💠وَ قَالَ (علیه السلام): النَّاسُ فِی الدُّنْیَا عَامِلَانِ؛ عَامِلٌ عَمِلَ فِی الدُّنْیَا لِلدُّنْیَا، قَدْ شَغَلَتْهُ دُنْیَاهُ عَنْ آخِرَتِهِ
(مردم در دنیا دو گروهند: گروهى تنها براى دنیا تلاش مى کنند و دنیایشان آنان را از آخرتشان بازداشته است.)

💠 یَخْشَى عَلَى مَنْ یَخْلُفُهُ  الْفَقْرَ وَ یَأْمَنُهُ عَلَى نَفْسِهِ 
(نسبت به بازماندگان خود از فقر وحشت دارند ولى از فقر خویش براى آخرت، خود را در امان مى دانند.)

💠 فَیُفْنِی عُمُرَهُ فِی مَنْفَعَهِ غَیْرِهِ
(ازاین رو عمر خود را در منافع دیگران فانى مى سازند و دست خالى به آخرت مى روند.)

♻️امیرالمومنین در این حکمت به دوگانه ی مهمی اشاره میکند که در جامعه بسیار ملموس است.

1️⃣گروهی که برای دنیا کار میکنند و دل به دنیا بسته اند.
2️⃣گروهی که برای آخرت کار میکنند و همه هدفشان رسیدن به نعمت های بی پایان اخروی است.

✅️دنیا و آخرت با هم در تعارض اند.
حضرت در حکمت ۱۰۳ فرمود :
إِنَّ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهَ عَدُوَّانِ مُتَفَاوِتَانِ وَ سَبِیلَانِ مُخْتَلِفَانِ
دنیا وآخرت دو مسیرجدا از هم هستند، دو مسیری که اختلاف دارند.
فَمَنْ أَحَبَّ الدُّنْیَا وَ تَوَلَّاهَا أَبْغَضَ الْآخِرَهَ وَ عَادَاهَا
کسی که دنیا پرست شدو دنیا خواه شد از آخرت بدش می اید و نسبت به آخرت موضع میگیرد.
کسانی که مشغله و گرفتاری شان دنیا باشد از آخرت باز می مانند ولی کسانی که در مسیر آخرت باشند دنیا هم برای آنها فراهم میشود.

حضرت در این حکمت فرمود:
💠 عَامِلٌ عَمِلَ فِی الدُّنْیَا لِلدُّنْیَا، قَدْ شَغَلَتْهُ دُنْیَاهُ عَنْ آخِرَتِهِ
گروه اول قطعا انسان بسیار نادان و بى خبرى است که پیوسته در دنیا دست و پا مى زند ثروتى براى فرزندانش بیندوزد و آینده آنها را تأمین کند تا فقر، گریبانشان را نگیرد؛ ولى خودش گرفتار فقر و نداری است.

⏪دو خصیصه مهم:

💠یَخْشَى عَلَى مَنْ یَخْلُفُهُ  الْفَقْرَ وَ یَأْمَنُهُ عَلَى نَفْسِهِ 
نسبت به بازماندگان خود از فقر وحشت دارند ولى از فقر خویش براى آخرت، خود را در امان مى دانند.

♻️انسانی که برای فرزندانش نگرانی دارد ولی به فکر خودش نیست از دو جهت گرفتار فقر است:
الف. هم فقر دنیوى دارد، به دلیل اندوختن ثروت و مصرف نکردن آن
ب. هم فقر اخروى دارد، به علّت اینکه چیزى از آن را در راه خدا صرف نکرده تا به مقتضاى
“مَا عِنْدَکُمْ یَنفَدُ وَمَا عِنْدَ اللهِ بَاقٍ”
براى آخرتش ذخیره اى باشد.
عمر خویش را در این راه فانى کرده و با محرومیت دنیوى و دست خالى به سوى سراى دیگر رهسپار مى شود.

