💠و قَالَ (علیه السلام): یَوْمُ الْعَدْلِ عَلَى الظَّالِمِ، أَشَدُّ مِنْ یَوْمِ الْجَوْرِ عَلَى الْمَظْلُومِ روز اجراى عدل بر ستمگر، سخت تر است از روز ظلم کردن ستمگر بر مظلوم.

⏬دقیقا صد حکمت قبل یعنی در حکمت ۲۴۱ نیز حکمتی شبیه به این‌مطلب داشتیم:
یَوْمُ الْمَظْلُومِ عَلَى الظَّالِمِ، أَشَدُّ مِنْ یَوْمِ الظَّالِمِ عَلَى الْمَظْلُومِ
روز انتقام مظلوم از ظالم، شدیدتر از روز ستم کردن ظالم بر مظلوم است.

⏪در ذیل حکمت ۳۴۱ گفته شد که در معنای این فرمایش حضرت اختلاف است که آیا سخت بودن و شدید بودن روز مظلوم بر ظالم مربوط به آخرت است یا دنیا.

◀️الف. برخی قائل اند روز قیامت‌ برای ظالم‌ بسیار سخت است.
بلا شک عذاب روز قیامت در مدت و شدت هیچ نسبتی با دنیا ندارد و عذاب آنجا بسیار دردناک است برای ظالم.

❌قیامت ظالمان سخت است.
امیرالمومنین سلام الله علیه فرمود: لِلظَّالِمِ غَداً یَکْفِیهِ عَضُّهُ یَدَیْه
ظالم فردایى دارد که هر دو دست خود را با دندان مى گزد و همین براى او کافى است.

⁉️عذاب ظالمان در قیامت چیست؟!
قرآن کریم می فرماید:
《 وَ لا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ غافِلًا عَمَّا یَعْمَلُ الظَّالِمُونَ؛ ابراهیم- ۴۲》
ای رسول ما هرگز مپندار که خدا از کردار ستمکاران غافل است،
《إِنَّما یُؤَخِّرُهُمْ لِیَوْمٍ تَشْخَصُ فِیهِ الْأَبْصارُ؛ -۴۳》
بلکه کیفر ظالمان را به تأخیر می‌افکند تا آن روزی که چشمهایشان در آن روز خیره و حیران است.
《 مُهْطِعِینَ مُقْنِعِی رُؤُسِهِمْ لا یَرْتَدُّ إِلَیْهِمْ طَرْفُهُمْ وَ أَفْئِدَتُهُمْ هَواءٌ ؛ – ۴۴》
گردنها را کشیده، سرها را به آسمان بلندکرده، حتّی پلک چشمهایشان از حرکت بازمی‌ماند؛ زیرا به هر طرف نگاه کنند، آثار عذاب آشکار است! و در این حال دلهایشان فرومی‌ریزد؛ و از اندیشه و امید،خالی می‌گردد!

⛔️هر چه در مورد عذاب ظالمان شنیده اید در مقایسه با خود عذاب هیچ است.
درخطبه ۱۱۴ فرمود:
کُلُّ شَیْءٍ مِنَ الدُّنْیَا سَمَاعُهُ أَعْظَمُ مِنْ عِیَانِهِ،
و هر چیز دنیا، شنیدن آن بزرگتر از دیدن آن است؛
وَ کُلُّ شَیْءٍ مِنَ الْآخِرَهِ عِیَانُهُ أَعْظَمُ مِنْ سَمَاعِهِ
و هر چیز آخرت، دیدن آن بزرگتر از شنیدن آن است.

