد از نمازش از مسجد خارج شد.
فَبَلَغَ ذَلِکَ رَسُولَ اللَّهِ ص
خبر به پیامبر رسید.
فَبَعَثَ إِلَى مُعَاذٍ- فَقَالَ یَا مُعَاذُ إِیَّاکَ أَنْ تَکُونَ فَتَّاناً
پیامبر معاذ را خواست و فرمود فتنه انگیزی نکن و مردم را از راه درست خارج نکن.
عَلَیْکَ بِالشَّمْسِ وَ ضُحَاهَا وَ ذَوَاتِهَا
سوره های کوتاه را بخوان تا مردم به نماز جماعت مشتاق باشن.
📕در روایت دیگر داریم:
وَ إِنَّ النَّبِیَّ ص کَانَ ذَاتَ یَوْمٍ یَؤُمُّ أَصْحَابَهُ پیامبر خدا صلّى اللّٰه علیه و آله روزى براى اصحاب خود امامت میفرمود،
فَیَسْمَعُ بُکَاءَ الصَّبِیِّ فَیُخَفِّفُ الصَّلَاهَ.
که صداى گریۀ کودکى بگوش آن حضرت رسید، پس نماز را کوتاه و سبک به پایان رسانید تا مادر طفل که در نماز بوده زودتر از نماز فارغ شود و به کودک خود پردازد.
💮 در نامه ۵۳ به مالک فرمود :
قَدْ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص حِینَ وَجَّهَنِی إِلَى الْیَمَنِ کَیْفَ أُصَلِّی بِهِمْ فَقَالَ صَلِّ بِهِمْ کَصَلَاهِ أَضْعَفِهِمْ وَ کُنْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَحِیما
از رسول الله (صلى الله علیه و آله) هنگامى که مرا به یمن مى فرستاد، پرسیدم که چگونه با مردم نمازگزارم فرمود: به قدر توان ناتوانترین آنها و بر مؤمنان مهربان باش.
⭕️ از مجموع معارف دینی به دست می آید که هر کسی باید خودش اولویت را تشخیص بدهد و واجب را بر مستحب مقدم بدارد. ولی در بین مستحبات نیز باید اولویت بندی کرد و نباید کاری کرد که افراد از انجام این مستحبات دارای اولویت محروم شوند.
🔻نکته ۲:
مصادیقی از اولویت ها در نهج البلاغه:
خطبه ۱۹۲ (خطبه قاصعه):
فَلْیَکُنْ تَعَصُّبُکُمْ
اگر قرار است تعصّبى انجام گیرد،
لِمَکَارِمِ الْخِصَالِ
باید تعصّب شما براى اخلاق پسندیده،
وَ مَحَامِدِ الْأَفْعَالِ
کارهاى نیک
وَ مَحَاسِنِ الْأُمُورِ
و امور خوب و شایسته باشد.
الَّتِی تَفَاضَلَتْ فِیهَا الْمُجَدَاءُ وَ النُّجَدَاءُ مِنْ بُیُوتَاتِ الْعَرَبِ وَ یَعَاسِیبِ القَبَائِلِ
همان افعال و امورى که مردان بزرگوار و شجاع از خاندانهاى با ارزش عرب و سران با شخصیّت قبایل در آنها بر یکدیگر پیشى مى جستند،
بِالْأَخْلَاقِ الرَّغِیبَهِ وَ الْأَحْلَامِ الْعَظِیمَهِ وَ الْأَخْطَارِ الْجَلِیلَهِ وَ الْآثَارِ الْمَحْمُودَهِ
یعنى در صفات پسندیده و اندیشه هاى والا و مقامهاى بلند و آثار ستوده، فَتَعَصَّبُوا لِخِلَالِ الْحَمْدِ
آرى! اگر مى خواهید تعصّبى داشته باشید درباره خصلتهاى مطلوب، تعصّب به خرج دهید.
مِنَ الْحِفْظِ لِلْجِوَارِ وَ الْوَفَاءِ بِالذِّمَامِ وَ الطَّاعَهِ لِلْبِرِّ وَ الْمَعْصِیَهِ لِلْکِبْر
از جمله حفظ حقوق همسایگان، وفاى به عهد و پیمان، انجام کارهاى نیک، مخالفت با تکبّر.
وَ الْأَخْذِ بِالْفَضْلِ وَ الْکَفِّ عَنِ الْبَغْیِ وَ الْإِعْظَامِ لِلْقَتْلِ
اقدام به جود و بخشش، خوددارى از ستم، بزرگ شمردن قتل نفس و پرهیز شدید از آن.
وَ الْإِنْصَافِ لِلْخَلْقِ وَ الْکَظْمِ لِلْغَیْظِ وَ اجْتِنَابِ الْفَسَادِ فِی الْأَرْضِ
انصاف درباره مردم، فرو خوردن خشم و اجتناب از فساد در زمین.