❇️حضرت در حکمت ۴۵۲ فرمود :
الْغِنَى وَ الْفَقْرُ بَعْدَ الْعَرْضِ عَلَى اللَّهِ تَعَالَى‏
فَیُفْنِی عُمُرَهُ فِی مَنْفَعَهِ غَیْرِهِ
عمر انسان باید در مسیر درست مصرف شود نه اینکه در مسیر اشتباه تلف شود.
عمر وقتی تلف نمیشود که قاعده “تفدیه” جاری شود.یعنی ما باید فدای امام شویم تا به هدف ازخلقت خود دست پیدا کنیم.
وَ عَامِلٌ عَمِلَ فِی الدُّنْیَا لِمَا بَعْدَهَا
گروه دیگر براى آنچه بعد از دنیاست تلاش مى کنند،
فَجَاءَهُ الَّذِی لَهُ مِنَ الدُّنْیَا بِغَیْرِ عَمَلٍ 
سهم آنان بدون نیاز به کار و کوشش فراوان از دنیا به آنها مى رسد.
فَأَحْرَزَ الْحَظَّیْنِ مَعاً وَ مَلَکَ الدَّارَیْنِ جَمِیعاً 
چنین کسانى هر دو سود رابرده اند و هر دو سرا را باهم مالک شده اند.
فَأَصْبَحَ وَجِیهاً عِنْدَ اللَّهِ، لَا یَسْأَلُ اللَّهَ حَاجَهً فَیَمْنَعُهُ
آنها در درگاه خدا آبرومندند و هرچه بخواهند خداوند از آنها دریغ نمى دارد.

♻️بهترین گروه کسانی هستند که در دنیا هستند، زندگی دنیایی دارند، تمام رفت و آمدها و جوانب زندگی اجتماعی را دارند ولی در تمام این مسیر حواسشان از خدا پرت نمیشود. به غیر توجه نمیکنند. برای رسیدن به مال و شهرت و قدرت و … کار نمیکنند.
این بهترین نوع کار و زندگی است.

💠فجَاءَهُ الَّذِی لَهُ مِنَ الدُّنْیَا بِغَیْرِ عَمَلٍ 
در این حکمت فرمود : سهم آنان بدون نیاز به کار و کوشش فراوان از دنیا به آنها مى رسد.در تفسیر «بِغَیْرِ عَمَلٍ»، شارحان نهج البلاغه دو احتمال داده اند:

◀️الف. بعضى گفته اند: منظور بدون تلاش و کوشش بسیار است، زیرا زندگى ساده را مى توان بدون آن به دست آورد و عمل کردن براى تأمین این مقدار زندگى، عمل براى دنیا به شمار نمى آید.

◀️ب. بعضی نیز گفته اند مقصود :
“بغیر عملٍ للدنیا” است. یعنی اینها هیچ کارشان دنیایی نیست و به همه کارها وجهه و رنگ آخرتی زده اند پس اینها کارهای دنیایی شان هم آخرتی است.

❇️ شیخ مفید در امالی روایتی از امیرالمومنین نقل میکند:
لَمَّا قَدِمَ عَلَیْنَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِب‏….
وقتی امیرالمومنین به بصره آمد…
دَخَلَ سُوقَ الْبَصْرَهِ فَنَظَرَ إِلَى النَّاسِ یَبِیعُونَ وَ یَشْتَرُونَ
به بازار بصره وارد شد،نگاهى به مردم انداخت و دید که گرم داد و ستد هستند،
فَبَکَى ع بُکَاءً شَدِیداً
و پس بسختى گریست.
ثُمَّ ️قَالَ یَا عَبِیدَ الدُّنْیَا وَ عُمَّالَ أَهْلِهَا إِذَا کُنْتُمْ بِالنَّهَارِ تَحْلِفُونَ
آنگاه فرمود: اى بندگان دنیا و کارگزاران دنیا ، حال که شما در روز پیوسته سوگند مى‌خورید،
وَ بِاللَّیْلِ فِی فُرُشِکُمْ تَنَامُونَ
و در شب به بسترهاى خود مى‌آرمید،
وَ فِی خِلَالِ ذَلِکَ عَنِ الْآخِرَهِ تَغْفُلُونَ
و طبعا در خلال این حالات از آخرت غافلید،
فَمَتَى تُحْرِزُونَ الزَّادَ وَ تُفَکِّرُونَ فِی الْمَعَادِ-
پس کسى بجمع آورى زاد و توشه برخاسته، و در امر معاد اندیشه مى‌کنید؟!
فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ إِنَّهُ لَا بُدَّ لَنَا مِنَ الْمَعَاشِ فَکَیْفَ نَصْنَعُ 
مردى گفت:اى امیر مؤمنان ما ناگزیریم از بدست آوردن روزى،پس چه کنیم‌؟
فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِنَّ طَلَبَ الْمَعَاشِ مِنْ حِلِّهِ لَا یَشْغَلُ عَنْ عَمَلِ الْآخِرَهِ 
امیر مؤمنان فرمود:همانا تحصیل معاش از راه حلال آدمى را از کار آخرت باز نمى‌دارد…
اعْلَمْ یَا عَبْدَ اللَّهِ أَنَّ کُلَّ عَامِلٍ فِی الدُّنْیَا لِلْآخِرَهِ لَا بُدَّ أَنْ یُوَفَّى أَجْرَ عَمَلِهِ فِی الْآخِرَهِ-
ای بنده خدا! بدان که هر کسی در دنیا براى آخرت کار کند ناگزیر پاداش عملش به تمام و کمال به او داده شود،
وَ کُلُّ عَامِلِ دُنْیَا لِلدُّنْیَا عُمَالَتُهُ فِی الْآخِرَهِ نَارُ جَهَنَّمَ
و هر کس به امور دینى بجهت دستیابى بدنیا عمل کند اجر و پاداش وى در آخرت آتش دوزخ خواهد بود.
ثُمَّ تَلَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع قَوْلَهُ تَعَالَى-
سپس امیر المؤمنین این آیات را تلاوت نمود:
《 فَأَمَّا مَنْ طَغى‏ وَ آثَرَ الْحَیاهَ الدُّنْیا. فَإِنَّ الْجَحِیمَ هِیَ الْمَأْوى‏؛ نازعات – ۳۷ 》
«امّا آن کس که سرکشى کند و زندگانى دنیا را ترجیح دهد پس همانا دوزخ جایگاه اوست.)