❌ظلم، قصاصی سخت در آخرت دارد.
درخطبه ۱۷۶ فرمود :
إِنَّ الظُّلْمَ ثَلَاثَهٌ:
ظلم بر سه گونه است:
فَظُلْمٌ لَا یُغْفَرُ
ظلمى که هرگز بخشوده نخواهد شد
وَ ظُلْمٌ لَا یُتْرَکُ
و ظلمى که بدون کیفر نخواهد بود
و ظُلْمٌ مَغْفُورٌ لَا یُطْلَبُ؛
و ظلمى که بخشوده مى شود و بازخواست ندارد;
فَأَمَّا الظُّلْمُ الَّذِی لَا یُغْفَرُ فَالشِّرْکُ بِاللَّهِ، قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: «إِنَّ اللَّهَ لا یَغْفِرُ أَنْ یُشْرَکَ بِهِ»،
اما ظلمی که بخشش ندارد شرک بخدا جایی که قران فرمود : خدا شرک را نمی بخشد.
وَ أَمَّا الظُّلْمُ الَّذِی یُغْفَرُ فَظُلْمُ الْعَبْدِ نَفْسَهُ عِنْدَ بَعْضِ الْهَنَاتِ،
امّا ظلمى که بخشوده مى شود، ستمى است که بندگان با ارتکاب گناهان صغیره به خویشتن کرده اند
وَ أَمَّا الظُّلْمُ الَّذِی لَا یُتْرَکُ، فَظُلْمُ الْعِبَادِ بَعْضِهِمْ بَعْضاً، الْقِصَاصُ هُنَاکَ شَدِیدٌ،
و امّا گناهى که بدون کیفر نمى ماند، ظلم بندگان به یکدیگر است که قصاص در آن جا شدید است.
لَیْسَ هُوَ جَرْحاً بِاْلمُدَى وَ لَا ضَرْباً بِالسِّیَاطِ وَ لَکِنَّهُ مَا یُسْتَصْغَرُ ذَلِکَ مَعَهُ
این قصاص، مجروح ساختن با کارد یا زدن با تازیانه نیست ; بلکه چیزى است که این ها در برابرش کوچک است.

📕بخشی از انتقام ظالم، ظلمت های اوست.
کتاب کافی شریف از پیامبر صلی الله علیه وآله نقل است :
اتَّقُوا الظُّلْمَ فَإِنَّهُ ظُلُمَاتُ یَوْمِ الْقِیَامَهِ
از ظلم بپرهیزید. همان ظلم، تاریکی قیامت هست.

‌⏪ در معنای این فرمایش حضرت اختلاف است که آیا سخت بودن و شدید بودن روز مظلوم بر ظالم مربوط به آخرت است یا دنیا.

◀️ ب. انتقام از ظالم در دنیا و آخرت
برخی نیز قائل اند محدود کردن این حکمت به قیامت هیچ دلیلی ندارد.
بلکه از ادله ی نقلی و تجربی به دست می آید که انسان ظالم در همین دنیا نیز به سختی و گرفتاری دچار خواهد شد.

❌انتقام از ظالم در همین دنیا:
از آیات قرآن مجید و روایات اسلامى نیز استفاده مى شود که خدا در همین دنیا ظالمانى بر ظالمان دیگر مسلط مى کند که از آنها انتقام بگیرند.

⛔️ظالمان شمشیر انتقام خدا از یکدیگر اند. امام باقر علیه السلام فرمودند :
مَا انْتَصَرَ اللهُ مِنْ ظالِمٍ إِلّا بِظالِمٍ
خداوند از ظالمان به وسیله ظالمان انتقام مى گیرد.
وَذلِکَ قَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ : وَکَذَلِکَ نُوَلِّى بَعْضَ الظَّالِمِینَ بَعْضا
واین همان است که در قرآن فرمود: اینگونه بعضى از ظالمین را بر بعضى مسلط مى کنیم.

⭕️گرفته شدن دین ظالم در دنیا:
ظالم در همان لحظه که ظلم مى کند بخشى از دین و ایمان خود را از دست مى دهد واین انتقام بزرگى است.
امام صادق علیه السلام فرمودند:
أَمَا إِنَّ الْمَظْلُومَ یَأْخُذُ مِنْ دِینِ الظَّالِمِ أَکْثَرَ مِمَّا یَأْخُذُ الظَّالِمُ مِنْ مَالِ الْمَظْلُومِ
بدانید مظلوم از دین ظالم بیش از آنچه ظالم از مال مظلوم مى گیرد خواهد گرفت.

