بسم الله الرحمن الرحیم
شرح حکمتها
۱۴۰۴/۳/۲۰ . ۱۴ذیحجه
💢 حکمت۳۵۵ 💢
وَ بَنَى رَجُلٌ مِنْ عُمَّالِهِ بِنَاءً فَخْماً، فَقَالَ (علیه السلام): أَطْلَعَتِ الْوَرِقُ رُءُوسَهَا، إِنَّ الْبِنَاءَ یَصِفُ لَکَ الْغِنَى.
یکى از کارگزاران او بناى پرشکوهى برآورده بود. حضرت (علیهالسلام) به او فرمود: درهمهاى نهفته سر برآوردند و این بنا حکایت از توانگریت دارد.
💠و بَنَى رَجُلٌ مِنْ عُمَّالِهِ بِنَاءً فَخْماً، فَقَالَ (علیه السلام):
یکى از عاملان و فرمانداران حکومت امام علیه السلام ،خانه یزرگ و باشکوهى [فَخْماً] ساخت.
💠 أطْلَعَتِ الْوَرِقُ رُءُوسَهَا، إِنَّ الْبِنَاءَ یَصِفُ لَکَ الْغِنَى.
امام علیه السلام به او فرمود: دِرهمها و دینارهاى [الْوَرِقُ] تو از این بنا سر برآورده و چنین بنایى به یقین نشانه غنا و ثروت توست!
[اطْلَعَتِ الْوَرِقُ رُءُوسَها: نقره ها سر بر آوردند، یعنى ظاهر شدند.]
✅در این حکمت حضرت در مورد کیفیت زندگی مسئولین و ضرورت دوری کردن آنان از تجملات و زرق و برق دنیا اشاراتی دارند.
یکی از مواضعی که میزان ثروت و توانمندی افراد قابل مشاهده است در منزل و خانه ی آنهاست. حضرت میفرماید کسانی که عنوان مسول حکومت اسلامی را به دوش میکشند، حق ندارند هر طوری که میخواهند زندگی کنند بلکه باید ضوابط و قواعد مسئولیت را رعایت کنند و یکی از این قواعد خانه و کاشانه ی آنهاست.
💠 أطْلَعَتِ الْوَرِقُ رُءُوسَهَا
دِرهمها و دینارهاى تو از این بنا سر برآورده.
این تعبیر شبیه ضرب المثلی است که در فارسی میگوییم “دم خروس بیرون زد”
یا ” دم خروس را باور کنیم یا قسم حضرت عباس را؟”
✳️حضرت میفرماید تو خود هم خوب میدانی که در حکومت عدل علوی، این ریخت و پاش ها و زندگی های اشرافی جایی ندارد و چه بسا ادعای زهد نیز داشته ای؛ ولی الان دم خروس بیرون زد و معلوم شد آن حرفها را باور نداشته ای و کیفیت زندگی تو، متناسب با مسئول حکومت اسلامی نبوده است.
💠 إنَّ الْبِنَاءَ یَصِفُ لَکَ الْغِنَى
چنین بنایى به یقین نشانه غنا و ثروت توست!
رنگ رخساره خبر میدهد از سر درون؛ حضرت با تعابیر تندی با این مسئول برخورد کرده و میفرمایدساخت چنین خانه ای با این زرق و برق و تجملات نشان میدهد که تو وضعیت مالی خوبی داری، نه تنها وضعیت مالی خوب است بلکه از به کار بردن اموال و زندگی شاهانه نیز ابایی نداری و این خود نشانه ی واضحی است از اینکه شانیت مسئولیت و حکومت را نداری.
⬇️ نکته اول:
رفاه و آسایش و خانه ی وسیع برای مسئولین حکومتی:
از مجموعه فرمایشات امیرالمومنین به خوبی به دست می آید که مسولین حکومتی حق بهره مندی فراوان از نعمت های دنیایی و رفاه و آسایش را ندارند. یا باید در حد ضعفاء جامعه زندگی کنند یا باید مسئولیت را تحویل بدهند و به یک شهروند عادی تبدیل بشوند.
👈غوغای امیرالمومنین در نامه ۳ در انتقاد به شریح قاضی:
وَ رُوِیَ أَنَّ شُرَیْحَ بْنَ الْحَارِثِ قَاضِیَ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ اشْتَرَى عَلَى عَهْدِهِ دَاراً بِثَمَانِینَ دِینَاراً
روایت شده است که شریح بن حارث، قاضى امیر المؤمنین در دوران حکومت امام، خانه اى به هشتاد دینار خریدارى کرد،
فَبَلَغَهُ ذَلِکَ، فَاسْتَدْعَى شُرَیْحاً وَ قَالَ لَهُ
این مطلب به آن حضرت رسید، امام شریح را احضار کرد
بَلَغَنِی أَنَّکَ ابْتَعْتَ دَاراً بِثَمَانِینَ دِینَاراً وَ کَتَبْتَ لَهَا کِتَاباً وَ أَشْهَدْتَ فِیهِ شُهُوداً
اى شریح! به من خبر رسیده که خانهاى به قیمت هشتاد دینار خریده اى و براى آن قباله و سندى نوشته اى و بر آن گواهانى گرفته اى!
فَقَالَ لَهُ شُرَیْحٌ قَدْ کَانَ ذَلِکَ یَا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ
«شریح» عرض کرد: آرى چنین بوده است اى امیر مؤمنان.
قَالَ فَنَظَرَ إِلَیْهِ نَظَرَ الْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ لَهُ:
امام نگاهى خشم آلود به او کرد سپس چنین فرمود:
یَا شُرَیْحُ أَمَا إِنَّهُ سَیَأْتِیکَ مَنْ لَا یَنْظُرُ فِی کِتَابِکَ وَ لَا یَسْأَلُکَ عَنْ بَیِّنَتِکَ،
«اى شریح!» بدان به زودى کسى به سراغت مى آید که نه به قباله ات نگاه مى کند و نه از شهودت مى پرسد،
حَتَّى یُخْرِجَکَ مِنْهَا شَاخِصاً وَ یُسْلِمَکَ إِلَى قَبْرِکَ خَالِصاً.
تا تو را از آن خانه آشکارا خارج سازد و تنها به قبرت تحویل دهد.
⏪در نگاه امیرالمومنین مسئولیت حکومت اسلامی حق ندارند اشرافی زندگی کنند و نوع زندگی آنان با توده های مردم متفاوت باشد.