✅️انسان اگر اهل عمل برای آخرت بود، رزقش میرسد. امام باقرعلیخ السلام فرمود: در حدیث قدسی خداوند فرمود:
وَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی وَ جَمَالِی وَ بَهَائِی وَ ارْتِفَاعِ مَکَانِی لَا یُؤْثِرُ عَبْدٌ هَوَایَ عَلَى هَوَاهُ إِلَّا کَفَفْتُ عَلَیْهِ ضَیْعَتَهُ
سوگند به جلال و جمال و ارزش و والایى و برتریم،که هیچ بنده‌اى رضایت مرا بر رضایت خود مقدم نمى‌دارد مگر اینکه بى‌نیازى او را در نفسش،
وَ جَعَلْتُ غِنَاهُ فِی نَفْسِهِ، وَ ضَمَّنْتُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ رِزْقَهُ، وَ کُنْتُ لَهُ مِنْ وَرَاءِ تِجَارَهِ کُلِّ تَاجِر
و همّت او را در بارۀ آخرتش قرار مى‌دهم  و او را از تباهى نگه مى‌دارم و آسمان‌ها و زمین را ضامن روزى او مى‌کنم و من به سود او در پشت تجارت هر تاجرى هستم.
آسمان و زمین ضامن روزی کسی هستند که اهل خدا و آخرت باشد و توجه به ملکوت داشته باشد.
فَأَصْبَحَ وَجِیهاً عِنْدَ اللَّهِ، لَا یَسْأَلُ اللَّهَ حَاجَهً فَیَمْنَعُهُ
آنها در درگاه خدا آبرومندند و هرچه بخواهند خداوند از آنها دریغ نمى دارد.

✅️وجیه به معنای آبرومند است، کسی که وجاهت دارد. در زیارت عاشورا می خوانیم:
«اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی عِنْدَکَ وَجِیهاً بِالْحُسَینِ عَلَیهِ‌السَّلام فِی الدُّنْیا وَ الآخِرَه»
خدایا مرا در دنیا و آخرت به‌ واسطه حسین علیه‌السلام عزیز و مقبول قرار بده.

↩️در ادامه حکمت ۲۶۹ حضرت میفرماید:
شما میتوانید به سبب توجه به آخرت و کار کردن برای آن وجیه و آبرو مند شوید.
نشانه آبرومندی آن است که انسان مستجاب الدعوه میشود و خداوند حرف و درخواست او را زمین نمی اندازد.

🔻دو نکته مهم:

❌️ تنبلی ممنوع:
امیرالمومنین سلام الله علیه فرمود: 
الْمُدَاوَمَهَ الْمُدَاوَمَهَ فَإِنَّ اللَّهَ لَمْ یَجْعَلْ لِعَمَلِ الْمُؤْمِنِینَ غَایَهً إِلَّا الْمَوْتَ
در کار پیگیر باشید، زیرا خداوند برای کار مؤمنان پایانی جز مرگ قرار نداده است.

❇️ پیامبر صلی الله علیه وآله می فرمایند:
طَلَبُ الحَلالِ فَرِیضَهٌ عَلَی کُلِّ مُسلِمٍ و مُسلِمَهٍ
کار کردن برای کسب مال حلال، بر هر مرد و زن مسلمان واجب است.