⏪مقدم بودن خرجی زن و بچه بر عبادت های مستحبی.
حضرت در خطبه ۲۰۹ خطاب به عاصم بن زیاد کسی که زندگی را رها کرده در غار به عبادت مشغول بود فرمود:
یَا عُدَیَّ نَفْسِهِ
اى دشمن حقیر خویش،
لَقَدِ اسْتَهَامَ بِکَ الْخَبِیثُ
شیطان ناپاک خواهد که تو را گمراه کند.
أَمَا رَحِمْتَ أَهْلَکَ وَ وَلَدَکَ
آیا به زن و فرزندت ترحم نمى کنى
أَ تَرَى اللَّهَ أَحَلَّ لَکَ الطَّیِّبَاتِ وَ هُوَ یَکْرَهُ أَنْ تَأْخُذَهَا
پندارى که خدا چیزهاى نیکو و پاکیزه را بر تو حلال کرده ولى نمى خواهد که از آنها بهره مند گردى
أَنْتَ أَهْوَنُ عَلَى اللَّهِ مِنْ ذَلِکَ
تو در نزد خدا از آنچه پندارى پست تر هستى.
🔻نکته ۳:
برخی مصادیق مستحبات:
در شرع انور نسبت به پاره ای از عبادات و مستحبات و خدمات و صدقات و سنن صالحه بیشتر تأکید شده و سیره و روش اولیای دین و ائمه معصومین ـ علیهم السّلام ـ بر التزام به این گونه سنن بوده است مانند:
↙️ قرائت قرآن،
تهجّد و شب زنده داری و مناجات و راز و نیاز در دل شب (آنگاه که چشمها همه در خواب اند)،
↙️ التزام به اوّل وقت در نمازهای واجب،
بجا آوردن پنجاه و یک رکعت نماز در شبانه روز که هفده رکعت آن واجب و بقیه مستحب است به ویژه نماز شب و دو رکعت نافله صبح و دو رکعت نافله عشاء .
↙️همواره با وضو بودن،
رعایت آداب و سنن و حضور قلب در عبادات، تعقیبات نماز،
↙️شرکت مداوم در نماز جمعه و جماعات،
طولانی کردن قنوت و سجده های نماز (در نمازهای شخصی)،
↙️ سه روز روزه در هر ماه،
↙️زیارت قبور اولیاء و شهدا خصوصاً پیامبر اکرم ـو ائمه معصومین ـ علیهم السّلام ـ مخصوصا زیارات ماثوره مثل جامعه کبیره و زیارت وارث
↙️گریه و بکاء در عزای سیّد الشّهداء ـ علیه السّلام ـ
توسّل به آن حضرت و سایر معصومین ـ علیهم السّلام .
↙️صله رحم و دستگیری از ارحام
(بیش از حد واجب)
↙️کمک به مستمندان، اطعام طعام
↙️افشای سلام به ویژه در مورد دوستداران اهل بیت عصمت .
↙️اهل ذکر بودن مخصوصا تداوم نسبت به برخی از اوراد و اذکار مأثوره مانند ذکر «لا اله الّا الله» و «استغفرالله ربی واتوب الیه» و صلوات بر محمد و آل محمد ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ
و تسبیحات حضرت فاطمه سلام الله علیها بعد از هر نماز و در هنگام خواب.
↙️انس با ادعیه. از جمله:
دعای توسل / دعای عهد / دعای آل یاسین / دعای کمیل / دعای ندبه / مناجات خمس عشره / دعای افتتاح / دعای ابوحمزه
⛔️انس با مستحبات اگر به اندازه و روشمند باشد میتواند جبران کننده کاستی واجبات، بلکه انگیزه سازی برای انجام واجبات باشد.
💮بخشی از مناجات المحبین.
اِلهی مَنْ ذَاالَّذی ذاقَ حَلاوَهَ مَحَبَّتِکَ فَرامَ مِنْکَ بَدَلاً
خدایا کیست که شیرینی محبت تو را چشیده باشد و جز تو آهنگ دیگری را داشته باشد.
وَمَنْ ذَاالَّذیاَنِسَ بِقُرْبِکَ فَابْتَغی عَنْکَ حِوَلاً،
و کیست که به مقام قرب تو انس گرفته باشد و درصدد روگرداندن از تو باشد.
اِلهی فَاجْعَلْنا مِمَّنِ اصْطَفَیْتَهُ لِقُرْبِکَ وَوِلایَتِکَ،
خدایا قرار ده ما را از زمره کسانیکه برای قرب و دوستیت برگزیدهای.
وَاَخْلَصْتَهُ لِوُدِّکَ وَمَحَبَّتِکَ
و برای عشق و محبتت خالصش گردانده.
