💠وَ قَالَ لِابْنِهِ الْحَسَنِ (علیهماالسلام) امام علیه السلام به فرزندش امام حسن علیه السلام فرمود:
این حکمت که از دو بخش تشکیل شده است در مورد انظباط مالی و مهیا کردن توشه برای قیامت است.

💠لَا تُخَلِّفَنَّ وَرَاءَکَ شَیْئاً مِنَ الدُّنْیَا
موکدا میگویم چیزى از مال و ثروت دنیا را بعد از خود باقى مگذار .

👈ارثیه گذاشتن خوب است ولی…
شک نیست که گذاشتن اموالى به عنوان ارثیه در حد نیاز فرزندان و بازماندگان مذموم و نکوهیده نیست و بسیارى از اولیاء اللَّه و نیکان اموالى داشته ‏اند که به فرزندان و همسران یا سایر بستگان آن‏ها رسیده و حتى خداوند توصیه مى ‏کند که به‏ هنگام فرا رسیدن مرگ، کسانى که اموالى دارند، براى پدر و مادر و نزدیکان به‏ طور شایسته وصیت کنند و آن را حقى بر پرهیزکاران مى‏ شمرد:
《کُتِبَ عَلَیْکُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَکُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَکَ خَیْراً الْوَصِیَّهُ لِلْوَالِدَیْنِ وَالْأَقْرَبِینَ بِالْمَعْرُوفِ حَقّاً عَلَى الْمُتَّقِینَ؛ بقره – ۱۸۰》
که در این آیه از مال الارث به عنوان «خیر» یاد شده است که نشان مى‏ دهد باقى گذاشتن چنین مالى نه تنها عیب نیست بلکه مایه خیر و برکت است.

👈 ارث بگذارید ولی حریص بر دنیا نباشید.
مخاطب امام علیه السلام حریصانى هستند که به نام تأمین آینده فرزندان به هر درى مى ‏زنند و حلال و حرام را به‏ هم مى ‏آمیزند و خود را به زحمت و درد و رنج فراوان و مسئولیت‏هاى سنگین گرفتار مى‏ کنند.
قرآن کریم میفرماید:
《یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّ کَثِیرًا مِنَ الْأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَیَأْکُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَیَصُدُّونَ عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ ؛ توبه – ۳۴》
  ای اهل ایمان! یقیناً بسیاری از عالمان یهود و راهبان، اموال مردم را به باطل و به صورتی نامشروع می خورند و همواره مردم را از راه خدا بازمی دارند.
《وَالَّذِینَ یَکْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّهَ وَلَا یُنْفِقُونَهَا فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِیمٍ؛ توبه 》
و کسانی را که طلا و نقره می اندوزند و آن را در راه خدا هزینه نمی کنند، به عذاب دردناکی مژده ده.

💠فَإِنَّکَ تُخَلِّفُهُ لِأَحَدِ رَجُلَیْنِ 
زیرا آنچه باقى مى‏ گذارى براى یکى از این دو نفر خواهد بود:

💠️إِمَّا رَجُلٌ عَمِلَ فِیهِ بِطَاعَهِ اللَّهِ، فَسَعِدَ بِمَا شَقِیتَ بِهِ
  یا کسى که آن را در راه اطاعت خداوند مصرف مى‏ کند که در این صورت او به چیزى سعادتمند شده که تو به‏ سبب آن محروم شده‏ اى؛

💠 وَ إِمَّا رَجُلٌ عَمِلَ فِیهِ بِمَعْصِیَهِ اللَّهِ، فَشَقِیَ بِمَا جَمَعْتَ لَهُ
یا براى کسى مى ‏گذارى که آن را در راه معصیت خداوند به‏ کار مى‏ گیرد در نتیجه تو به‏ سبب چیزى که براى او اندوخته‏ اى شقاوتمند، و محروم از سعادت مى‏ شوى،

💠 فَکُنْتَ عَوْناً لَهُ عَلَى مَعْصِیَتِهِ
و در واقع‏ او را در گناهش یارى کرده‏ اى.

