💠وَ قَالَ (علیه السلام):
امام علی علیه‌السلام می‌فرمایند:
💠 اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنْ أَنْ تُحَسِّنَ فِی لَامِعَهِ الْعُیُونِ عَلَانِیَتِی وَ تُقَبِّحَ فِیمَا أُبْطِنُ لَکَ سَرِیرَتِی
بار پروردگارا! به تو پناه مى برم از اینکه ظاهرم را در چشمها نیکو جلوه دهى و باطنم را در آنچه پنهان مى دارم نزد تو زشت کنی،

✅این حکمت که در واقع بخشی از دعاى نورانى امیرالمومنین در پیشگاه خداوند است طلب حفظ و دوری از ریاکارى، نفاق و دوچهره بودن است.
در عبارت:

💠 اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنْ أَنْ تُحَسِّنَ فِی لَامِعَهِ الْعُیُونِ عَلَانِیَتِی،
«لامِعَهُ الْعُیُونِ» اضافه صفت به موصوف و به معنى «عیون لامعه» یعنى چشمهاى پرنور است؛ یعنى کار من به جایى نرسد که حتى افراد تیزبین مرا خوب پندارند در حالى که در باطن خوب نباشم.

✅ریا دارای ظاهری زیباست ولی باطنی زشت دارد:
امیرالمومنین علی علیه‌السلام میفرمایند:
الْمُرَائِی ظَاهِرُهُ جَمِیلٌ وَ بَاطِنُهُ عَلِیل‏
ریا کار ظاهر عملش زیبا و باطنش زشت و بیمار است!

🔺در غررالحکم از وجود مبارک امام علی علیه‌السلام نقل است:
مَا أَقْبَحَ بِالْإِنْسَانِ بَاطِناً عَلِیلًا وَ ظَاهِراً جَمِیلًا
چه زشت است که باطن انسان خراب و بیمار و ظاهرش زیبا باشد.
مُحَافِظاً عَلَى رِثَاءِ النَّاسِ مِنْ نَفْسِی بِجَمِیعِ مَا أَنْتَ مُطَّلِعٌ عَلَیْهِ مِنِّی،
به تو پناه مى برم از این که بخواهم به وسیله اعمالى که تو از آن خوب آگاهى، خوشبینى و احترام و مدح و ثنای مردم را براى خویش حفظ کنم.
فَأُبْدِیَ لِلنَّاسِ حُسْنَ ظَاهِرِی
پس ظاهر خوبم را براى مردم آشکار سازم
وَ أُفْضِیَ إِلَیْکَ بِسُوءِ عَمَلِی
و اعمال بدم را فقط تو بدان،

✍سرانجام و نتیجه این ریاکاری چیست؟
حضرت در ادامه پاسخ میدهد:
تَقَرُّباً إِلَى عِبَادِکَ وَ تَبَاعُداً مِنْ مَرْضَاتِک
تا به بندگانت نزدیک گردم و از رضا و خشنودى تو دور شوم.

✍در این حکمت حضرت به چند نکته اشاره میکنند:

✅ الف)
اینکه انسان اعمال خوبش را به دیگران نشان بدهد به نحوی که همه او را انسان خوبی بدانند ولی باطن آلوده اش را به خدا نمایش بدهد.
خود این تناسب نداشتن ظاهر و باطن ریاکاری و از آلودگی های باطنی است.

🔺حضرت در خطبه۱۳۲ میفرماید:
نَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ غَیْرُهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً (صلی الله علیه وآله) نَجِیبُهُ وَ بَعِیثُهُ، شَهَادَهً یُوَافِقُ فِیهَا السِّرُّ الْإِعْلَانَ وَ الْقَلْبُ اللِّسَانَ‏.
و گواهى مى دهیم که معبودى جز او نیست و محمّد برگزیده و فرستاده اوست گواهى و شهادتى که درون و برون، و قلب و زبان در آن هماهنگ باشد.

✅ ب)
دنبال مدح و ثنای دیگران بودن:
انسان های ریاکار بدی ها را میپوشانند و ظاهری زبا برای خود نمایش میدهند تا دیگران آنها را تصدیق کنند و از آنها تعریف نمایند.