💮اگر از قصاص در دینا و آخرت میترسید، ظلم نکنید. پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود :
مَنْ خَافَ الْقِصَاصَ کَفَّ عَنْ ظُلْمِ النَّاسِ کسى که از قصاص در دنیا و آخرت بترسد، از ظلم کردن به مردم خوددارى مى کند.
همین که پیامبر قصاص را منحصر به آخرت نکرده یعنی ظلم در همین دنیا نیز قصاص دارد.

📕جزای ظالم زود میرسد.
در کتاب شریف کافى از امام باقر نقل شده است که فرمود:
إِنَّ أَسْرَعَ الْخَیْرِ ثَوَاباً الْبِرُّ
سریعترین چیزى که ثوابش به انسان مى رسد نیکوکارى در حق دیگران،
وَإِنَّ أَسْرَعَ الشَّرِّ عُقُوبَهً الْبَغْی
وسریع ترین شرى که کیفرش دامان انسان را مى گیرد ظلم و ستم است.

‌⏪سه گناهی که عقوبتش از دنیا شروع میشود.

📕امام باقر فرمود در کتاب على علیه السلام آمده است:
ثَلاثُ خِصَالٍ لا یَمُوتُ صَاحِبُهُنَّ أَبَداً حَتَّى یَرَى وَبَالَهُنَّ
سه عمل است که صاحب آنها هرگز از دنیا نمى رود تا وبال و آثار سوء آن را ببیند:
الْبَغْیُ وَ قَطِیعَهُ الرَّحِمِ وَالْیَمِینُ الْکَاذِبَهُ یُبَارِزُ اللَّهَ بِهَا
ظلم و قطع رحم و قسم دروغین که با اینها با خدا مبارزه مى کند.

💮امام صادق علیه السلام فرمود:
مَا مِنْ ذَنْبٍ أَجْدَرَ أَنْ یُعَجِّلَ اللَّهُ لِصَاحِبِهِ الْعُقُوبَهَ فِی الدُّنْیَا
سزاوارترین گناهانى که خداوند عقوبتش را در دنیا به زودى به صاحبش مى رساند،
مَعَ مَا یَدَّخِرُ لَهُ فِی الاْخِرَهِ مِنَ الْبَغْیِ وَقَطِیعَهِ الرَّحِمِ إِنَّ الْباطِلَ کانَ زَهُوقاً
به اضافه کیفرهایى که در آخرت براى او ذخیره کرده، ظلم و قطع رحم است.

❌یکی از انتقام ها، سلب نعمت است.
امیر المؤمنین علیه السلام فرمود:
ظُلمُ الیَتامى وَ الاَیامى یُنزِلُ النِّقَمَ وَ یَسلُبُ النِّعَمَ أهلَها
ستم بر یتیمان و بیوه زنان ، کیفر الهى را فرود مى آورد و نعمت را از اهل نعمت مى ستاند.
جزای ظلم قطعی است، مخصوصا وقتی او ناتوان باشد.
روز مظلوم اگر تیره و گر مشئوم است/
روز ظالم به یقین تیره تر از مظلوم است

⛔️مومن‌ظالم نیست، ظلم‌ستیز است.
مومنین لحظه ای با ظالم کنار نخواهند آمد، چون که آنها اهل قرآنند و خوب میدانند که خداوند چقدر از ظالم بیزار است:
《وَاللَّهُ لَا یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ》
《وَاللَّهُ لَا یُحِبُّ الظَّالِمِینَ》
《إِنَّهُ لَا یُفْلِحُ الظَّالِمُونَ》