❇️ پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود:
إنَّ مِنَ الذُّنُوبِ ذُنُوباً لا یُکَفِّرُها صَلاهٌ وَ لا صَدَقَهٌ، قِیلَ یا رسولَ اللهِ فَما یُکَفِّرُها قالَ الهُمُومُ فی طَلَبِ المَعِیشَهِ
بعضی از گناهان به وسیله نماز و صدقه هم آمرزیده نمی شوند. سؤال شد یا رسول الله! پس چه چیز موجب آمرزش آن است؟

⏪جدیت و تلاش در طلب معیشت
امام صادق علیه السلام می فرمایند:
الْکَادُّ عَلَى عِیَالِهِ کَالْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ
کسى که براى تأمین زندگى عیال خود زحمت کشد مانند مجاهد در راه خداست.
عرق ریختن سر کار وشغل مثل خون دادن سر مرز است.

❇️ امام رضا علیه السلام فرمود :
الَّذِی یَطْلُبُ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ مَا یَکُفُّ بِهِ عِیَالَهُ أَعْظَمُ أَجْراً مِنَ الْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ
آن کسی که تلاش مى کند از فضل پروردگار مالى به دست آورد که احتیاج همسر و فرزندان را برطرف سازد پاداش او از مجاهد در راه خدا بالاتر است.

❌حرص ممنوع:
در کتاب شریف کافی از امام باقر علیه السلام نقل شد:
مَثَلُ الْحَرِیصِ عَلَى الدُّنْیَا کَمَثَلِ دُودَهِ الْقَزِّ کُلَّمَا ازْدَادَتْ عَلَى نَفْسِهَا لَفّاً کَانَ أَبْعَدَ لَهَا مِنَ الْخُرُوجِ حَتَّى تَمُوتَ غَمّاً
حریص در دنیا مانند کرم ابریشم است که هرقدر بر پیله اطراف خود مى تند، او را از خارج دورتر مى سازد تا زمانى که با غم و اندوه، جان مى دهد..

❇️امام باقر علیه السلام فرمود:
کَانَ فِیمَا وَعَظَ بِهِ لُقْمَانُ ابْنَهُ
از جمله اندرزهاى لقمان به فرزندش این بود:
یَا بُنَیَّ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا قَبْلَکَ لاَوْلادِهِمْ
فرزندم! مردمى که پیش از تو بودند براى فرزندانشان جمع کرده و اندوختند.
فَلَمْ یَبْقَ مَا جَمَعُوا و َلَمْ یَبْقَ مَنْ جَمَعُوا لَهُ 
ولى نه آنچه جمع کرده بودند باقى ماند و نه کسانى که براى آنها اندوخته بودند.
وَإِنَّمَا أَنْتَ عَبْدٌ مُسْتَأْجَرٌ قَدْ أُمِرْتَ بِعَمَلٍ وَ وُعِدْتَ عَلَیْهِ أَجْراً فَأَوْفِ عَمَلَکَ وَاسْتَوْفِ أَجْرَکَ
تو در این دنیا بنده اى هستى که از سوى خدا اجیر شده اى. به تو دستور داده شده است که اعمالت را انجام دهى  و اجر و پاداش مخصوصت را طلب کنی، بنابراین عملت را انجام ده وپاداش و اجرت را به طور کامل دریافت دار.
وَلا تَکُنْ فِی هَذِهِ الدُّنْیَا بِمَنْزِلَهِ شَاهٍ
و در این دنیا همچون گوسفند نباش.
وَقَعَتْ فِی زَرْعٍ أَخْضَرَ فَأَکَلَتْ حَتَّى سَمِنَتْ فَکَانَ حَتْفُهَا عِنْدَ سِمَنِهَا 
که در کشتزار سبزى واقع مى شود و آنقدر مى خورد و چاق مى شود که مرگش به هنگام چاقى اوست زیرا در این موقع صاحبش آن را ذبح مى کند.
وَلَکِنِ اجْعَلِ الدُّنْیَا بِمَنْزِلَهِ قَنْطَرَهٍ عَلَى نَهَرٍ جُزْتَ عَلَیْهَا وَتَرَکْتَهَا وَلَمْ تَرْجِعْ إِلَیْهَا آخِرَ الدَّهْرِ
ولى دنیا را به منزله پلى قرار ده که بر نهرى کشیده شده؛ از آن پل بگذر و آن را رها کن و هرگز به سوى آن بازنگرد.

اللهم لا تجعل الدنیا اکبرَ همّنا