👈وصیت امیرالمومنین به حسنین:
در نامه ۴۷ آمده:
أُوصِیکُمَا بِتَقْوَى اللَّهِ، وَ أَلَّا تَبْغِیَا الدُّنْیَا وَ إِنْ بَغَتْکُمَا
من شما را به تقوا و پرهیزکارى و ترس از مخالفت پروردگار توصیه مى کنم و سفارش مى کنم و در پى زرق و برق دنیا نباشید، هرچند دنیا به سراغ شما بیاید.
⏪حضرت به حسنین موکدا توصیه میکند که حتی اگر دنیا به سمت شما آمد، شما حق ندارید آن را بپذیرید به خاطر جایگاهی که شما دارید. به خاطر آن نگاهی که مردم به شما دارند وو شما جایگاه امامت و رهبری مردم را به عهده دارید.
👈برای مردم عادی، خانه بزرگ داشتن ایراد ندارد، به شرط رعایت حقوق:
در خطبه ۲۰۹ داریم که امیرالمومنین به عیادت علاء بن زیاد آمد؛ که او خانه بزرگی داشت. حضرت فرمود:
مَا کُنْتَ تَصْنَعُ بِسِعَهِ هَذِهِ الدَّارِ فِی الدُّنْیَا- وَ أَنْتَ إِلَیْهَا فِی الْآخِرَهِ کُنْتَ أَحْوَجَ
اى علاء بن زیاد با این خانه وسیع در این دنیا، چه مى خواهى بکنى و آن را براى چه مى خواهى؟! در حالى که در آخرت به آن نیازمندترى ؛
وَ بَلَى إِنْ شِئْتَ بَلَغْتَ بِهَا الْآخِرَهَ تَقْرِی فِیهَا الضَّیْفَ وَ تَصِلُ فِیهَا الرَّحِمَ وَ تُطْلِعُ مِنْهَا الْحُقُوقَ مَطَالِعَهَا
آرى! اگر بخواهى مى توانى به وسیله آن به آخرت برسى و سعادتمند شوى به این گونه که از میهمانان در آن پذیرایى کنى و صله رحم در آن بجا آورى و حقوق شرعى و الهى آن را بپردازى.
فَإِذاً أَنْتَ قَدْ بَلَغْتَ بِهَا الْآخِرَهَ
اگر چنین کنى به وسیله این خانه به خانه آخرت نائل شده اى.
فَقَالَ لَهُ الْعَلَاءُ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ أَشْکُو إِلَیْکَ أَخِی عَاصِمَ بْنَ زِیَادٍ.
هنگامى که سخن امام با علاء بن زیاد به اینجا رسید؛ علاء گفت: اى امیرمؤمنان از برادرم «عاصم بن زیاد» نزد تو شکایت مى آورم. امامفرمود: مگر چه کرده؟
قَالَ وَ مَا لَهُ؟ قَالَ لَبِسَ الْعَبَاءَ وَ تَخَلَّى عَنِ الدُّنْیَا.
عرض کرد عبایى پوشیده و از دنیا کناره گیرى کرده است،
قَالَ عَلَیَّ بِهِ
امام فرمود: او را نزد من آور.
قَالَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ هَذَا أَنْتَ فِی خُشُونَهِ مَلْبَسِکَ وَ جُشُوبَهِ مَأْکَلِکَ.
عاصم گفت: اى امیرمؤمنان تو خود با این لباس خشن و آن غذاى ناگوار به سر مى برى!
قَالَ وَیْحَکَ، إِنِّی لَسْتُ کَأَنْتَ،
امام در پاسخ فرمود: واى بر تو، من مانند تو نیستم و وظیفه اى غیر از تو دارم
إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى فَرَضَ عَلَى أَئِمَّهِ الْعَدْلِ أَنْ یُقَدِّرُوا أَنْفُسَهُمْ بِضَعَفَهِ النَّاسِ،
خداوند بر پیشوایان حق و عدالت واجب کرده که بر خود سخت بگیرند و همچون افراد ضعیف مردم زندگى کنند .
کَیْلَا یَتَبَیَّغَ بِالْفَقِیرِ فَقْرُهُ.
تا فقر، آنها را به طغیان و سرکشى در برابر فرمان خدا وادار نکند.
👈لباس و خانه و زندگی حاکمان باید اینگونه باشد:
حضرت در حکمت ۱۰۳ میفرمایند:
وَ قَدْ رُئِیَ عَلَیْهِ إِزَارٌ خَلَقٌ مَرْقُوعٌ، فَقِیلَ لَهُ فِی ذَلِکَ،
لباس کهنه و وصله دارى بر اندام آن حضرت دیده شد، کسى درباره آن سؤال کرد. که چرا امام با داشتن امکانات چنین لباسى را براى خود انتخاب کرده است.
فَقَالَ (علیه السلام): یَخْشَعُ لَهُ الْقَلْبُ وَ تَذِلُّ بِهِ النَّفْسُ وَ یَقْتَدِی بِهِ الْمُؤْمِنُونَ
امام فرمود: قلب به سبب آن خاضع مى شود و نفس سرکش با آن رام مى گردد و مؤمنان به آن اقتدا مى کنند و از آن سرمشق مى گیرند.
⏪ طبیعی است که اگر مردم ببینند اوضاع حاکمان و مسئولان طور دیگری است، آنها ناراحت شوند و نسبت به حکومت خود دلسرد شوند و از آنها حرف شنوی نداشته باشند.
⁉️با شنیدن این روایات ممکن است این سوال به ذهن انسان متبادر شود که اگر این نهج البلاغه است پس چرا اوضاع جمهوری اسلامی ایران متفاوت است؟
◀️ ۱. هیچگاه حکومت اسلامی ما ادعا نکرد که من حکومت عدل علوی هستم بلکه تلاش کرده تا به آن برسد.
◀️ ۲. آرمانها و واقعیتها باهم متفاوتند،در زمان خود امام هم این آرمانها در بسیاری از موارد تحقق پیدا نکرد.
👈مسئولین حتی به فرض داشتن هم حق استفاده ندارند:
حضرت در نامه ۴۵ میفرمایند:
بَلَى کَانَتْ فِی أَیْدِینَا فَدَکٌ مِنْ کُلِّ مَا أَظَلَّتْهُ السَّمَاءُ،
آرى از میان آنچه آسمان بر آن سایه افکنده تنها «فدک» در دست ما بود،
فَشَحَّتْ عَلَیْهَا نُفُوسُ قَوْمٍ وَ سَخَتْ عَنْهَا نُفُوسُ قَوْمٍ آخَرِینَ،
که آن هم گروهى بر آن بخل و حسد ورزیدند و گروه دیگرى سخاوتمندانه آن را رها کردند.