🔺این در حالی است که حضرت در شرح صفات متقین فرمود:
متقین با اینکه واقعا انسان های درستی هستند و اعمال آنها بسیار بالاست:
وَ أَمَّا النَّهَارَ فَحُلَمَاءُ عُلَمَاءُ أَبْرَارٌ أَتْقِیَاءُ،
پرهیزگاران به هنگام روز، دانشمندانى بردبار و نیکوکارانى با تقوا هستند،
قَدْ بَرَاهُمُ الْخَوْفُ بَرْیَ الْقِدَاحِ، یَنْظُرُ إِلَیْهِمُ النَّاظِرُ فَیَحْسَبُهُمْ مَرْضَى، وَ مَا بِالْقَوْمِ مِنْ مَرَضٍ؛ وَ یَقُولُ لَقَدْ خُولِطُوا، وَ لَقَدْ خَالَطَهُمْ أَمْرٌ عَظِیمٌ
ترس و خوف در برابر مسؤولیتهاى الهى بدنهاى آنها را همچون چوبه هاى تیر، تراشیده و لاغر ساخته است… ؛
لَا یَرْضَوْنَ مِنْ أَعْمَالِهِمُ الْقَلِیلَ وَ لَا یَسْتَکْثِرُونَ الْکَثِیرَ، فَهُمْ لِأَنْفُسِهِمْ مُتَّهِمُونَ وَ مِنْ أَعْمَالِهِمْ مُشْفِقُونَ
از اعمال اندک، خشنود نمى شوند و اعمال فراوان خود را زیاد نمى شمارند، بلکه پیوسته خود را به کوتاهى و قصور متّهم مى سازند و از اعمال خود نگرانند؛
إِذَا زُکِّیَ أَحَدٌ مِنْهُمْ، خَافَ مِمَّا یُقَالُ لَهُ، فَیَقُولُ أَنَا أعْلَمُ بِنَفْسِی مِنْ غَیْرِی وَ رَبِّی أَعْلَمُ بِی مِنِّی بِنَفْسِی،
هر گاه یکى از آنها را مدح و ستایش کنند. از آنچه درباره او گفته شده به هراس مى افتد و مى گوید : من از دیگران نسبت به خود آگاه ترم و پروردگارم به اعمال من از من آگاه تر است.
اللَّهُمَّ لَا تُؤَاخِذْنِی بِمَا یَقُولُونَ وَ اجْعَلْنِی أَفْضَلَ مِمَّا یَظُنُّونَ وَ اغْفِرْ لِی مَا لَا یَعْلَمُونَ.
بارالها! مرا به جهت نیکیهایى که به من نسبت مى دهند مؤاخذه مفرما! و مرا برتر از آنچه آنها گمان مى کنند قرار ده و گناهانى را که من دارم و آنها نمى دانند ببخش!

✍ متقین اعمال خوبی که انجام داده اند را نمی بینند و اگر کسی از آنها تعریف کرد به درگاه خدا توبه میکنند . ولی ریاکاران کارهای انجام نداده را به پای خود مینویستند و از مردم میخواهند آنها را تمجید و تعریف کنند.

✅ ج)
سرانجام ریاکاری چیست؟
ریاکار تنها ثمره ای که دارد نزدیک شدن به مردم و دور شدن از خداوند است.

_از نظر لغوی لفظ ریا از ریشه «رأی» مشتق شده است و به این معناست که شخص، کاری را با انگیزه جلب توجه مردم و دیده شدن انجام دهد. شاید شخص در این مرحله موفق شود ولی قطعا ثمره کار او دوری از خدا خواهد بود.

✅روایات در باب ریا:

👈ریا، کالای آخر الزمان( با ریا هیچ دعایی مستجاب نمیشود)
پیامبر صلوات الله علیه و آله می‌فرمایند:
سَیَأْتِی عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ تَخْبُثُ فِیهِ سَرَائِرُهُمْ وَ تَحْسُنُ فِیهِ عَلَانِیَتُهُمْ طَمَعاً فِی الدُّنْیَا
زمانی بر مردم فرا می‌رسد که باطن آنها آلوده و ظاهرشان زیبا است و این به خاطر طمع در دنیا می‌باشد
لَا یُرِیدُونَ بِهِ مَا عِنْدَ رَبِّهِمْ
هرگز آنچه را نزد پروردگارشان است اراده نمی‌کنند
یَکُونُ دِینُهُمْ رِیَاءً
دین آنها ریا است
لَا یُخَالِطُهُمْ خَوْفٌ یَعُمُّهُمُ اللَّهُ بِعِقَابٍ فَیَدْعُونَهُ دُعَاءَ الْغَرِیقِ فَلَا یَسْتَجِیبُ لَهُمْ
و خوف خدا در قلبشان نیست خداوند مجازاتی فراگیر بر آنها می‌فرستد و آنها همچون فرد غریق او را می‌خوانند ولی دعای آنان را اجابت نمی‌کند.