⏪وارثان شما از دو حال خارج نیستند:
یا افراد صالحی هستند که از آن ارث در راه اطاعت خداوند بهره مى‏ گیرند؛ در این صورت آن‏ها خوشبخت مى‏ شوند و شما محروم و زیان‏کار؛ در حالى که زحمت جمع کردن مال را شما کشیده‏ اید.

⏪️یا افراد ناصالح و فاسدی هستند که از آن ارث در مسیر معصیت پروردگار کمک میگیرند و در این صورت شما سرنوشت بدترى خواهید داشت زیرا علاوه بر این‏که از برکات مال خود محروم شده ‏اید، اعانت به اثم و کمک به گناه کرده ‏اید.

⏪ بنابراین چه بهتر که انسان حرص و طمع را کنار بگذارد و به کفاف و عفاف قناعت کند و از گردآورى اموال شبهه ناک بپرهیزد.   و اگر اموال فراوانى، خواسته یا ناخواسته به‏ دست او افتاد، تا زنده است از آن‏ها بهره بگیرد و بار سفر آخرت خود را با آن ببندد و صالحات و باقیاتى از خود به ‏جاى نهد و بخشى از آن را به‏ صورت ارث براى بازماندگانش بگذارد.

↙️ سوال: آنجا که ورثه از مال در مسیر گناه استفاده کنند؛ انسان گرفتار میشود. پس چرا آنجا که فرزندان از مال در مسیر خیر استفاده میکنند به آن شخص خیر و برکت نمیرسد⁉️

◀️ برای پاسخ، به دو نکته باید توجه کرد:
اولا؛ ممکن است آن شخص ( متوفی ) در جمع‏ آورى اموال دقت در حلال و حرام بودن آن‏ها نکرده باشد که در این صورت وزر و وبال آن براى اوست ولی چون ورثه از حرام بودن آن اطلاع نداشته اند از آن در مسیر درست مصرف میکنند و با همان پول نیز سعادتمند میشودند.

🔀 چه حسرتی بکشد این شخص
حضرت درحکمت ۴۲۹ فرمود:
إِنَّ أَعْظَمَ الْحَسَرَاتِ یَوْمَ الْقِیَامَهِ، حَسْرَهُ رَجُلٍ کَسَبَ مَالًا فِی غَیْرِ طَاعَهِ اللَّهِ
بزرگترین حسرت ‏ها در قیامت حسرت کسى است که ثروتى را از راه حرام به ‏دست آورده.
فَوَرِثَهُ رَجُلٌ فَأَنْفَقَهُ فِی طَاعَهِ اللَّهِ
و کسى آن را از او به ارث برده که در راه خداوند سبحان انفاق نموده است،
سُبْحَانَهُ فَدَخَلَ بِهِ الْجَنَّهَ، وَ دَخَلَ الْأَوَّلُ بِهِ النَّارَ
و خداوند به‏ سبب این انفاق بچه را بهشتی میکند ، و آن مرد( پدر) جهنمی می شود.

◀️ ثانیا ؛ حتی آنجا که مال حلال نیز باشد، بدون شک اگر خودش آن را در طریق اطاعت مصرف مى ‏کرد چندین برابر عایدش مى ‏شد و از این نظر  الان گرفتار خسران شده است.

👈 انفاق یک دانه ی خرمای خشکیده در زمان حیات بهتر ازانفاق یک انبار خرما بعد از مرگ

📚 در حدیث معروفی از رسول خدا صلّی الله علیه و آله نقل شده است که شخصی وصیت کرده بود پیامبر صلّی الله علیه و آله انبار پر از خرمای او را بین فقرا تقسیم کند. حضرت هم به وصیت او عمل کرد. وقتی کار تقسیم خرما تمام شد گوشه‌ی انبار یک دانه خرمای خشکیده افتاده بود. حضرت آن را برداشت و فرمود: «اگر با دست خودش این دانه خرما را انفاق می‌کرد بهتر از این بود که تمام انبار خرمای خود را به دست منِ پیامبر ببخشد.