وَ نِعْمَ الْحَکَمُ اللَّهُ
و بهترین حاکم و داور در این داستان اندوهبار خداست.
وَ مَا أَصْنَعُ بِفَدَکٍ وَ غَیْرِ فَدَکٍ؟
مرا با فدک و غیر فدک چکار؟…
وَ لَوْ شِئْتُ لَاهْتَدَیْتُ الطَّرِیقَ إِلَى مُصَفَّى هَذَا الْعَسَلِ وَ لُبَابِ هَذَا الْقَمْحِ وَ نَسَائِجِ هَذَا الْقَزِّ
به خدا سوگند اگر مى خواستم مى توانستم از عسل مصفا و مغز گندم و بافته هاى ابریشم براى خود بهترین غذا و لباس را تهیّه کنم،
وَ لَکِنْ هَیْهَاتَ أَنْ یَغْلِبَنِی هَوَایَ وَ یَقُودَنِی جَشَعِی إِلَى تَخَیُّرِ الْأَطْعِمَهِ
اما هیهات که هواى نفس بر من چیره شود و حرص و طمع مرا وادار به انتخاب طعام هاى لذیذ نماید،
وَ لَعَلَّ بِالْحِجَازِ أَوْ الْیَمَامَهِ مَنْ لَا طَمَعَ لَهُ فِی الْقُرْصِ وَ لَا عَهْدَ لَهُ بِالشِّبَعِ
در حالى که شاید در سرزمین حجاز یا یمامه از مناطق شرقى عربستان کسى باشد که حتى امید براى به دست آوردن یک قرص نان نداشته و هرگز شکمى سیر به خود ندیده باشد.
أَوْ أَبِیتَ مِبْطَاناً وَ حَوْلِی بُطُونٌ غَرْثَى وَ أَکْبَادٌ حَرَّى، أَوْ أَکُونَ کَمَا قَالَ الْقَائِلُ:
آیا من با شکمى سیر بخوابم در حالى که در اطراف من شکم هاى گرسنه و جگرهاى تشنه باشند و یا چنان باشم که آن شاعر گفته است:
“وَ حَسْبُکَ عَاراً أَنْ تَبِیتَ بِبِطْنَهٍ
وَ حَوْلَکَ أَکْبَادٌ تَحِنُّ إِلَى الْقِدِّ”
این درد تو را بس که با شکم سیر بخوابى در حالى که در اطراف تو شکم هاى گرسنه اى است که آرزوى قطعه پوستى براى خوردن دارد!
أَ أَقْنَعُ مِنْ نَفْسِی بِأَنْ یُقَالَ هَذَا أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ
آیا من به همین قناعت کنم که گفته شود من امیر مؤمنانم;
وَ لَا أُشَارِکُهُمْ فِی مَکَارِهِ الدَّهْرِ، أَوْ أَکُونَ أُسْوَهً لَهُمْ فِی جُشُوبَهِ الْعَیْشِ.
اما خود را با آنها در سختى هاى روزگار شریک نکنم و اسوه و مقتدایشان در ناگوارى هاى زندگى نباشم؟
⬇️ نکته دوم:
رفاه و آسایش و خانه ی وسیع برای مردم عادی:
به خلاف مسئولین که باید در حد ضعیف ترین مردم زندگی کنند، مردم عادی چنین محدودیتی ندارند و میتوانند در حد وسع و توان خود در رفاه و آسایش زندگی کنند.
📚مرحوم شیخ حُر عاملی در وسائل الشیعه دو باب در مورد استحباب و کراهت منزل مومنین آورده است.
همچنین مرحوم مجلسی در ” باب سعه الدار و برکتها و شومها” به طور مفصل به این موضوعات پرداخته اند:
بَابُ اسْتِحْبَابِ سَعَهِ الْمَنْزِلِ وَ کَثْرَهِ الْخَدَم:
✅خانه وسیع داشتن، سعادت میخواهد: پیامبر صلوات الله علیه میفرماید:
مِنْ سَعادَهِ الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ الزَّوْجَهُ الصّالِحَهُ
از خوشبختى مرد مسلمان، داشتن همسرى شایسته،
وَ الْمَسْکَنُ الْواسِعُ وَ الْمَرْکَبُ الْبَهىُّ وَ الْوَلَدُ الصّالِحُ
خانه اى بزرگ، وسیله اى راحت براى سوارى و فرزند خوب است
🔺پیامبر صلوات الله علیه در روایت دیگری میفرماید:
مِنْ سَعَادَهِ الْمَرْءِ أَنْ یَتَّسِعَ مَنْزِلُهُ.
همچنین در روایت دیگری از پیامبر آمده:
مِنْ سَعَادَهِ الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ الْمَسْکَنُ الْوَاسِعُ.
از سعادت مرد مسلمان داشتن خانهی بزرگ است.
🔺در وصیت نامه پیامبر به امام علی علیهالسلام آمده:
فِی وَصِیَّهِ النَّبِیِّ لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ الْعَیْشُ فِی ثَلَاثَهٍ: دَارٍ قَوْرَاءَ (وسیع) وَ جَارِیَهٍ حَسْنَاءَ
از جمله وصایای پیامبر له امیر المومنین آن است که : ای علی راحتی دنیا در سه چیز است :
۱. خانه وسیع
۲. همسایه کاربلد،(کار را خوب انجام دهد)
👈مومن در آسایش و راحتی است چه از جهت منزل چه غیره:
امام صادق علیهالسلام:
ثَلَاثَهٌ لِلْمُؤْمِنِ فِیهَا رَاحَهٌ
آسایش مومن در سه چیز است:
دَارٌ وَاسِعَهٌ تُوَارِی عَوْرَتَهُ وَ سُوءَ حَالِهِ مِنَ النَّاس
خانه وسیعی که وضع خانواده گی و بدحالی او را از مردم پنهان دارد
وَ امْرَأَهٌ صَالِحَهٌ تُعِینُهُ عَلَى أَمْرِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهِ
و همسر نیکوکاری که در کار دنیا و آخرت یارش باشد
وَ ابْنَهٌ أَوْ أُخْتٌ یُخْرِجُهَا مِنْ مَنْزِلِهِ إِمَّا بِمَوْتٍ أَوْ تَزْوِیجٍ
و دختر و یا خواهری که آنان را یا با ازدواج از خانه خود بیرون کند، یا از آنها سرپرستی کند تا از دنیا بروند.