👈ریا باعث حبط اعمال است:
پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله وسلم میفرمایند:
إنّ اللّه َ لا یَقبَلُ عَملاً فیهِ مِثقالُ ذَرَّهٍ مِن ریاءٍ
همانا خداوند عملى را که در آن به وزن ذرّه اى ریا باشد نمى پذیرد.

👈ریا، شرک خفی است:
همچنین در روایتی دیگر از رسول اکرم نقل شده:
وَ اجْتَنِبُوا الرِّیَاءَ فَإِنَّهُ شِرْکٌ بِاللَّهِ
از ریا اجتناب کنید که شرک به خداست
إِنَّ الْمُرَائِیَ یُدْعَى یَوْمَ الْقِیَامَهِ بِأَرْبَعَهِ أَسْمَاءٍ یَا کَافِرُ یَا فَاجِرُ یَا غَادِرُ یَا خَاسِرُ
در روز قیامت ریا کار را به چهار نام زشت می‌خوانند:
۱.‌ ای کافر
۲.‌ ای فاجر
۳.‌ ای زیانکار
۴.‌ ای خیانتکار ،
حَبِطَ عَمَلُکَ وَ بَطَلَ أَجْرُکَ وَ لَا خَلَاقَ لَکَ الْیَوْمَ فَالْتَمِسْ أَجْرَکَ مِمَّنْ کُنْتَ تَعْمَلُ لَهُ.
عمل تو فاسد و اجر تو باطل شده و تو را امروز در پیش ما نصیبی نیست ، برو امروز مزد خود را از آن بگیر که عمل و کارت را از برای او می‌کردی.

🔰ابن ابی الحدید نقل میکند: یکی از اصحاب می‌گوید پیامبر را گریان دیدم، عرض کردم: چرا‌ گریه می‌کنید؟ فرمود:
اِنِّی تَخَوَّفْتُ عَلَیَّ اُمَّتِی الشِّرْکَ اما اَنَّهم لَاَیَعْبُدُونَ صَنَماً وَ لَا شَمْساً وَ لاَ قَمَراً وَ لاَ حَجَراً وَ لَکِنَّهُمْ یُرَائُونَ باعمالِهِم
من بر امتم از شرک و چندگانه‌پرستی بیمناکم! بدانید آنها بت نخواهند پرستید و نه خورشید و ماه و قطعات سنگ را، ولی در اعمالشان ریا می‌کنند و از این طریق وارد وادی شرک می‌شوند.

👈خداوند هر چیزی را که پنهان کنیم، آشکار میکند:
در ذیل آیه ،
《 فَمَنْ کَانَ یَرْجُوا لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْیَعْمَلْ عَمَلا صَالِحا وَلاَ یُشْرِکْ بِعِبَادَهِ رَبِّهِ أَحَدا؛ کهف – ۱۱۰ 》
پس هر کس به لقای (رحمت) پروردگارش امیدوار است باید نیکوکار شود و هرگز در پرستش خدا احدی را با او شریک نگرداند.

📗روایت دارییم که فرمود شرک ریاء است:
الرَّجُلُ یَعْمَلُ شَیْئاً مِنَ الثَّوَابِ لا یَطْلُبُ بِهِ وَجْهَ اللَّهِ
منظور از آن کسى است که عملى داراى ثواب را انجام مى دهد؛ ولى مقصودش خدا نیست بلکه مقصودش این است که مردم او را پاک بشمرند،
إِنَّمَا یَطْلُبُ تَزْکِیَهَ النَّاسِ یَشْتَهِی أَنْ یُسْمِعَ بِهِ النَّاسَ
وپیوسته دوست دارد که مردم عمل او را بشنوند و او را ستایش کنند.
فَهَذَا الَّذِی أَشْرَکَ بِعِبَادَهِ رَبِّهِ
این کسى است که براى عبادت پروردگارش شریک قرار داده است.
ثُمَّ قَالَ مَا مِنْ عَبْدٍ أَسَرَّ خَیْراً فَذَهَبَتِ الاَیَّامُ أَبَداً حَتَّى یُظْهِرَ اللَّهُ لَهُ خَیْراً هرکس کار نیکى را مخفیانه انجام دهد مدت زیادى نمى گذرد که خدا آن را ظاهر مى سازد،
وَمَا مِنْ عَبْدٍ یُسِرُّ شَرّاً فَذَهَبَتِ الْأَیَّامُ أَبَداً حَتَّى یُظْهِرَ اللَّهُ لَهُ شَرّاً
و هیچ بنده اى نیست که امر شرى را پنهانى به جا آورد مگر اینکه پس از مدتى خداوند شر آن را آشکار مى سازد.