⛔️هفتمین خان رستم در قیامت.
پیامبر صلی الله فرمود:
بَینَ الجَنَّهِ وَ العَبدِ سَبعُ عِقابٍ اهوَئُها الَموتُ
میان بهشت و انسان هفت گردنه است که آسان ترین آنها مرگ باشد.
قالَ اَنسٌ: قُلتُ: یا رَسولَ الله فَما اَصعَبُها؟
انس می گوید عرض کردم ای رسول خدا پس سخت ترین آنها چیست؟
قالَ: الوُقُوفُ بَینَ یَدَیِ اللهِ عَزَّوَجَلَّ اِذا تَعَلَّقَ المَظلُومُونَ بِالّظالِمِینَ
فرمود: ایستادن در پیشگاه پروردگار،
آنگاه که ستمدیدگان گریبان ستمگران را بگیرند.

⁉️چرتکه‌؛ آیا ما ظالم هستیم؟!
در روایات بابی تحت عنوان “عَلاماتُ الظَّالِمِ” بیان شده است.
امیرالمومنین:
لِلظـّالِمِ مـِنَ الرِّجـَالِ ثـَلاَثُ عَلاَمَاتٍ:
مردان ستمگر، سه نشانه دارند:
یَظْلِمُ مَنْ فَوْقَهُ بِالْمَعْصِیَهِ،
با نافرمانى ، به مافوق خود ستم مى کنند،
وَ مَنْ دُونَهُ بِالْغَلَبَهِ
و با قهر و غلبه به زیردستان خویش ، ظلم روا مى دارند.
وَ یُظَاهِرُ الْقَوْمَ الظَّلَمَهَ.
و پشتیبان ستم پیشگانن.
در این روایت بیش از اینکه به فعل ظلم پرداخته شود، به روحیه ظلم پرداخته شده است.

⭕️اینکه انسان روحیه مخالفت با مافوق و آزار زیر دست را داشته باشد و روحیه ی همکاری با ظالمان را داشته باشد، این خود ظلم است و نشانه ی ظلم است زیرا اول باید روحیه باشد بعد تبدیل به عمل شود.

📕برای زور گفتن به زیر دست نیاز به پولداری و … نیست، برخی روحیه ظلم را دارن.
مرحوم کلینی در کافی، باب الکبر حدیثی از پیامبر اکرم ص آورده است.حدیث اول : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص مَرَّ فِی بَعْضِ طُرُقِ الْمَدِینَهِ وَ سَوْدَاءُ تَلْقُطُ السِّرْقِینَ
پیامبردر راه میرفتند که یک زن بی دین و سیاه پوست سرگین جمع کن، راه را بر پیامبر بست.
فَقِیلَ لَهَا تَنَحَّیْ عَنْ طَرِیقِ رَسُولِ اللَّهِ
به او گفتند راه را باز کن پیامبر عبور کند. فَقَالَتْ إِنَّ الطَّرِیقَ لَمُعْرَض
آن زن گفت راه باز است هر کاری میخواهید بکن.
فَهَمَّ بِهَا بَعْضُ الْقَوْمِ أَنْ یَتَنَاوَلَهَا
اصحاب آمدند او را تادیب کن
فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص دَعُوهَا فَإِنَّهَا جَبَّارَهٌ. پیامبر فرمود: او را رهاکنید او یک شخص جبار است.