📚خودت را مالک ندادن، که بخواهی به جا بگذاری.
علامه شوشترى به نقل از  کتاب انوار النعمانیه سید نعمت الله جزایری نقل مى‏ کند:
أَنَّ عِیسَی عَلَیْهِ السَّلَامُ مَرَّ ذَاتَ یَوْمٍ مَعَ جَمَاعَهٍ مِنْ أَصْحَابِهِ، فَلَمَّا ارْتَفَعَ النَّهَارُ مَرُّوا بِزَرْعٍ…فَقَالُوا: یَا نَبِیَّ اللَّهِ إِنَّا جِیَاعٌ
حضرت عیسی روزی به همراه گروهی از یارانش می‌گذشت. هنگامی که روز بالا آمده بود و ظهر نزدیک شده بود، از کنار کشتزاری گذشتند که محصول آن آماده‌ی چیدن بود. یارانش گفتند: «ای پیامبر خدا! ما گرسنه‌ایم.
فَأَوْحَی اللَّهُ تَعَالَی إِلَیْهِ أَنِ ائْذَنْ لَهُمْ فِی قُوتِهِمْ
پس خداوند متعال به او وحی کرد که به آنان اجازه دهد از محصول آنجا استفاده کنند.
فأَذِنَ لَهُمْ فَتَفَرَّقُوا فِی الزَّرْعِ یَفْرُکُونَ وَ یَأْکُلُونَ
حضرت عیسی به آنان اجازه داد. پس آنها در آن کشتزار پراکنده شدند و دانه‌ها می‌خوردند.
فَبَیْنَمَا هُمْ کَذَلِکَ إِذْ جَاءَ صَاحِبُ الزَّرْعِ وَ هُوَ یَقُولُ: زَرْعِی وَ أَرْضِی وَرِثْتُهَا مِنْ آبَائِی، فَبِإِذْنِ مَنْ تَأْکُلُونَ؟ 
در همین حال، صاحب کشتزار آمد و فریاد می‌زد: «این کشتزار و زمین من است که از پدرانم به ارث برده‌ام! به اجازه‌ی چه کسی می‌خورید؟»
قَالَ: فَدَعَی عِیسَی عَلَیْهِ السَّلَامُ رَبَّهُ
پس عیسی پروردگارش را خواند_خدایا تو گفتی بخورید، حالا این شخص یقه ی مرا گرفته_)
فَبَعَثَ اللَّهُ تَعَالَی جَمِیعَ مَنْ مَلَکَ تِلْکَ الْأَرْضَ مِنْ لَدُنْ آدَمَ إِلَی سَاعَتِه
خداوند متعال تمام کسانی را که از زمان آدم تا آن لحظه، مالک آن زمین بودند، برانگیخت.
فَإِذَا عِنْدَ کُلِّ سُنْبُلَهٍ أَوْ مَا شَاءَ اللَّهُ رَجُلٌ أَوِ امْرَأَهٌ یُنَادُونَ: زَرْعِی وَ أَرْضِی وَرِثْتُهَا عَنْ آبَائِی!
ناگهان در کنار هر خوشه مرد یا زنی پدیدار شد که فریاد می‌زدند: «این کشتزار و زمین من است که از پدرانم به ارث برده‌ام!»
فَفَزِعَ الرَّجُلُ مِنْهُمْ وَ کَانَ قَدْ بَلَغَهُ أَمْرُ عِیسَی عَلَیْهِ السَّلَامُ وَ هُوَ لَا یَعْرِفُهُ، فَلَمَّا عَرَفَهُ قَالَ: مَعْذِرَهً إِلَیْکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنِّی لَمْ أَعْرِفْکَ، زَرْعِی وَ مَالِی حَلَالٌ لَکَ
آن مرد صاحب فعلی زمین از این صحنه به وحشت افتاد. او داستان عیسی (ع) را شنیده بود ولی او را نمی‌شناخت. وقتی که عیسی (ع) را شناخت، گفت: «از تو پوزش می‌خواهم، ای رسول خدا! من تو را نشناخته بودم. کشتزار و دارایی‌ام بر تو حلال است می‌توانی استفاده کنی.»
فَبَکَی عِیسَی عَلَیْهِ السَّلَامُ