وَشَوَّقْتَهُ اِلی لِقآئِکَ
و به دیدارت مشتاق کرده.
وَرَضَّیْتَهُ بِقَضآئِکَ،
و به قضا و قدرت راضیش ساخته ای.
وَ مَنَحْتَهُ بِالنَّظَرِ اِلی وَجْهِکَ
و به دیدن رویت به او نعمت بخشیده ای، وَحَبَوْتَهُ بِرِضاکَ
و به خوشنودی خویش مخصوصش گردانده ای
وَ اَعَذْتَهُ مِنْ هَجْرِکَ وَقِلاکَ
و از غم هجران و فراقت پناهش داده ،
وَبَوَّاْتَهُ مَقْعَدَالصِّدْقِ فی جِوارِکَ
و در جایگاه راستی در جوار خویش جایش داده ای
وَ خَصَصْتَهُ بِمَعْرِفَتِکَ
و به معرفت خویش مخصوصش کرده ،
وَاَهَّلْتَهُ لِعِبادَتِکَ
و برای پرستش و عبادتت او را لایق کردی،
وَهَیَّمْتَ قَلْبَهُ لِإِرادَتِکَ
و در ارادت خویش شیدایش کرده ای.
وَ فَرَّغْتَ فُؤادَهُ لِحُبِّکَ
و برای مشاهده جمالت انتخابش کردی…
اللهم الحقنا بالصالحین
بسم الله الرحمن الرحیم
شرح حکمتها
۱۴۰۳/۱۰/۸. ۲۴جمادی الثانی
حکمت ۲۷9 
وَ قَالَ عَلیهِ السَّلامُ
إِذَا أَضَرَّتِ النَّوَافِلُ بِالْفَرَائِضِ فَارْفُضُوهَا.
امام (علیه السلام) فرمود:
هنگامى که نافله ها (مستحبات) به فرائض (واجبات) زیان رساند، آن ها را ترک گویید.
💠وَ قَالَ (علیه السلام): إِذَا أَضَرَّتِ النَّوَافِلُ بِالْفَرَائِضِ، فَارْفُضُوهَا.
هنگامى که نافله ها و مستحبات به فرائض زیان رساند، آنها را ترک گویید.[رْفُضُوهَا]
⏪توان و استعداد باید صرف امور مهمتر شود.
توان و استعداد و وقت انسان هرچه باشد محدود است؛ اگر بخواهد آنها را براى انجام مستحبات به شکل گسترده به کار گیرد چه بسا از واجبات باز مى ماند.
در اینگونه موارد باید هشیار بود و کارى نکرد که لطمه به واجبات بخورد.
گاه در سفرهاى زیارتى یا عزادارى ها، بعضى چنان افراط مى کنند که نمازهاى واجب آنها لطمه مى خورد.
بعضى افراد را مى بینیم که سخاوتمندند و در راه کمک به ایتام و مؤسسات خیریه پیشگام مى شوند؛ ولى در پرداختن وجوهات واجب شرعى خود تعلل مى ورزند و چه بسا آن بذل و بخشش مستحب، آنها را از انجام این فریضه الهى باز دارد.
انسان آگاه و بیدار کسى است که اجازه ندهد واجباتش قربانى مستحباتش شود.
⏪ تفکرات اشتباه، عامل ترجیح مستحب بر واجب
دلیل رها کردن واجبات و پرداختن به مستحبات عوامل متعددی دارد:
1⃣ اینکه عامه مردم آن را بیشتر مى پسندند؛ مانند شرکت در ساختن مؤسسات خیریه نسبت به پرداختن وجوهات شرعیه.
2⃣یا اینکه انجام آن مستحب نشاط آور است ولى انجام آن واجب چندان نشاطى ندارد؛ مانند سفرهاى زیارتى مخصوصاً با کاروان هاى مرفه که انسان را به نشاط مى آورد؛ ولى هرگاه بخواهد نمازهاى قضاى واجب را به جا بیاورد ملالت پیدا مى کند.
3⃣ یا اینکه بعضى از عوام نیز چنین پندارند که واجبات ثوابى ندارد، چون وظیفه انسان است؛ ولى مستحبات ثواب فراوانى دارد غافل از اینکه ثواب واجبات بسیار بیشتر است.
⏪ باید وظیفه مهم را تشخیص دهیم و به آن عمل کنیم.
پیامبر گرامی اسلام فرمود:
اى على جان ششصد هزار گوسفند مىخواهى،
یا ششصد هزار دینار،
یا ششصد هزار جمله؟
عرض کرد: اى رسول خدا! ششصد هزار جمله.
پیامبر فرمود: آن ششصد هزار جمله را در شش جمله خلاصه مىکنم.