✍زلیخا درها را بست تا کسی از خلاف او آگاه نشود ولی همه عالم خلاف او را فهمیدند.
محسن حججی هم یک گوشه ی هیئت و یک روستای دور افتاده کار میکرد که کسی او را نبیند، ولی خدا او را به همه نشان داد.

👈ریاکار مورد خشم خداست:
امام صادق علیه‌السلام فرمود:
مَنْ أَظْهَرَ لِلنَّاسِ مَا یُحِبُّ اللَّهُ وَ بَارَزَ اللَّهَ بِمَا کَرِهَهُ لَقِیَ اللَّهَ وَ هُوَ مَاقِتٌ لَهُ.
هر کسی آنچه را خدا دوست دارد برای مردم نمایش دهد، و آنچه را خدا دوست ندارد به خدا نشان دهد، به دیدار خدا میرود در حالی که خدا از او خشمناک است.

👈ریا ترسناک‎‌ترین چیز:
پیامبر صلوات الله علیه میفرمایند:
إنَّ أخوَفَ ما أخافُ على اُمَّتی مِن بَعدی هذهِ المَکاسِبُ الحَرامُ ، و الشَّهوَهُ الخَفیَّهُ ، و الرِّبا
بیشترین چیزى که پس از مرگم، از آن بر امّتم بیم دارم، این کسبها و درآمدهاى حرام و شهوت ناپیدا و ربا خوارى است.
[و در برخی نسخه ها دارد و الرّیا]

👈خداوند بهترین شریک است:
امام صادق علیه‌السلام میفرمایند:
یَقُولُ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى أَنَا خَیْرُ شَرِیکٍ مَنْ أَشْرَکَ مَعِی غَیْرِی فِی عَمَلِی لَمْ أَقْبَلْ إِلَّا مَا کَانَ لِی خَالِصاً
خداوند تبارک و تعالی میفرماید :
من بهترین شریک هستم . هر کس در کارى که مى کند، شریکى براى من قرار دهد، آن کار را نپذیرم، جز عملى که خالص براى من باشد .

✍شریک ها معمولا نصف نصف میکنند. اگر خیلی منصف باشند یک مقداری سهم شریک را بیشتر میکنند. ولی خداوند میگوید من کل سهمم را به شریکم میدهم ولی تو هم باید جزای عملت را از همان شخص بگیری.

🔺امام صادق علیه‌السلام میفرمایند:
مَنْ عَمِلَ لِلنّاسِ کان ثَوابُهُ عَلَی النّاسِ و من عَمِلَ للهِ کان ثوابُهُ عَلَی اللهِ
هر کس برای مردم کار کند پاداشش به عهدۀ مردم است و هر کس برای خدا کار کند ثوابش بر خداست.

👈ریاکاری که ملائکه را نیز فریب میدهد:
پیامبر اکرم صلوات الله علیه:
إِنَّ الْمَلَکَ لَیَصْعَدُ بِعَمَلِ الْعَبْدِ مُبْتَهِجاً بِهِ فَإِذَا صَعِدَ بِحَسَنَاتِهِ یَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ اجْعَلُوهَا فِی سِجِّینٍ إِنَّهُ لَیْسَ إِیَّایَ أَرَادَ بِهَا
فرشته ای عمل بنده‌ای را با شادی به آسمان می‌برد هنگامی که حسنات او را به بالا می‌برد خداوند عزوجل می‌فرماید آن را در جهنم قرار دهید، او عمل خود را به نیت من انجام نداده است!