◀️ ب. فَارْجُ لِمَنْ مَضَى رَحْمَهَ اللَّهِ
بنابراین براى گذشتگان، رحمت خدا را طلب کن،
وَ لِمَنْ بَقِیَ رِزْقَ اللَّهِ
و براى بازماندگان، رزق پروردگار را بخواه _ و به فکر آخرت و آینده خویش باش_

*⃣ مشکل اصلی این افراد بی اعتمادی به رزاقیت خداست، اینها خیال میکنند خودشان روزی رسان هستند و باید نیازهای فرزندانشان را تامین کنند در حالی که روزی رسان و رزاق خداست.
لذا در این بخش حضرت توصیه میکند به جای جمع کردن مال، از خدا بخواهید که به فرزندان روزی بدهد؛ با این کار هم روزی حقیقی برای آنها فراهم کرده ای ، هم دچار مشکل شقاوت و اعانه ی بر گناه نشده ای.

📚 تظاهر به عدالت برای ابقای حکومت ظلم.
طبری در تاریخش میگوید: منصور دوانیقی هیچ یک از کارگزارانش را برکنار نمی‌کرد مگر این که او را زندانی می‌کرد، و تحت فشار از او مال و ثروت بیرون می‌کشید. هر مالی که از این طریق گرفته می‌شد، دستور می‌داد آن را جدا کنند و نام فردی که مال از او گرفته شده بود، بر آن می‌نوشتند و در خزانه‌ای به نام «بیت‌مال المظالم» نگهداری می‌کردند
منصور دوانیقی در آخر عمرش به فرزند مهدی عباسی گفت:
إِنِّی قَدْ هَیَّأْتُ لَکَ شَیْئًا تَرْضَی بِهِ الخَلْقُ وَ لَا تُغْرَمُ مِنْ مَالِکَ شَیْئًا…
«من چیزی برایت آماده کرده‌ام که مردم از تو خشنود می‌شوند و تو هم چیزی از مال خودت خرج نمی‌کنی. وقتی که من درگذشتم، این افراد که اموالشان به نام مظالم گرفته شده را فرا بخوان و تمام آنچه را که از آنان گرفته شده به ایشان بازگردان، زیرا در نزد آنان و عامه مردم، ستایش و احسان خواهی یافت.» و مهدی وقتی که به حکومت رسید، همین کار را انجام داد.

🔀 این افراد حاضرند مال حرام کسب کنند و قیامت خود را خراب کنند تا فرزندشان با این اموال بر کرسی خلافت بنشیند.

💠وَ لَیْسَ أَحَدُ هَذَیْنِ حَقِیقاً أَنْ تُؤْثِرَهُ عَلَى نَفْسِکَ
و سزاوار نیست هیچ‏ یک از این دو کَس را بر خویشتن مقدم دارى‏.

👈هیچ کسی بر خود انسان مقدم نیست.
اگر چه اسلام به ایثار توصیه فراوانی کرده است، ولی ایثار جایی معنا پیدا میکند که خرج دنیا برای آخرت باشد.
مثل شهادت، مثل انفاق. ولی آنجا که خرج آخرت برای دنیا باشد دیگر هیچ معنای ایثار ندارد.

👈برای ساختن آخرت، از همدیگر پیشی بگیرید.
پیامبراسلام (ص)فرمود:
ثَلاَثٌ لَوْ تَعْلَمُ أُمَّتِی مَا لَهُمْ فِیهِنَّ لَضَرَبُوا عَلَیْهِنَّ بِالسِّهَامِ اَلْأَذَانُ وَ اَلْغُدُوُّ إِلَى اَلْجُمُعَهِ وَ اَلصَّفُّ اَلْأَوَّلُ
سه چیز است که اگر امت من فضیلت آنها را مى دانستند، براى سبقت در انجام آن به قرعه متوسل مى شدند و آن عبارتند از:
۱ – اذان گفتن،
۲ – بیرون رفتن به سوى نماز جمعه
۳ – ایستادن درصف اول نماز جماعت.
سختی بکشید و از دنیا خرج کنید برای آخرت؛ نه اینکه آخرت خود را خراب کنید تا دیگران به دنیای خوشی برسند.