🔺 و کَانَ أَبُو الْحَسَنِ ع فِی حَلْقَهٍ فَتَذَاکَرُوا عَیْشَ الدُّنْیَا فَذَکَرَ کُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ مَعْنًى
امام کاظم در جمعی نشسته بودند و در مورد عیش و لذت های دنیا سخن به میان آمد و نظر حضرت را نیز خواستند
فَسُئِلَ أَبُو الْحَسَنِ ع عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ سَعَهُ الْمَنْزِلِ وَ الْفَضْلُ فِی الْخَدَمِ
امام کاظم فرمود آسایش و لذت زندگی به منزل وسیع و خدمتکار با فضیلت کاردان _یا کثرت خدمتکار_ است.
👈دعا برای خانه بزرگ:
شَکَا رَجُلٌ مِنَ الْأَنْصَارِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ص- أَنَّ الدُّورَ قَدِ اکْتَنَفَتْهُ
شخص به پیامبر شکایت کرد که خانه ی اطراف از هر طرف ساخته شده اند و او را در تنگنا قرار داده اند _یا اینکه خانه اش برای او تنگ شده و کوچک است
فَقَالَ النَّبِیُّ ص- ارْفَعْ صَوْتَکَ مَا اسْتَطَعْتَ وَ سَلِ اللَّهَ أَنْ یُوَسِّعَ عَلَیْکَ
پیامبر فرمود هر چی میتوانی صدا را بلند کن و از خدا بخواه خانه ی بزرگی نصیبت کند.
✍️بابُ کَرَاهَهِ ضِیقِ الْمَنْزِلِ وَ اسْتِحْبَابِ تَحَوُّلِ الْإِنْسَانِ عَنِ الْمَنْزِلِ الضَّیِّقِ وَ إِنْ کَانَ أَحْدَثَهُ أَبُوهُ:
باب کوچک بودن خانه و استحباب تغییر منزل حتی اگر خانه پدری باشد:
👈اگر پدرت هم در خانه کوچک بود، از آنجا برو:
إِنَّ أَبَا الْحَسَنِ ع اشْتَرَى دَاراً وَ أَمَرَ مَوْلًى لَهُ أَنْ یَتَحَوَّلَ إِلَیْهَا وَ قَالَ إِنَّ مَنْزِلَکَ ضَیِّقٌ حضرت رضا منزلی را خریداری نمودند و به خدمتکار خود دستور دادند تا بدان منزل برود و فرمودند: منزل تو تنگ است.
فَقَالَ قَدْ أَحْدَثَ هَذِهِ الدَّارَ أَبِی فَقَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع- إِنْ کَانَ أَبُوکَ أَحْمَقَ یَنْبَغِی أَنْ تَکُونَ مِثْلَهُ.
او گفت: این منزل را پدرم ساخته است. حضرت فرمودند: اگر پدرت کار احمقانه ای کرده باشد، سزاوار است تو مثل او باشی؟!
🔺امام باقر علیهالسلام:
مِنْ شَقَاءِ الْعَیْشِ ضِیقُ الْمَنْزِلِ
از سختى زندگى، تنگى منزل است.
خانهی کوچک برای انسان خوش یُمنی ندارد: پیامبر ص فرمود:
الشُّؤْمُ فِی ثَلَاثَهِ أَشْیَاءَ فِی الدَّابَّهِ وَ الْمَرْأَهِ وَ الدَّارِ
نامبارکی و نحوست در سه چیز است:
مرکب و زن،و منزل
فَأَمَّا الْمَرْأَهُ فَشُؤْمُهَا غَلَاءُ مَهْرِهَا وَ عُسْرُ وِلَادَتِهَا
نامبارک بودن زن در بالا بودن مبلغ مهریه و وضع حمل دشوار اوست
وَ أَمَّا الدَّابَّهُ فَشُؤْمُهَا کَثْرَهُ عِلَلِهَا وَ سُوءُ خُلُقِهَا
و امّا نحوست مرکب در سرکش بودن و سواری ندادن و بیمار شدن اوست
وَ أَمَّا الدَّارُ فَشُؤْمُهَا ضِیقُهَا وَ خُبْثُ جِیرَانِهَا
نحسى منزل،در تنگى صحن و بدجنس بودن همسایگانش است.
پس به طور کلی ایرادی نیست که مردم در رفاه و آسایش زندگی کنند.
⬇️ نکته سوم:
رفاه و آسایش آری، اسراف و زیاده روی ممنوع:
اگر چه به طور کلی گفته شد مردم می توانند در رفاه زندگی کنند ولی قطعا مواردی که دین از اسراف و زیاده روی و دنیا طلبی و… بیان کرده در مورد این افراد نیز صادق است و باید به آنها نیز توجه داشت:
1⃣خانه اگر بیش از حد بزرگ یا نامتناسب با شان شخص باشد، گرفتاری است: امام صادق علیهالسلام فرمود:
کُلُّ بِنَاءٍ لَیْسَ بِکَفَافٍ فَهُوَ وَبَالٌ عَلَى صَاحِبِهِ یَوْمَ الْقِیَامَهِ
هر بنائى که بیش از اندازه کفاف باشد روز قیامت وبال صاحبش میشود.
امام صادق علیهالسلام:
مَنْ بَنَى فَوْقَ مَسْکَنِهِ کُلِّفَ حَمْلَهُ یَوْمَ الْقِیَامَهِ
کسی که خانه اش بیش از نیاز مسکونی او باشد، روز قیامت گرفتار میشود.
2⃣خانه ای که با حرام ساخته شده باشد، برای انسان عذاب است:
امام صادق علیهالسلام میفرمایند:
مَنْ کَسَبَ مَالًا مِنْ غَیْرِ حِلِّهِ سُلِّطَ عَلَیْهِ الْبِنَاءُ وَ الطِّینُ وَ الْمَاء
هرکس مالى را از غیر راه حلال به دست آورد، خداوند ساختمان، آب و خاک را بر او مسلّط مىکند.
⏪همانگونه که در روایات فرمودند خداوند زمین انتقام گیرنده _بقاع منتقمه_ دارد؛
همانگونه که امیرالمومنین فرمود:
الْحَجَرُ الْغَصِیبُ فِی الدَّارِ رَهْنٌ عَلَى خَرَابِهَا ؛
یک آجری غصبی در خانه ضامن خرابی آن است.