1⃣ یا علیُّ إذا رَأیتَ الناسَ یَشتَغِلُونَ بالفَضائلِ فاشتَغِلْ أنتَ بِإتمامِ الفَرائضِ. هرگاه دیدی مردم به فضایل و مستحبات میپردازند، تو به کامل کردن واجبات بپرداز.
2⃣ و إذا رَأیتَ الناسَ یَشتَغِلُونَ بِعَمَلِ الدنیا فاشتَغِلْ أنتَ بعَمَلِ الآخِرَهِ.
هرگاه دیدی مردم سرگرم دنیایند، تو سرگرم آخرت شو.
3⃣ و إذا رأیتَ الناسَ یَشتَغِلونَ بِعُیوبِ الناسِ فاشتَغِلْ أنتَ بِعُیوبِ نفسِکَ
و هرگاه دیدی مردم به عیبهای دیگران میپردازند، تو به عیبهای خودت بپرداز.
4⃣ و إذا رَأیتَ الناسَ یَشتَغِلونَ بتَزیینِ الدنیا فاشتَغِلْ أنتَ بتَزیینِ الآخِرَهِ.
و هرگاه دیدی مردم به آراستن دنیا میپردازند، تو به زینت دادن آخرت بپرداز.
5⃣ و إذا رَأیتَ الناسَ یَشتغِلونَ بکَثرَهِ العَمَلِ فاشتَغِلْ أنتَ بصَفوَهِ العَمَلِ.
و هرگاه دیدی مردمی به زیادی عمل میپردازند، تو به خالص کردن عمل بپرداز.
6⃣ و إذا رَأیتَ الناسَ یَتوسَّلُونَ بالخَلقِ فَتَوَسَّلْ أنتَ بالخالِقِ.
و هرگاه دیدی مردم به خلق متوسل میشوند، تو به خالق متوسل شو.
⛔️نباید اهم را فدای مهم کرد
امام باقر علیه السلام می فرماید:
قَالَ لِی رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْمَدِینَهِ یَا أَبَا جَعْفَرٍ مَا لِی لَا أَرَاکَ تَتَطَوَّعُ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَهِ کَمَا یَصْنَعُ النَّاسُ
یک نفر از اهالى مدینه انتقاد مىکرد و مىگفت: یا ابا جعفر. من تاکنون ندیدهام که مانند دیگران درفاصلۀ اذان و اقامه به نماز نافله بپردازى؟
قَالَ قُلْتُ إِنَّا إِذَا أَرَدْنَا أَنْ نَتَطَوَّعَ کَانَ تَطَوُّعُنَا فِی غَیْرِ وَقْتِ فَرِیضَهٍ فَإِذَا دَخَلَتِ الْفَرِیضَهُ فَلَا تَطَوُّعَ.
من به او پاسخ دادم که ما خانواده هرگاه نافله بخوانیم، در وقت ویژۀ فرائض نمىخوانیم. هرگاه وقت ویژۀ فرائض داخل شود، نماز نافله مقبول و پذیرفته نخواهد شد.
مقصود حضرت این است که در زمانی که مختص به نماز است، سزاوار نیست انسان به کار دیگری بپردازد.
⛔️خشم امام صادق بر کسی که اهم و مهم را رعایت نکند. امام صادق:
إِنِّی لَأَمْقُتُ الرَّجُلَ یَکُونُ قَدْ قَرَأَ الْقُرْآنَ ثُمَّ یَنَامُ حَتَّى یُصْبِحَ لَا یَسْمَعُ اللَّهُ مِنْهُ شَیْئاً. من خشمگینم از شخصى که مشغول تلاوت قرآن در شب هست بعد سر به بستر مى گذارد و مى خوابد تا صبح ، خداوند دیگر از او چیزى از اذکار و دعاها و… نمى شنود.
📕راوی میگوید:
خَرَجْتُ أَنَا وَ جَمِیلُ بْنُ دَرَّاجٍ وَ عَائِذٌ الْأَحْمَسِیُّ حَاجِّینَ
راوی موسى حناط می گوید :
من و جمیل بن دراج و عائذ احمسى براى انجام حج مى رفتیم.
قَالَ وَ کَانَ یَقُولُ عَائِذٌ لَنَا إِنَّ لِی حَاجَهً إِلَى
َ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أُرِیدُ أَنْ أَسْأَلَهُ عَنْهَا
عائذ پیوسته مى گفت : خدمت امام صادق که برسیم یک سوال دارم باید از ایشان بپرسم.