*⃣ قَالَ الرَّضِیُّ وَ یُرْوَى هَذَا الْکَلَامُ عَلَى وَجْهٍ آخَرَ وَ هُوَ
مرحوم سید رضى مى ‏گوید: این سخن به ‏گونه دیگرى نیز نقل شده است و آن چنین است:
أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ الَّذِی فِی یَدِکَ مِنَ الدُّنْیَا قَدْ کَانَ لَهُ أَهْلٌ قَبْلَکَ
اما بعد از حمد و ثناى الهى، آنچه از دنیا هم ‏اکنون در اختیار توست پیش از این در دست دیگران بوده است.
وَ هُوَ صَائِرٌ إِلَى أَهْلٍ بَعْدَکَ
و بعد از تو نیز به دیگران مى‏ رسد،
وَ إِنَّمَا أَنْتَ جَامِعٌ لِأَحَدِ رَجُلَیْنِ 
تو اموال را براى یکى از دو کس گردآورى مى ‏کنى:
رَجُلٍ عَمِلَ فِیمَا جَمَعْتَهُ بِطَاعَهِ اللَّهِ، فَسَعِدَ بِمَا شَقِیتَ بِهِ
یکى آن‏کس که آن را در راه طاعت الهى صرف مى ‏کند و با آن سعادتمند مى ‏شود در حالى که تو از آن محروم مانده اى؛
أَوْ رَجُلٍ عَمِلَ فِیهِ بِمَعْصِیَهِ اللَّهِ، فَشَقِیتَ بِمَا جَمَعْتَ لَهُ 
یا کسى که آن را در راه معصیت خداوند صرف مى کند و تو به‏ سبب آنچه براى او گردآورى کرده ‏اى شقاوتمند خواهى شد چراکه کمک به گناه کرده‏ اى ؛
وَ لَیْسَ أَحَدُ هَذَیْنِ أَهْلًا أَنْ تُؤْثِرَهُ عَلَى نَفْسِکَ 
هیچ ‏یک از این دو، شایستگى این را ندارد که تو او را بر خود مقدم دارى،
وَ لَا أَنْ تَحْمِلَ لَهُ عَلَى ظَهْرِکَ
و یا بار گناه او را بر دوش کشى؛
فَارْجُ لِمَنْ مَضَى رَحْمَهَ اللَّهِ
بنابراین براى گذشتگان، رحمت خدا را طلب کن،
وَ لِمَنْ بَقِیَ رِزْقَ اللَّهِ
و براى بازماندگان، رزق پروردگار را بخواه _ و به فکر آخرت و آینده خویش باش.

🔽اگرچه کلیت این روایت نیز با روایت اول شبیه بود، ولی روایت دوم در دو بخش اضافاتی دارد:

◀️ الف. أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ الَّذِی فِی یَدِکَ مِنَ الدُّنْیَا قَدْ کَانَ لَهُ أَهْلٌ قَبْلَکَ
اما بعد از حمد و ثناى الهى، آنچه از دنیا هم ‏اکنون در اختیار توست پیش از این در دست دیگران بوده است.
وَ هُوَ صَائِرٌ إِلَى أَهْلٍ بَعْدَکَ
و بعد از تو نیز به دیگران مى‏ رسد.

👈دنیا دست به دست میشود.
هیچ کسی نمیتواند دنیا به معنای مادیات دنیا را با خودش به سرای آخرت ببرد. ولی میزان بهره مندی افراد مختلف از امکانات و ابزاری که در دستشان بوده متفاوت است.
یک نفر از ثروتش بهشت میخرد و میرود؛ یک نفر با همان پول جهنم را میخرد.
پس چه بهتر که ما این دنیا را خرج بهشت کنیم، در غیر این صورت نمیتوانیم آن را با خودمان ببریم.