امام صادق نیز فرمود کسی خانه را از حرام درست کند این آب و گل و خانه بر او مسلط میشوند و به جای اینکه این شخص در خانه آرامش داشته باشد؛ خانه ی او محل عذاب و سختی او میشود
3⃣در روایات از خانه مرتفع منع کرده اند:
در روایات فراوانی اهل بیت از خانه هایی که با ارتفاع زیاد ساخته میشوند نهی کرده اند.
این نهی شاید به خاطر نبود امکانات محکم کاری در آن زمان بوده باشد، شاید به خاطر دید پیدا کردن بر خانه های اطراف و شاید هم به خاطر مسائلی که ما از آن بی اطلاع هستیم.
✳️امام صادق علیهالسلام میفرمایند:
إِنَّ اللَّهَ وَکَّلَ مَلَکاً بِالْبِنَاءِ یَقُولُ لِمَنْ رَفَعَ سَقْفاً فَوْقَ ثَمَانِیَهِ أَذْرُعٍ أَیْنَ تُرِیدُ یَا فَاسِقُ
خداوند برای خانه هایی که بیش از چهار متر ارتفاع دارند ملائکه ای قرار داده که به آنها میگوید ای فاسق چقدر میخواهی خانه را بالا ببری.
👈دور تا دور خانه های مرتفع آیت الکرسی نوشته شود:
البته در روایات برای دفع مشکلات و آفت های خانه های مرتفع، راهکاری ارائه شده است. امام صادق علیهالسلام:
إِذَا کَانَ الْبَیْتُ فَوْقَ ثَمَانِی أَذْرُعٍ فَاکْتُبْ عَلَیْهِ آیَهَ الْکُرْسِیِّ
در خانه های چند طبقه ایت الکرسی بنویسید. راوی میگوید:
رَأَیْتُ مَکْتُوباً فِی بَیْتِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع آیَهَ الْکُرْسِیِّ قَدْ أُدِیرَتْ بِالْبَیْتِ
دیدم در اتاق امام ششم دور تا دور اتاق آیه الکرسى نوشته شده بود
وَ رَأَیْتُ فِی قِبْلَهِ مَسْجِدِهِ مَکْتُوباً آیَهَ الْکُرْسِیِّ
و در قبله مسجد آن هم آیه الکرسى نوشته بود.
اللهم ارزقنا داراً واسعاً مبارکاً
بسم الله الرحمن الرحیم
شرح حکمتها
۱۴۰۴/۳/۲۰ . ۱۴ذیحجه
💢 حکمت۳۵۵ 💢
وَ بَنَى رَجُلٌ مِنْ عُمَّالِهِ بِنَاءً فَخْماً، فَقَالَ (علیه السلام): أَطْلَعَتِ الْوَرِقُ رُءُوسَهَا، إِنَّ الْبِنَاءَ یَصِفُ لَکَ الْغِنَى.
یکى از کارگزاران او بناى پرشکوهى برآورده بود. حضرت (علیهالسلام) به او فرمود: درهمهاى نهفته سر برآوردند و این بنا حکایت از توانگریت دارد.
💠و بَنَى رَجُلٌ مِنْ عُمَّالِهِ بِنَاءً فَخْماً، فَقَالَ (علیه السلام):
یکى از عاملان و فرمانداران حکومت امام علیه السلام ،خانه یزرگ و باشکوهى [فَخْماً] ساخت.
💠 أطْلَعَتِ الْوَرِقُ رُءُوسَهَا، إِنَّ الْبِنَاءَ یَصِفُ لَکَ الْغِنَى.
امام علیه السلام به او فرمود: دِرهمها و دینارهاى [الْوَرِقُ] تو از این بنا سر برآورده و چنین بنایى به یقین نشانه غنا و ثروت توست!
[اطْلَعَتِ الْوَرِقُ رُءُوسَها: نقره ها سر بر آوردند، یعنى ظاهر شدند.]
✅در این حکمت حضرت در مورد کیفیت زندگی مسئولین و ضرورت دوری کردن آنان از تجملات و زرق و برق دنیا اشاراتی دارند.
یکی از مواضعی که میزان ثروت و توانمندی افراد قابل مشاهده است در منزل و خانه ی آنهاست. حضرت میفرماید کسانی که عنوان مسول حکومت اسلامی را به دوش میکشند، حق ندارند هر طوری که میخواهند زندگی کنند بلکه باید ضوابط و قواعد مسئولیت را رعایت کنند و یکی از این قواعد خانه و کاشانه ی آنهاست.
💠 أطْلَعَتِ الْوَرِقُ رُءُوسَهَا
دِرهمها و دینارهاى تو از این بنا سر برآورده.
این تعبیر شبیه ضرب المثلی است که در فارسی میگوییم “دم خروس بیرون زد”
یا ” دم خروس را باور کنیم یا قسم حضرت عباس را؟”
✳️حضرت میفرماید تو خود هم خوب میدانی که در حکومت عدل علوی، این ریخت و پاش ها و زندگی های اشرافی جایی ندارد و چه بسا ادعای زهد نیز داشته ای؛ ولی الان دم خروس بیرون زد و معلوم شد آن حرفها را باور نداشته ای و کیفیت زندگی تو، متناسب با مسئول حکومت اسلامی نبوده است.
💠 إنَّ الْبِنَاءَ یَصِفُ لَکَ الْغِنَى
چنین بنایى به یقین نشانه غنا و ثروت توست!
رنگ رخساره خبر میدهد از سر درون؛ حضرت با تعابیر تندی با این مسئول برخورد کرده و میفرمایدساخت چنین خانه ای با این زرق و برق و تجملات نشان میدهد که تو وضعیت مالی خوبی داری، نه تنها وضعیت مالی خوب است بلکه از به کار بردن اموال و زندگی شاهانه نیز ابایی نداری و این خود نشانه ی واضحی است از اینکه شانیت مسئولیت و حکومت را نداری.
⬇️ نکته اول:
رفاه و آسایش و خانه ی وسیع برای مسئولین حکومتی:
از مجموعه فرمایشات امیرالمومنین به خوبی به دست می آید که مسولین حکومتی حق بهره مندی فراوان از نعمت های دنیایی و رفاه و آسایش را ندارند. یا باید در حد ضعفاء جامعه زندگی کنند یا باید مسئولیت را تحویل بدهند و به یک شهروند عادی تبدیل بشوند.