قَالَ فَدَخَلْنَا عَلَیْهِ فَلَمَّا جَلَسْنَا قَالَ لَنَا مُبْتَدِئاً
بالاخره خدمت امام رسیدیم همین که نشستیم قبل از سوال امام فرمود:
مَنْ أَتَى اللَّهَ بِمَا افْتَرَضَ عَلَیْهِ لَمْ یَسْأَلْهُ عَمَّا سِوَى ذَلِکَ
هر کس واجبات خدا را انجام دهد ازاو بابت چیز دیگرى بازخواست نخواهد کرد. قَالَ فَغَمَزَنَا عَائِذٌ
در این موقع عائذ چشمکى به ما زد.
فَلَمَّا قُمْنَا قُلْنَا مَا حَاجَتُکَ
وقتى از خدمت امام مرخص شدیم به عائذ گفتیم چرا سوال خود را نپرسیدی ؟ قَالَ الَّذِی سَمِعْنَا مِنْهُ
گفت همان فرمایشى که فرمود جواب سوال من بود.
إِنِّی رَجُلٌ لَا أُطِیقُ الْقِیَامَ بِاللَّیْلِ فَخِفْتُ أَنْ أَکُونَ مَأْثُوماً مَأْخُوذاً بِهِ فَأَهْلِکَ.
من آدمى هستم که طاقت قیام شب و شب زنده دارى را ندارم ، مى ترسیدم با این کوتاهى مقصر باشم و گناهکار و هلاک شوم.
(که امام علیه السلام قبل از سوال جوابم را داد)
↙️اگرچه از روایات و آیات و سیره عملی ائمه معلوم میشود نباید در صورت امکان خود را قانع به فرائض تنها نمود.
💮در حکمت ۳۹ حضرت فرمود:
لَا قُرْبَهَ بِالنَّوَافِلِ، إِذَا أَضَرَّتْ بِالْفَرَائِضِ.
امام (علیه السلام) فرمود: کارهاى مستحب اگر به واجبات زیان برساند موجب قرب به خدا نمى شود.
در ذیل این حکمت نیز توضیحات جامعی در مورد قرب ایجاد نکردن نوافل در صورت ضرر به فرائض بیان شد.
⏪ البته که بین دو حکمت تفاوتی نیز هست.
در حکمت ۳۹ بحث در مورد،
“قربه الی الله” انجام دادن است.
مقدس مآبی و جانماز آب کشیدن با اموری که اصلا خداوند آن ها را اینقدر جدی و با اهمیت معرفی نکرده است؛ جور در نمی آید.
یعنی ما بخواهیم با قصد قربت کاری کنیم که خداوند آن را در مرحله دوم و سوم از اهمیت قرار داده است.
ولی در حکمت ۲۷۹ بحث در مورد ضرر زدن به واجبات با مستحبات است نه قصد قربت کردن با آنها.
⏪ قاعده کلی:
اولویت با طاعت است. و طاعت با واجبات محقق میشود
در نامه ۶۹ به حارث همدانی فرمود:
أَطِعِ اللَّهَ فِی جَمِیعِ أُمُورِکَ، فَإِنَّ طَاعَهَ اللَّهِ فَاضِلَهٌ عَلَى مَا سِوَاهَا
در همه کارهایت خدا را اطاعت کن، که اطاعت خدا از همه چیز برتر است.
وَ خَادِعْ نَفْسَکَ فِی الْعِبَادَهِ وَ ارْفُقْ بِهَا وَ لَا تَقْهَرْهَا
نفس خود را در واداشتن به عبادت فریب ده، و با آن مدارا کن، و به زور و اکراه بر چیزى مجبورش نساز.
وَ خُذْ عَفْوَهَا وَ نَشَاطَهَا، إِلَّا مَا کَانَ مَکْتُوباً عَلَیْکَ مِنَ الْفَرِیضَهِ، فَإِنَّهُ لَا بُدَّ مِنْ قَضَائِهَا وَ تَعَاهُدِهَا عِنْدَ مَحَلِّهَا.
و در وقت فراغت و نشاط به کارش گیر، جز در آنچه که بر تو واجب است، و باید آن را در وقت خاص خودش به جا آورى.
🔻نکته:
ابن ابی الحدید در ذیل حکمت
” إِذَا أَضَرَّتِ النَّوَافِلُ بِالْفَرَائِضِ، فَارْفُضُوهَا” میگوید:
هذا ظاهرُهُ ما ذکَرنا و باطِنُهُ أمرٌ آخَر
ابن ابی الحدید میگوید این امر که در مواجهه اهم و مهم، باید طرف اهم را گرفت و طرف مهم را رها کرد یک بحث عقلی مورد پذیرش همگان است.
(هرچند شاید عده ای در عمل، کوتاهی کنند و مهم را بر اهم ترجیح دهند) ولی باطن کلام حضرت چیز دیگری است.
💮شاید بتوان کلام حضرت را اینگونه ترجمه کرد:
اگر نوافل به اصل فرائض ضربه بزنند، قطعا باید آنها را ترک کرد زیرا اهمیت واجب بیشتر از مستحب است.