⏪ والدین دغدغه فرزند داشته باشند ولی از خود غافل نشوند.
حضرت درحکمت ۳۵۲ فرمود:
وَ قال علیه السلام: لِبَعْضِ أَصْحَابِهِ لَاتَجْعَلَنَّ أَکْثَرَ شُغُلِکَ بِأَهْلِکَ وَ وَلَدِکَ فَإِنْ یکُنْ أَهْلُکَ وَ وَلَدُکَ أَوْلِیاءَ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ لَایضِیعُ أَوْلِیاءَهُ وَ إِنْ یکُونُوا أَعْدَاءَ اللَّهِ فَمَا هَمُّکَ وَ شُغُلُکَ بِأَعْدَاءِ اللَّهِ‏
بیشترین دل‏ مشغولى خود را به خانواده و فرزندان و تأمین زندگى آنها اختصاص مده زیرا اگر آن‏ها از دوستان خدا باشند خداوند دوستان خود را تنها نمى‏ گذارد و اگر از دشمنان خدا هستند چرا همّ خود را صرف منان خدا مى ‏کنى؟

👈نگران روزی فرزندان نباش
حضرت درحکمت ۳۵۶ فرمود:
لَوْ سُدَّ عَلَى رَجُلٍ بَابُ بَیْتِهِ وَ تُرِکَ فِیهِ، مِنْ أَیْنَ کَانَ یَأْتِیهِ رِزْقُهُ؟ فَقَالَ (علیه السلام): مِنْ حَیْثُ یَأْتِیهِ أَجَلُه
از امام علیه السلام پرسیدند: اگر درِ خانه کسى را به روى او ببندند و در همان جا محبوس گردد از کجا روزى اش مى رسد؟ امام علیه السلام در پاسخ فرمود: از همان جا که اجل به سراغ او مى آید!

👈اگر نگران هستی، ظلم نکن و ببخش
امیرالمومنین درحکمت ۲۶۴ فرمود: أَحْسِنُوا فِی عَقِبِ غَیْرِکُمْ، تُحْفَظُوا فِی عَقِبِکُمْ
با بازماندگان دیگران خوشرفتارى کنید تا با بازماندگان و نسل شما همین گونه رفتار کنند.
قرآن کریم میفرماید:
《و لْیَخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّهً ضِعَافآ خَافُوا عَلَیْهِمْ فَلْیَتَّقُوا اللهَ وَلْیَقُولُوا قَوْلا سَدِیدا؛ نساء – ۹》
کسانى که اگر فرزندان ناتوانى از خود به یادگار بگذارند از آینده آنان مى ترسند، باید از ستم درباره یتیمان مردم بترسند! از مخالفت خدا بپرهیزند، و سخنى استوار بگویند.

⬇️ نکاتی در مورد حکمت ۴۱۶
نکته۱ :
وای بر حال کسانی که به خاطر دنیا، علی فروشی کنند.
بخش دوم این حکمت مربوط به یکی از آزاد شدگان امیرالمومنین است.