👈غوغای امیرالمومنین در نامه ۳ در انتقاد به شریح قاضی:
وَ رُوِیَ أَنَّ شُرَیْحَ بْنَ الْحَارِثِ قَاضِیَ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ اشْتَرَى عَلَى عَهْدِهِ دَاراً بِثَمَانِینَ دِینَاراً
روایت شده است که شریح بن حارث، قاضى امیر المؤمنین در دوران حکومت امام، خانه اى به هشتاد دینار خریدارى کرد،
فَبَلَغَهُ ذَلِکَ، فَاسْتَدْعَى شُرَیْحاً وَ قَالَ لَهُ
این مطلب به آن حضرت رسید، امام شریح را احضار کرد
بَلَغَنِی أَنَّکَ ابْتَعْتَ دَاراً بِثَمَانِینَ دِینَاراً وَ کَتَبْتَ لَهَا کِتَاباً وَ أَشْهَدْتَ فِیهِ شُهُوداً
اى شریح! به من خبر رسیده که خانهاى به قیمت هشتاد دینار خریده اى و براى آن قباله و سندى نوشته اى و بر آن گواهانى گرفته اى!
فَقَالَ لَهُ شُرَیْحٌ قَدْ کَانَ ذَلِکَ یَا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ
«شریح» عرض کرد: آرى چنین بوده است اى امیر مؤمنان.
قَالَ فَنَظَرَ إِلَیْهِ نَظَرَ الْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ لَهُ:
امام نگاهى خشم آلود به او کرد سپس چنین فرمود:
یَا شُرَیْحُ أَمَا إِنَّهُ سَیَأْتِیکَ مَنْ لَا یَنْظُرُ فِی کِتَابِکَ وَ لَا یَسْأَلُکَ عَنْ بَیِّنَتِکَ،
«اى شریح!» بدان به زودى کسى به سراغت مى آید که نه به قباله ات نگاه مى کند و نه از شهودت مى پرسد،
حَتَّى یُخْرِجَکَ مِنْهَا شَاخِصاً وَ یُسْلِمَکَ إِلَى قَبْرِکَ خَالِصاً.
تا تو را از آن خانه آشکارا خارج سازد و تنها به قبرت تحویل دهد.
⏪در نگاه امیرالمومنین مسئولیت حکومت اسلامی حق ندارند اشرافی زندگی کنند و نوع زندگی آنان با توده های مردم متفاوت باشد.
👈وصیت امیرالمومنین به حسنین:
در نامه ۴۷ آمده:
أُوصِیکُمَا بِتَقْوَى اللَّهِ، وَ أَلَّا تَبْغِیَا الدُّنْیَا وَ إِنْ بَغَتْکُمَا
من شما را به تقوا و پرهیزکارى و ترس از مخالفت پروردگار توصیه مى کنم و سفارش مى کنم و در پى زرق و برق دنیا نباشید، هرچند دنیا به سراغ شما بیاید.
⏪حضرت به حسنین موکدا توصیه میکند که حتی اگر دنیا به سمت شما آمد، شما حق ندارید آن را بپذیرید به خاطر جایگاهی که شما دارید. به خاطر آن نگاهی که مردم به شما دارند وو شما جایگاه امامت و رهبری مردم را به عهده دارید.
👈برای مردم عادی، خانه بزرگ داشتن ایراد ندارد، به شرط رعایت حقوق:
در خطبه ۲۰۹ داریم که امیرالمومنین به عیادت علاء بن زیاد آمد؛ که او خانه بزرگی داشت. حضرت فرمود:
مَا کُنْتَ تَصْنَعُ بِسِعَهِ هَذِهِ الدَّارِ فِی الدُّنْیَا- وَ أَنْتَ إِلَیْهَا فِی الْآخِرَهِ کُنْتَ أَحْوَجَ
اى علاء بن زیاد با این خانه وسیع در این دنیا، چه مى خواهى بکنى و آن را براى چه مى خواهى؟! در حالى که در آخرت به آن نیازمندترى ؛
وَ بَلَى إِنْ شِئْتَ بَلَغْتَ بِهَا الْآخِرَهَ تَقْرِی فِیهَا الضَّیْفَ وَ تَصِلُ فِیهَا الرَّحِمَ وَ تُطْلِعُ مِنْهَا الْحُقُوقَ مَطَالِعَهَا
آرى! اگر بخواهى مى توانى به وسیله آن به آخرت برسى و سعادتمند شوى به این گونه که از میهمانان در آن پذیرایى کنى و صله رحم در آن بجا آورى و حقوق شرعى و الهى آن را بپردازى.
فَإِذاً أَنْتَ قَدْ بَلَغْتَ بِهَا الْآخِرَهَ
اگر چنین کنى به وسیله این خانه به خانه آخرت نائل شده اى.
فَقَالَ لَهُ الْعَلَاءُ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ أَشْکُو إِلَیْکَ أَخِی عَاصِمَ بْنَ زِیَادٍ.
هنگامى که سخن امام با علاء بن زیاد به اینجا رسید؛ علاء گفت: اى امیرمؤمنان از برادرم «عاصم بن زیاد» نزد تو شکایت مى آورم. امامفرمود: مگر چه کرده؟
قَالَ وَ مَا لَهُ؟ قَالَ لَبِسَ الْعَبَاءَ وَ تَخَلَّى عَنِ الدُّنْیَا.
عرض کرد عبایى پوشیده و از دنیا کناره گیرى کرده است،
قَالَ عَلَیَّ بِهِ
امام فرمود: او را نزد من آور.
قَالَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ هَذَا أَنْتَ فِی خُشُونَهِ مَلْبَسِکَ وَ جُشُوبَهِ مَأْکَلِکَ.
عاصم گفت: اى امیرمؤمنان تو خود با این لباس خشن و آن غذاى ناگوار به سر مى برى!
قَالَ وَیْحَکَ، إِنِّی لَسْتُ کَأَنْتَ،
امام در پاسخ فرمود: واى بر تو، من مانند تو نیستم و وظیفه اى غیر از تو دارم
إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى فَرَضَ عَلَى أَئِمَّهِ الْعَدْلِ أَنْ یُقَدِّرُوا أَنْفُسَهُمْ بِضَعَفَهِ النَّاسِ،
خداوند بر پیشوایان حق و عدالت واجب کرده که بر خود سخت بگیرند و همچون افراد ضعیف مردم زندگى کنند .
کَیْلَا یَتَبَیَّغَ بِالْفَقِیرِ فَقْرُهُ.