‌🔻نکته 1:
ظلم مانند آتش، مُسری است.
حضرت عیسی علیه السلام فرمود :
بحقٍّ أقولُ لکُم : إنَّ الحَریقَ لَیَقَعُ فی البَیتِ الواحِدِ فلا یَزالُ یَنتَقِلُ مِن بَیتٍ إلی بَیتٍ حتّی تَحتَرِقَ بُیوتٌ کثیرَهٌ،
به راستى که آتش در خانه‌اى روى دهد و پیوسته از خانه‌اى به خانۀ دیگر رود تا آن هنگام که خانه‌هاى بسیارى به آتش کشیده شود.
إلّا أن یُستَدرَکَ البَیتُ الأوَّلُ فَیُهدَمَ مِن قَواعِدِهِ فلا تَجِدَ فیهِ النارُ مَحَلّاً،
مگر اینکه خانۀ نخست را دریابند و بنیانش برکنند تا آتشى در آن نباشد که عمل کند و بسوزاند،
وکذلکَ الظَّالِمُ الأوَّلُ لو اُخِذَ علی یَدَیهِ لَم یُوجَدْ مِن بَعدِهِ إمامٌ ظالِمٌ فَیَأتَمُّونَ بهِ ،
همین طور ستم پیشۀ نخست،اگر جلوى ستمش گرفته شود دیگر پس از او زمامدارى ستمگر،یافت نشود که ستمکاران به او اقتدا کنند و او را پیروى نمایند،
کما لَو لَم تَجِدِ النارُ فی البَیتِ الأوَّلِ خَشَباً وألواحاً لَم تُحرِقْ شیئاً
همان طور که اگر آتش در خانۀ نخست،چوب و تخته‌اى نمى‌یافت،چیزى را نمى‌سوزاند.

❌ باید جلوی ظلم را از ابتدا گرفت، اگر ظلم تبدیل به عادت شد، به همگان سرایت میکند
پیداست که قدرت قهریه باید با ظالم طوری برخورد کند که دیگران جرات چنین کاری نداشته باشند.

‌🔻نکته ۲:
یکی از عقوبت های ظالم، ضرر زدن به خود است. در روایت داریم:
الظَّالِمُ یَسعی فی مَضَرَّتِهِ ونَفعِ المَظلومِ
طالم تلاش می کند به ضرر رساندن به خود، و به با ظلم به مظلووم نفع میرساند.

💮 امیرالمومنین هلیه السلام:
مَن ظَلَمَکَ فَقَد نَفَعَکَ وأضَرَّ بِنَفسِهِ
کسی که بتو ظلم کرد بتو نفع رساند و خود را متضرر کرد.

💮 حضرت درنامه ۳۱ فرمود:
لا یَکبُرَنَّ علَیکَ ظُلمُ مَن ظَلَمَکَ؛
ستم کسى که به تو ستم مى کند بر تو گران نیاید ؛
فإنّهُ یَسعى فی مَضَرَّتِهِ و نَفعِکَ،
زیرا او به زیان خودش و سود تو مى کوشد ،
و لیسَ جَزاءُ مَن سَرَّکَ أن تَسُوءَهُ
و پاداش کسى که تو را خوشحال مى کند و سودت مى رساند ، نفرت داشتن از او نیست.

💮ضرر زدن او به خودش واضح است، سود رساندن به تو نیز جهاتی دارد مانند طلبکاری از او در قیامت.
درخطبه ۱۵۱ فرمود:
وَ اقْدَمُوا عَلَى اللَّهِ مَظْلُومِینَ وَ لَا تَقْدَمُوا عَلَیْهِ ظَالِمِینَ
چون به دیدار خدا مى روید، اگر ستمدیده باشید، بهتر از آنکه ستمکار باشید.

💮به تعبیر امام باقر علیه السلام :
ما یَأخُذُ المَظلومُ مِن دِینِ الظَّالِمِ أکثَرُ ممّا یَأخُذُ الظَّالِمُ مِن دُنیا المَظلومِ .
آن چیزی که مظلوم از دین ظالم میگیرد، بیش از مالی است که ظالم از مظلوم میگیرد.

‌🔻نکته ۳:
نمونه هایی از مجازات شدن ظالمان در دنیا:

📕 داستان فرعون و عذاب دنیوی او:
در قرآن کریم، سرنوشت فرعون و ظلم‌های او به‌تفصیل بیان شده است. او نه‌تنها در آخرت عذاب شدید دارد، بلکه در همین دنیا نیز به عذاب الهی دچار شد:
《فَأَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِی الْیَمِّ فَانظُرْ کَیْفَ کَانَ عَاقِبَهُ الظَّالِمِینَ؛ قصص – ۴۰》
پس او و لشکریانش را گرفتیم و همه را در دریا افکندیم. پس بنگر که عاقبت ظالمان چگونه بود.