📚مرحوم کلینی در کافی نقل میکند:
إِنَّ مَوْلًى لِأَمِیرِ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ سَأَلَهُ مَالاً فَقَالَ یَخْرُجُ عَطَائِی فَاُقَاسِمُکَه
یکى از آزاد کرده‌هاى امیر المؤمنین علیه السّلام پولى از آن حضرت درخواست کرد و حضرت علیه السّلام فرمود:هر گاه بهرۀ خود را از بیت المال گرفتم با تو تقسیم مى‌کنم.
فَقَالَ لاَ أَکْتَفِی
او گفت:براى من کافى نیست.
وَ خَرَجَ إِلَى مُعَاوِیَهَ فَوَصَلَهُ فَکَتَبَ إِلَى أَمِیرِ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ یُخْبِرُهُ بِمَا أَصَابَ مِنَ اَلْمَالِ
او نزد معاویه رفت و معاویه به وى صله‌اى داد و او هم نامه‌اى به امیر المؤمنین نوشت و پولى را که از معاویه گرفته بود به آگاهى حضرت رساند.
فَکَتَبَ إِلَیْهِ أَمِیرُ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ  امیر المؤمنین علیه السّلام در پاسخ او این نامه را نگاشت:
أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ مَا فِی یَدِکَ مِنَ اَلْمَالِ قَدْ کَانَ لَهُ أَهْلٌ قَبْلَکَ وَ هُوَ صَائِرٌ إِلَى أَهْلِهِ بَعْدَکَ وَ إِنَّمَا لَکَ مِنْهُ مَا مَهَّدْتَ لِنَفْسِکَ…
تاریخ گواهی میدهد که عده ای به خاطر نشناختن امیرالمومنین و به خاطر دلبستگی به دنیا، نتوانستند عدالت علوی را تحمل کنند _مانند نجاشی شاعر_، و کسانی که نتوانستند از دنیا بگذرند _مثل این غلام_ و در نهایت دست از امیرالمومنین کشیدند و به معاویه پیوستند.

⬇️نکته ۲:
خودتان به فکر خودتان باشید
حضرت درحکمت ۲۵۴ فرمود:
یَا ابْنَ آدَمَ، کُنْ وَصِیَّ نَفْسِکَ فِی مَالِکَ، وَ اعْمَلْ فِیهِ مَا تُؤْثِرُ أَنْ یُعْمَلَ فِیهِ مِنْ بَعْدِکَ
اى فرزند آدم! تو خود وصى خویشتن در اموال خود باش و امروز به‌گونه‌اى در آن عمل کن که مى‌خواهى پس از تو مطابق وصیتت عمل کنند.
رَجُلٌ لِلصَّادِقِ(ع) أَوْصِنِی
مردی خدمت حضرت امام صادق عرض کرد: مرا وصیّتی فرما
قَالَ لَهُ اَعِدَّ جَهَازَکَ وَ أَکْثِرْ مِنْ زَادِکَ لِطُولِ سَفَرِکَ وَ کُنْ وَصِیَّ نَفْسِکَ
حضرت فرمود: خود را آماده کن و خرجی راه را زیاد بردار، چون سفر طولانی است. و خود وصیّ خود باش.
وَ لَا تَکُنْ تَأْمَنُ غَیْرَ أَنْ یَبْعَثَ بِحَسَنَاتِکَ إِلَی قَبْرِکَ 
و اطمینان به غیر خود نداشته باش که برای تو خیراتی بعد از توبه سوی قبر تو بفرستد.
فَإِنَّهُ لَنْ یَبْعَثَهَا أَحَدٌ مِنْ وُلْدِکَ إِلَیْکَ 
چون که کسی از فرزندان تو چیزی برای تو نخواهد فرستاد .
(چنین ورثه ای کم پیدا میشود) 

*⃣تا در دنیا هستید از مالتان درست استفاده کنید.
امیرالمومنین درغرر الحکم فرمود:
خَیْرُ اَلْأَمْوَالِ مَا اِسْتَرَقَّ حُرّاً
بهترین اموال آن است که آزاد مردى را بنده سازد.

◀️ بنده کردن آزاده، یعنی او را بنده ی خدا کند.

◀️ جمعیت فراوانی هستند که اسیر و برده نیستند ولی بنده خدا هم نیستند. اینها را باید با خرج کردن، با کار فرهنگی کردن و با برنامه های تبلیغی.

◀️قبل از رفتن، ارزاقی پیش بفرستید.