👈اخلاص همه ی زندگی انسان را در بر میگیرد:
امیرالمومنین علی علیه‌السلام می‌فرمایند:
طُوبَى لِمَنْ أَخْلَصَ لِلَّهِ عَمَلَهُ وَ عِلْمَهُ وَ حُبَّهُ وَ بُغْضَهُ وَ أَخْذَهُ وَ تَرْکَهُ وَ کَلَامَهُ وَ صَمْتَهُ وَ فِعْلَهُ وَ قَوْلَه‏
خوشا به حال کسى که عمل و علم و حب و بغض و گرفتن و نگرفتن و سخن و سکوت و کردار و گفتارش همه و همه را براى خدا خالص گرداند.

📗 سعدی در گلستان میگوید:
زاهدی مهمان پادشاهی بود. چون به طعام بنشستند، کمتر از آن خورد که ارادتِ او بود و چون به نماز برخاستند، بیش از آن کرد که عادت او، تا ظنِّ صَلاحیت در حق او زیادت کنند.
ترسم نرسی به کعبه، ای اعرابی /
کاین ره که تو می‌روی به ترکستان است
چون به مُقام خویش آمد، سفره
خواست تا تَناوُلی کند.
پسری صاحبِ فراست داشت.
گفت: ای پدر! باری به مجلس سلطان در، طعام نخوردی؟
گفت: در نظر ایشان چیزی نخوردم که به کار آید.
گفت: نماز را هم قضا کن که چیزی نکردی که به کار آید.

👈اگر ریا کردیم، از نعمت های زیادی محروم میشویم:
حضرت در حکمت ۱۰۱ می‌فرمایند:
لَا یَسْتَقِیمُ قَضَاءُ الْحَوَائِجِ إِلَّا بِثَلَاثٍ: بِاسْتِصْغَارِهَا لِتَعْظُمَ، وَ بِاسْتِکْتَامِهَا لِتَظْهَرَ
بر آوردن نیازهاى مردم پایدار نیست مگر به سه چیز، کوچک شمردن آن تا خود بزرگ نماید، پنهان داشتن آن تا خود آشکار شود، و شتاب در بر آوردن آن، تا گوارا باشد.

✍در ذیل همین حکمت عرض کردیم:
عمران بن الحصین أنَّهُ قالَ لِرَسولِ اللّهِ صلى الله علیه و آله
عمران بن الحصین به رسول خدا صلی الله علیه و آله گفت
یا رَسولَ اللّهِ ، إنَّ رِجالاً کانوا یَأتونَنی ،
یا رسول الله مدتها بود که مردانی خوش بو با معنویت نزد من می آمدند.
لَم أرَ أحسَنَ وُجوهاً ولا أطیَبَ أرواحاً مِنهُم
زیباتر و طیب تر از آنها ندیده بودم
ثُمَّ انقَطَعوا عَنّی
مدتی است از اینها خبری نیست.
فَقالَ رَسولُ اللّهِ ص : أصابَکَ جُرحٌ فَکُنتَ تَکتُمُهُ؟
قبلاً جراحتی در جنگها بر تو وارد شده بود به کسی عنوان نکرده بودی ؟
فَقالَ : أجَل
گفت بله
قال: ثُمَّ أظهَرتَهُ؟
حضرت فرمود سپس ان را عنوان نمودی.
قالَ : کانَ ذاکَ .
گفت: بله
قالَ : أما لَو أقَمتَ عَلى کِتمانِهِ
حضرت فرمود اگر آن سری را که داشتی کتمان می کردی
لَزارَتکَ المَلائِکَهُ إلى أن تَموتَ
آن ملائکه به دیدار تو همچنان می آمدند تا از دنیا بروی.

👈راهکار درمان ریا:
مرحوم آیت الله بهجت میفرمود:
“ریا با ریا درمان میشود”
یعنی انسان گاهی میخواهد ریا کند تا دیگران او را ببینند و بپسندند و از او تعریف کنند. اگر انسان عاقل باشد میگوید چرا من پیش اینها خودنمایی کنم؟ دراین صورت واسطه ها را کنار میزند و پیش خدا ریا میکند.
کسی که همه چیز به دست اوست و اگراو از انسان تعریف کند اوضاعش رو به راه میشود.
پس راه درمان ریا برای مردم، ریا کردن برای خداست.

اللهم اغفر والرحم و تجاوَز عمّا تعلم