ولی در بسیاری از موارد مستحب باعث ترک واجب نمیشود بلکه باعث،
“کم شدن کیفیت واجب” میشود،
که این مطلب همان ضرر است.
یعنی اگر بنا باشد عمل مستحبی ما باعث شود که واجب ما تحت تاثیر قرار بگیرد این بیراهه رفتن است. بلکه در روایات فرمودند مستحب تکمیل کننده واجب است نه تضعیف کننده آن.
⛔️مستحبات برای تکمیل واجبات وضع شده اند نه برای از بین بردن کیفیت واجبات. امام باقر علیه السلام:
إِنَّ الْعَبْدَ لَیُرْفَعُ لَهُ مِنْ صَلَاتِهِ نِصْفُهَا أَوْ ثُلُثُهَا
نـمازى که بـنده بجا مى آورد، گاهى نصف و گاهى یک سوم
أَوْ رُبُعُهَا أَوْ خُمُسُهَا فَمَا یُرْفَعُ
و گاهى یک چـهارم و گاهى یک پنجـم آن بالا برده مى شـود،
فَمَا یُرْفَعُ لَهُ إِلَّا مَا أَقْبَلَ عَلَیْهِ بِقَلْبِهِ
و تنها نمازی بالا برده میشود که با توجّـه قـلبى انجام گـیرد.
وَ إِنَّمَا أَمَرْنَا بِالنَّافِلَهِ لِیَتِمَّ لَهُمْ بِهَا مَا نَقَصُوا مِنَ الْفَرِیضَهِ.
مـردم مـأمور به انجـام نـمازهاى مستحب شـده اند تا نقص نـماز واجب آنها توسـط مسـتحبات جبران شـود.
↙️خب اگر مستحب برای تکمیل واجب آمده، نباید انجام آن ضرری به اصل یا کیفیت واجب وارد کند.
🔻نکته1:
یکی از امور واجبی که دین روی آن تاکید زیادی کرده است نماز است و در مرحله بعد، نماز به جماعت، و نماز در مسجد، دارای اهمیت و اولویت هستند.
ولی گاهی به دلایلی یک امام جماعت یا یک روحانی باعث میشوند این اولویت ها تغییر کنند و از مردم سلب شوند.
📕در روایت داریم:
وَ کَانَ مُعَاذٌ یَؤُمُّ فِی مَسْجِدٍ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ص- وَ یُطِیلُ الْقِرَاءَهَ وَ إِنَّهُ مَرَّ بِهِ رَجُلٌ فَافْتَتَحَ سُورَهً طَوِیلَهً
فَقَرَأَ الرَّجُلُ لِنَفْسِهِ وَ صَلَّى ثُمَّ رَکِبَ رَاحِلَتَهُ فَبَلَغَ ذَلِکَ رَسُولَ اللَّهِ ص
معاذ بن جبل در مسجد نماز میخواند و سوره ای طولانی را انتخاب کرد.
فَقَرَأَ الرَّجُلُ لِنَفْسِهِ وَ صَلَّى ثُمَّ رَکِبَ رَاحِلَتَهُ
یکی از حاضران که طاقت سوره طولانی نداشت نماز را از جماعت به فرادی تبدیل کرد و بعد از نمازش از مسجد خارج شد.
فَبَلَغَ ذَلِکَ رَسُولَ اللَّهِ ص
خبر به پیامبر رسید.
فَبَعَثَ إِلَى مُعَاذٍ- فَقَالَ یَا مُعَاذُ إِیَّاکَ أَنْ تَکُونَ فَتَّاناً
پیامبر معاذ را خواست و فرمود فتنه انگیزی نکن و مردم را از راه درست خارج نکن.
عَلَیْکَ بِالشَّمْسِ وَ ضُحَاهَا وَ ذَوَاتِهَا
سوره های کوتاه را بخوان تا مردم به نماز جماعت مشتاق باشن.
📕در روایت دیگر داریم:
وَ إِنَّ النَّبِیَّ ص کَانَ ذَاتَ یَوْمٍ یَؤُمُّ أَصْحَابَهُ پیامبر خدا صلّى اللّٰه علیه و آله روزى براى اصحاب خود امامت میفرمود،
فَیَسْمَعُ بُکَاءَ الصَّبِیِّ فَیُخَفِّفُ الصَّلَاهَ.
که صداى گریۀ کودکى بگوش آن حضرت رسید، پس نماز را کوتاه و سبک به پایان رسانید تا مادر طفل که در نماز بوده زودتر از نماز فارغ شود و به کودک خود پردازد.