⬇️ نکته۳ :
لحظات سخت احتضار و عذاب مال حرام
حضرت در خطبه ۱۰۹ فرمود:
فَغَیْرُ مَوْصُوفٍ مَا نَزَلَ بِهِمْ
حوادثى بر سر محتضران فرود آمده که با هیچ بیانى قابل توصیف نیست ؛
اجْتَمَعَتْ عَلَیْهِمْ سَکْرَهُ الْمَوْتِ وَ حَسْرَهُ الْفَوْتِ
شدائد و سَکَرات مرگ، و حسرت از دست دادن همه چیز بر آنها هجوم آورده ،
فَفَتَرَتْ لَهَا أَطْرَافُهُمْ وَ تَغَیَّرَتْ لَهَا أَلْوَانُهُمْ  و به خاطر آن، اعضاى پیکرشان سُست مى شود و در برابر آن، رنگ خود را مى بازند،
ثُمَّ ازْدَادَ الْمَوْتُ فِیهِمْ وُلُوجاً، فَحِیلَ بَیْنَ أَحَدِهِمْ وَ بَیْنَ مَنْطِقِهِ
سپس مرگ تدریجاً در آنها نفوذ مى کند و بین آنها و زبانشان جدایى مى افکند.
وَ إِنَّهُ لَبَیْنَ أَهْلِهِ یَنْظُرُ بِبَصَرِهِ وَ یَسْمَعُ بِأُذُنِهِ عَلَى صِحَّهٍ مِنْ عَقْلِهِ وَ بَقَاءٍ مِنْ لُبِّهِ یُفَکِّرُ فِیمَ أَفْنَى عُمُرَهُ وَ فِیمَ أَذْهَبَ دَهْرَهُ
او در میان خانواده اش افتاده با چشم خود مى بیند و با گوش مى شنود و با عقل درست مى اندیشدکه عمرش را در پى چه کارهایى تباه کرده و روزگارش را چگونه سپرى کرده.
وَ یَتَذَکَّرُ أَمْوَالًا جَمَعَهَا أَغْمَضَ فِی مَطَالِبِهَا وَ أَخَذَهَا مِنْ مُصَرَّحَاتِهَا وَ مُشْتَبِهَاتِهَا
به یاد ثروت هایى که جمع کرده مى افتد، همان ثروت هایى که در جمع آورى آنها چشم بر هم گذاشته و از حلال و حرام و شبهه ناک گرد آورده .
قَدْ لَزِمَتْهُ تَبِعَاتُ جَمْعِهَا وَ أَشْرَفَ عَلَى فِرَاقِهَا تَبْقَى لِمَنْ وَرَاءَهُ [یُنَعَّمُونَ‏] یَنْعَمُونَ فِیهَا وَ یَتَمَتَّعُونَ بِهَا
و اکنون گناه جمع آورى آن همه بر دوش اوست که هنگام جدایى از آنها فرا رسیده، و براى وارثان باقى مانده است تا از آن بهرمند گردند، و روزگار خود گذرانند.
فَیَکُونُ الْمَهْنَأُ لِغَیْرِهِ وَ الْعِبْ‏ءُ عَلَى ظَهْرِهِ وَ الْمَرْءُ قَدْ غَلِقَتْ رُهُونُهُ بِهَا فَهُوَ یَعَضُّ یَدَهُ نَدَامَهً عَلَى مَا أَصْحَرَ لَهُ عِنْدَ الْمَوْتِ مِنْ أَمْرِهِ وَ یَزْهَدُ فِیمَا کَانَ یَرْغَبُ فِیهِ أَیَّامَ عُمُرِهِ وَ یَتَمَنَّى أَنَ‏ الَّذِی کَانَ یَغْبِطُهُ بِهَا وَ یَحْسُدُهُ عَلَیْهَا قَدْ حَازَهَا دُونَهُ.
راحتى و خوشى آن براى دیگرى و کیفر آن بر دوش اوست، و او در گرو این اموال است که دست خود را از پشیمانى مى گزد به خاطر واقعیّت هایى که هنگام مرگ مشاهده کرده است. در این حالت از آنچه که در زندگى دنیا به آن علاقمند بود بى اعتنا شده آرزو مى کند، اى کاش آن کس که در گذشته بر ثروت او رشک مى برد، این اموال را جمع کرده بود.

غفر الله لی ولکم، الحمد لله رب العالمین