تا فقر، آنها را به طغیان و سرکشى در برابر فرمان خدا وادار نکند.
👈لباس و خانه و زندگی حاکمان باید اینگونه باشد:
حضرت در حکمت ۱۰۳ میفرمایند:
وَ قَدْ رُئِیَ عَلَیْهِ إِزَارٌ خَلَقٌ مَرْقُوعٌ، فَقِیلَ لَهُ فِی ذَلِکَ،
لباس کهنه و وصله دارى بر اندام آن حضرت دیده شد، کسى درباره آن سؤال کرد. که چرا امام با داشتن امکانات چنین لباسى را براى خود انتخاب کرده است.
فَقَالَ (علیه السلام): یَخْشَعُ لَهُ الْقَلْبُ وَ تَذِلُّ بِهِ النَّفْسُ وَ یَقْتَدِی بِهِ الْمُؤْمِنُونَ
امام فرمود: قلب به سبب آن خاضع مى شود و نفس سرکش با آن رام مى گردد و مؤمنان به آن اقتدا مى کنند و از آن سرمشق مى گیرند.
⏪ طبیعی است که اگر مردم ببینند اوضاع حاکمان و مسئولان طور دیگری است، آنها ناراحت شوند و نسبت به حکومت خود دلسرد شوند و از آنها حرف شنوی نداشته باشند.
⁉️با شنیدن این روایات ممکن است این سوال به ذهن انسان متبادر شود که اگر این نهج البلاغه است پس چرا اوضاع جمهوری اسلامی ایران متفاوت است؟
◀️ ۱. هیچگاه حکومت اسلامی ما ادعا نکرد که من حکومت عدل علوی هستم بلکه تلاش کرده تا به آن برسد.
◀️ ۲. آرمانها و واقعیتها باهم متفاوتند،در زمان خود امام هم این آرمانها در بسیاری از موارد تحقق پیدا نکرد.
👈مسئولین حتی به فرض داشتن هم حق استفاده ندارند:
حضرت در نامه ۴۵ میفرمایند:
بَلَى کَانَتْ فِی أَیْدِینَا فَدَکٌ مِنْ کُلِّ مَا أَظَلَّتْهُ السَّمَاءُ،
آرى از میان آنچه آسمان بر آن سایه افکنده تنها «فدک» در دست ما بود،
فَشَحَّتْ عَلَیْهَا نُفُوسُ قَوْمٍ وَ سَخَتْ عَنْهَا نُفُوسُ قَوْمٍ آخَرِینَ،
که آن هم گروهى بر آن بخل و حسد ورزیدند و گروه دیگرى سخاوتمندانه آن را رها کردند.
وَ نِعْمَ الْحَکَمُ اللَّهُ
و بهترین حاکم و داور در این داستان اندوهبار خداست.
وَ مَا أَصْنَعُ بِفَدَکٍ وَ غَیْرِ فَدَکٍ؟
مرا با فدک و غیر فدک چکار؟…
وَ لَوْ شِئْتُ لَاهْتَدَیْتُ الطَّرِیقَ إِلَى مُصَفَّى هَذَا الْعَسَلِ وَ لُبَابِ هَذَا الْقَمْحِ وَ نَسَائِجِ هَذَا الْقَزِّ
به خدا سوگند اگر مى خواستم مى توانستم از عسل مصفا و مغز گندم و بافته هاى ابریشم براى خود بهترین غذا و لباس را تهیّه کنم،
وَ لَکِنْ هَیْهَاتَ أَنْ یَغْلِبَنِی هَوَایَ وَ یَقُودَنِی جَشَعِی إِلَى تَخَیُّرِ الْأَطْعِمَهِ
اما هیهات که هواى نفس بر من چیره شود و حرص و طمع مرا وادار به انتخاب طعام هاى لذیذ نماید،
وَ لَعَلَّ بِالْحِجَازِ أَوْ الْیَمَامَهِ مَنْ لَا طَمَعَ لَهُ فِی الْقُرْصِ وَ لَا عَهْدَ لَهُ بِالشِّبَعِ
در حالى که شاید در سرزمین حجاز یا یمامه از مناطق شرقى عربستان کسى باشد که حتى امید براى به دست آوردن یک قرص نان نداشته و هرگز شکمى سیر به خود ندیده باشد.
أَوْ أَبِیتَ مِبْطَاناً وَ حَوْلِی بُطُونٌ غَرْثَى وَ أَکْبَادٌ حَرَّى، أَوْ أَکُونَ کَمَا قَالَ الْقَائِلُ:
آیا من با شکمى سیر بخوابم در حالى که در اطراف من شکم هاى گرسنه و جگرهاى تشنه باشند و یا چنان باشم که آن شاعر گفته است:
“وَ حَسْبُکَ عَاراً أَنْ تَبِیتَ بِبِطْنَهٍ
وَ حَوْلَکَ أَکْبَادٌ تَحِنُّ إِلَى الْقِدِّ”
این درد تو را بس که با شکم سیر بخوابى در حالى که در اطراف تو شکم هاى گرسنه اى است که آرزوى قطعه پوستى براى خوردن دارد!
أَ أَقْنَعُ مِنْ نَفْسِی بِأَنْ یُقَالَ هَذَا أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ
آیا من به همین قناعت کنم که گفته شود من امیر مؤمنانم;
وَ لَا أُشَارِکُهُمْ فِی مَکَارِهِ الدَّهْرِ، أَوْ أَکُونَ أُسْوَهً لَهُمْ فِی جُشُوبَهِ الْعَیْشِ.
اما خود را با آنها در سختى هاى روزگار شریک نکنم و اسوه و مقتدایشان در ناگوارى هاى زندگى نباشم؟
⬇️ نکته دوم:
رفاه و آسایش و خانه ی وسیع برای مردم عادی:
به خلاف مسئولین که باید در حد ضعیف ترین مردم زندگی کنند، مردم عادی چنین محدودیتی ندارند و میتوانند در حد وسع و توان خود در رفاه و آسایش زندگی کنند.
📚مرحوم شیخ حُر عاملی در وسائل الشیعه دو باب در مورد استحباب و کراهت منزل مومنین آورده است.