💮 در نامه ۵۳ به مالک فرمود :
قَدْ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص حِینَ وَجَّهَنِی إِلَى الْیَمَنِ کَیْفَ أُصَلِّی بِهِمْ فَقَالَ صَلِّ بِهِمْ کَصَلَاهِ أَضْعَفِهِمْ وَ کُنْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَحِیما
از رسول الله (صلى الله علیه و آله) هنگامى که مرا به یمن مى فرستاد، پرسیدم که چگونه با مردم نمازگزارم فرمود: به قدر توان ناتوانترین آنها و بر مؤمنان مهربان باش.
⭕️ از مجموع معارف دینی به دست می آید که هر کسی باید خودش اولویت را تشخیص بدهد و واجب را بر مستحب مقدم بدارد. ولی در بین مستحبات نیز باید اولویت بندی کرد و نباید کاری کرد که افراد از انجام این مستحبات دارای اولویت محروم شوند.
🔻نکته ۲:
مصادیقی از اولویت ها در نهج البلاغه:
خطبه ۱۹۲ (خطبه قاصعه):
فَلْیَکُنْ تَعَصُّبُکُمْ
اگر قرار است تعصّبى انجام گیرد،
لِمَکَارِمِ الْخِصَالِ
باید تعصّب شما براى اخلاق پسندیده،
وَ مَحَامِدِ الْأَفْعَالِ
کارهاى نیک
وَ مَحَاسِنِ الْأُمُورِ
و امور خوب و شایسته باشد.
الَّتِی تَفَاضَلَتْ فِیهَا الْمُجَدَاءُ وَ النُّجَدَاءُ مِنْ بُیُوتَاتِ الْعَرَبِ وَ یَعَاسِیبِ القَبَائِلِ
همان افعال و امورى که مردان بزرگوار و شجاع از خاندانهاى با ارزش عرب و سران با شخصیّت قبایل در آنها بر یکدیگر پیشى مى جستند،
بِالْأَخْلَاقِ الرَّغِیبَهِ وَ الْأَحْلَامِ الْعَظِیمَهِ وَ الْأَخْطَارِ الْجَلِیلَهِ وَ الْآثَارِ الْمَحْمُودَهِ
یعنى در صفات پسندیده و اندیشه هاى والا و مقامهاى بلند و آثار ستوده، فَتَعَصَّبُوا لِخِلَالِ الْحَمْدِ
آرى! اگر مى خواهید تعصّبى داشته باشید درباره خصلتهاى مطلوب، تعصّب به خرج دهید.
مِنَ الْحِفْظِ لِلْجِوَارِ وَ الْوَفَاءِ بِالذِّمَامِ وَ الطَّاعَهِ لِلْبِرِّ وَ الْمَعْصِیَهِ لِلْکِبْر
از جمله حفظ حقوق همسایگان، وفاى به عهد و پیمان، انجام کارهاى نیک، مخالفت با تکبّر.
وَ الْأَخْذِ بِالْفَضْلِ وَ الْکَفِّ عَنِ الْبَغْیِ وَ الْإِعْظَامِ لِلْقَتْلِ
اقدام به جود و بخشش، خوددارى از ستم، بزرگ شمردن قتل نفس و پرهیز شدید از آن.
وَ الْإِنْصَافِ لِلْخَلْقِ وَ الْکَظْمِ لِلْغَیْظِ وَ اجْتِنَابِ الْفَسَادِ فِی الْأَرْضِ
انصاف درباره مردم، فرو خوردن خشم و اجتناب از فساد در زمین.
⏪مقدم بودن خرجی زن و بچه بر عبادت های مستحبی.
حضرت در خطبه ۲۰۹ خطاب به عاصم بن زیاد کسی که زندگی را رها کرده در غار به عبادت مشغول بود فرمود:
یَا عُدَیَّ نَفْسِهِ
اى دشمن حقیر خویش،
لَقَدِ اسْتَهَامَ بِکَ الْخَبِیثُ
شیطان ناپاک خواهد که تو را گمراه کند.
أَمَا رَحِمْتَ أَهْلَکَ وَ وَلَدَکَ
آیا به زن و فرزندت ترحم نمى کنى
أَ تَرَى اللَّهَ أَحَلَّ لَکَ الطَّیِّبَاتِ وَ هُوَ یَکْرَهُ أَنْ تَأْخُذَهَا
پندارى که خدا چیزهاى نیکو و پاکیزه را بر تو حلال کرده ولى نمى خواهد که از آنها بهره مند گردى
أَنْتَ أَهْوَنُ عَلَى اللَّهِ مِنْ ذَلِکَ
تو در نزد خدا از آنچه پندارى پست تر هستى.