❌ فرعون با وجود قدرت ظاهری، درهمین دنیا غرق شدوتمام سلطنتش نابود گردید.

⭕️عذاب قوم لوط و نابودی شهرهایشان
قوم لوط به‌دلیل کارهای زشت و ستمگری‌هایشان، در همین دنیا به عذاب الهی دچار شدند:
《 فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا جَعَلْنَا عَالِیَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَیْهَا حِجَارَهً مِنْ سِجِّیلٍ مَنْضُودٍ؛ هود – ۸۲》
پس شهرهای آنان را زیر و رو کردیم و بر آنان سنگ‌هایی از گلِ سخت باراندیم.

❌ این آیه نشان می‌دهد که عذاب الهی در دنیا نیز گریبان‌گیر ظالمان می‌شود.

⭕️سرنوشت قارون و غرق شدن در زمین :
قارون که از ثروتمندان بنی‌اسرائیل بود، به‌دلیل تکبر و ستمگری، در همین دنیا عذاب شد:
《 فَخَسَفْنَا بِهِ وَبِدَارِهِ الْأَرْضَ؛ قصص – ۴۱》
پس او و خانه‌اش را در زمین فرو بردیم.

⭕️نابودی “اصحاب فیل”
داستان ابرهه و لشکر فیل‌سوار
ابرهه حاکم یمن به‌دلیل تکبر و ظلم، قصد تخریب کعبه را کرد و با لشکری مجهز به فیل‌ها به مکه حمله کرد. اما خداوند در همین دنیا او را نابود کرد:
《أَلَمْ تَرَ کَیْفَ فَعَلَ رَبُّکَ بِأَصْحَابِ الْفِیلِ أَلَمْ یَجْعَلْ کَیْدَهُمْ فِی تَضْلِیلٍۖ وَأَرْسَلَ عَلَیْهِمْ طَیْرًا أَبَابِیلَۖ تَرْمِیهِم بِحِجَارَهٍ مِّن سِجِّیلٍ》
آیا ندیدی پروردگارت با اصحاب فیل چه کرد؟ نقشه‌شان را باطل ساخت و بر سرشان پرندگانی گروه‌گروه فرستاد که با سنگ‌هایی از گل بر آنان می‌کوبیدند و آنان را مانند کاه جویده‌شده قرار داد.

❌عذاب دنیوی: لشکر ابرهه در لحظه‌ای توسط پرندگانِ حامل سنگ‌های ریز نابود شدند!

⭕️مرگ سریع “نمرود”
(پادشاه ظالم زمان حضرت ابراهیم ع)
– نمرود ادعای خدایی کرد و حضرت ابراهیم (ع) را به آتش انداخت، اما خداوند آتش را بر او سرد کرد.
در روایات آمده است:
أَنَّ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ سَلَّطَ عَلَى نُمْرُودَ بَعُوضَهً
ابن عباس گوید: خداوند پشه‌اى را بر نمرود مسلط‍‌ نمود.
فَعَضَّتْ شَفَتَهُ
آن پشه نخست لب‌هاى نمرود را گزید
فَأَهْوَى إِلَیْهَا لِیَأْخُذَهَا فَطَارَتْ فِی مَنْخِرِهِ
فَذَهَبَ لِیَسْتَخْرِجَهَا فَطَارَتْ فِی دِمَاغِهِ
و پس آنگاه از سوراخ بینى‌اش به مغز راه یافت
فَعَذَّبَهُ اَللَّهُ بِهَا أَرْبَعِینَ لَیْلَهً ثُمَّ أَهْلَکَهُ .
و او را چهل شبانه‌روز گرفتار نمود و سرانجام به هلاکت رساند.

اللهم اشغل الظالمین بالظالمین
واجعلنا حُماهَ الدین