🔻نکته ۳:
برخی مصادیق مستحبات:
در شرع انور نسبت به پاره ای از عبادات و مستحبات و خدمات و صدقات و سنن صالحه بیشتر تأکید شده و سیره و روش اولیای دین و ائمه معصومین ـ علیهم السّلام ـ بر التزام به این گونه سنن بوده است مانند:
↙️ قرائت قرآن،
تهجّد و شب زنده داری و مناجات و راز و نیاز در دل شب (آنگاه که چشمها همه در خواب اند)،
↙️ التزام به اوّل وقت در نمازهای واجب،
بجا آوردن پنجاه و یک رکعت نماز در شبانه روز که هفده رکعت آن واجب و بقیه مستحب است به ویژه نماز شب و دو رکعت نافله صبح و دو رکعت نافله عشاء .
↙️همواره با وضو بودن،
رعایت آداب و سنن و حضور قلب در عبادات، تعقیبات نماز،
↙️شرکت مداوم در نماز جمعه و جماعات،
طولانی کردن قنوت و سجده های نماز (در نمازهای شخصی)،
↙️ سه روز روزه در هر ماه،
↙️زیارت قبور اولیاء و شهدا خصوصاً پیامبر اکرم ـو ائمه معصومین ـ علیهم السّلام ـ مخصوصا زیارات ماثوره مثل جامعه کبیره و زیارت وارث
↙️گریه و بکاء در عزای سیّد الشّهداء ـ علیه السّلام ـ
توسّل به آن حضرت و سایر معصومین ـ علیهم السّلام .
↙️صله رحم و دستگیری از ارحام
(بیش از حد واجب)
↙️کمک به مستمندان، اطعام طعام
↙️افشای سلام به ویژه در مورد دوستداران اهل بیت عصمت .
↙️اهل ذکر بودن مخصوصا تداوم نسبت به برخی از اوراد و اذکار مأثوره مانند ذکر «لا اله الّا الله» و «استغفرالله ربی واتوب الیه» و صلوات بر محمد و آل محمد ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ
و تسبیحات حضرت فاطمه سلام الله علیها بعد از هر نماز و در هنگام خواب.
↙️انس با ادعیه. از جمله:
دعای توسل / دعای عهد / دعای آل یاسین / دعای کمیل / دعای ندبه / مناجات خمس عشره / دعای افتتاح / دعای ابوحمزه
⛔️انس با مستحبات اگر به اندازه و روشمند باشد میتواند جبران کننده کاستی واجبات، بلکه انگیزه سازی برای انجام واجبات باشد.
💮بخشی از مناجات المحبین.
اِلهی مَنْ ذَاالَّذی ذاقَ حَلاوَهَ مَحَبَّتِکَ فَرامَ مِنْکَ بَدَلاً
خدایا کیست که شیرینی محبت تو را چشیده باشد و جز تو آهنگ دیگری را داشته باشد.
وَمَنْ ذَاالَّذیاَنِسَ بِقُرْبِکَ فَابْتَغی عَنْکَ حِوَلاً،
و کیست که به مقام قرب تو انس گرفته باشد و درصدد روگرداندن از تو باشد.
اِلهی فَاجْعَلْنا مِمَّنِ اصْطَفَیْتَهُ لِقُرْبِکَ وَوِلایَتِکَ،
خدایا قرار ده ما را از زمره کسانیکه برای قرب و دوستیت برگزیدهای.
وَاَخْلَصْتَهُ لِوُدِّکَ وَمَحَبَّتِکَ
و برای عشق و محبتت خالصش گردانده.
وَشَوَّقْتَهُ اِلی لِقآئِکَ
و به دیدارت مشتاق کرده.
وَرَضَّیْتَهُ بِقَضآئِکَ،
و به قضا و قدرت راضیش ساخته ای.
وَ مَنَحْتَهُ بِالنَّظَرِ اِلی وَجْهِکَ
و به دیدن رویت به او نعمت بخشیده ای، وَحَبَوْتَهُ بِرِضاکَ
و به خوشنودی خویش مخصوصش گردانده ای
وَ اَعَذْتَهُ مِنْ هَجْرِکَ وَقِلاکَ
و از غم هجران و فراقت پناهش داده ،
وَبَوَّاْتَهُ مَقْعَدَالصِّدْقِ فی جِوارِکَ
و در جایگاه راستی در جوار خویش جایش داده ای
وَ خَصَصْتَهُ بِمَعْرِفَتِکَ
و به معرفت خویش مخصوصش کرده ،
وَاَهَّلْتَهُ لِعِبادَتِکَ
و برای پرستش و عبادتت او را لایق کردی،
وَهَیَّمْتَ قَلْبَهُ لِإِرادَتِکَ
و در ارادت خویش شیدایش کرده ای.
وَ فَرَّغْتَ فُؤادَهُ لِحُبِّکَ
و برای مشاهده جمالت انتخابش کردی…
اللهم الحقنا بالصالحین