همچنین مرحوم مجلسی در ” باب سعه الدار و برکتها و شومها” به طور مفصل به این موضوعات پرداخته اند:
بَابُ اسْتِحْبَابِ سَعَهِ الْمَنْزِلِ وَ کَثْرَهِ الْخَدَم:
✅خانه وسیع داشتن، سعادت میخواهد: پیامبر صلوات الله علیه میفرماید:
مِنْ سَعادَهِ الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ الزَّوْجَهُ الصّالِحَهُ
از خوشبختى مرد مسلمان، داشتن همسرى شایسته،
وَ الْمَسْکَنُ الْواسِعُ وَ الْمَرْکَبُ الْبَهىُّ وَ الْوَلَدُ الصّالِحُ
خانه اى بزرگ، وسیله اى راحت براى سوارى و فرزند خوب است
🔺پیامبر صلوات الله علیه در روایت دیگری میفرماید:
مِنْ سَعَادَهِ الْمَرْءِ أَنْ یَتَّسِعَ مَنْزِلُهُ.
همچنین در روایت دیگری از پیامبر آمده:
مِنْ سَعَادَهِ الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ الْمَسْکَنُ الْوَاسِعُ.
از سعادت مرد مسلمان داشتن خانهی بزرگ است.
🔺در وصیت نامه پیامبر به امام علی علیهالسلام آمده:
فِی وَصِیَّهِ النَّبِیِّ لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ الْعَیْشُ فِی ثَلَاثَهٍ: دَارٍ قَوْرَاءَ (وسیع) وَ جَارِیَهٍ حَسْنَاءَ
از جمله وصایای پیامبر له امیر المومنین آن است که : ای علی راحتی دنیا در سه چیز است :
۱. خانه وسیع
۲. همسایه کاربلد،(کار را خوب انجام دهد)
👈مومن در آسایش و راحتی است چه از جهت منزل چه غیره:
امام صادق علیهالسلام:
ثَلَاثَهٌ لِلْمُؤْمِنِ فِیهَا رَاحَهٌ
آسایش مومن در سه چیز است:
دَارٌ وَاسِعَهٌ تُوَارِی عَوْرَتَهُ وَ سُوءَ حَالِهِ مِنَ النَّاس
خانه وسیعی که وضع خانواده گی و بدحالی او را از مردم پنهان دارد
وَ امْرَأَهٌ صَالِحَهٌ تُعِینُهُ عَلَى أَمْرِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهِ
و همسر نیکوکاری که در کار دنیا و آخرت یارش باشد
وَ ابْنَهٌ أَوْ أُخْتٌ یُخْرِجُهَا مِنْ مَنْزِلِهِ إِمَّا بِمَوْتٍ أَوْ تَزْوِیجٍ
و دختر و یا خواهری که آنان را یا با ازدواج از خانه خود بیرون کند، یا از آنها سرپرستی کند تا از دنیا بروند.
🔺 و کَانَ أَبُو الْحَسَنِ ع فِی حَلْقَهٍ فَتَذَاکَرُوا عَیْشَ الدُّنْیَا فَذَکَرَ کُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ مَعْنًى
امام کاظم در جمعی نشسته بودند و در مورد عیش و لذت های دنیا سخن به میان آمد و نظر حضرت را نیز خواستند
فَسُئِلَ أَبُو الْحَسَنِ ع عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ سَعَهُ الْمَنْزِلِ وَ الْفَضْلُ فِی الْخَدَمِ
امام کاظم فرمود آسایش و لذت زندگی به منزل وسیع و خدمتکار با فضیلت کاردان _یا کثرت خدمتکار_ است.
👈دعا برای خانه بزرگ:
شَکَا رَجُلٌ مِنَ الْأَنْصَارِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ص- أَنَّ الدُّورَ قَدِ اکْتَنَفَتْهُ
شخص به پیامبر شکایت کرد که خانه ی اطراف از هر طرف ساخته شده اند و او را در تنگنا قرار داده اند _یا اینکه خانه اش برای او تنگ شده و کوچک است
فَقَالَ النَّبِیُّ ص- ارْفَعْ صَوْتَکَ مَا اسْتَطَعْتَ وَ سَلِ اللَّهَ أَنْ یُوَسِّعَ عَلَیْکَ
پیامبر فرمود هر چی میتوانی صدا را بلند کن و از خدا بخواه خانه ی بزرگی نصیبت کند.
✍️بابُ کَرَاهَهِ ضِیقِ الْمَنْزِلِ وَ اسْتِحْبَابِ تَحَوُّلِ الْإِنْسَانِ عَنِ الْمَنْزِلِ الضَّیِّقِ وَ إِنْ کَانَ أَحْدَثَهُ أَبُوهُ:
باب کوچک بودن خانه و استحباب تغییر منزل حتی اگر خانه پدری باشد:
👈اگر پدرت هم در خانه کوچک بود، از آنجا برو:
إِنَّ أَبَا الْحَسَنِ ع اشْتَرَى دَاراً وَ أَمَرَ مَوْلًى لَهُ أَنْ یَتَحَوَّلَ إِلَیْهَا وَ قَالَ إِنَّ مَنْزِلَکَ ضَیِّقٌ حضرت رضا منزلی را خریداری نمودند و به خدمتکار خود دستور دادند تا بدان منزل برود و فرمودند: منزل تو تنگ است.
فَقَالَ قَدْ أَحْدَثَ هَذِهِ الدَّارَ أَبِی فَقَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع- إِنْ کَانَ أَبُوکَ أَحْمَقَ یَنْبَغِی أَنْ تَکُونَ مِثْلَهُ.
او گفت: این منزل را پدرم ساخته است. حضرت فرمودند: اگر پدرت کار احمقانه ای کرده باشد، سزاوار است تو مثل او باشی؟!
🔺امام باقر علیهالسلام:
مِنْ شَقَاءِ الْعَیْشِ ضِیقُ الْمَنْزِلِ
از سختى زندگى، تنگى منزل است.
خانهی کوچک برای انسان خوش یُمنی ندارد: پیامبر ص فرمود:
الشُّؤْمُ فِی ثَلَاثَهِ أَشْیَاءَ فِی الدَّابَّهِ وَ الْمَرْأَهِ وَ الدَّارِ
نامبارکی و نحوست در سه چیز است:
مرکب و زن،و منزل
فَأَمَّا الْمَرْأَهُ فَشُؤْمُهَا غَلَاءُ مَهْرِهَا وَ عُسْرُ وِلَادَتِهَا
نامبارک بودن زن در بالا بودن مبلغ مهریه و وضع حمل دشوار اوست
وَ أَمَّا الدَّابَّهُ فَشُؤْمُهَا کَثْرَهُ عِلَلِهَا وَ سُوءُ خُلُقِهَا
و امّا نحوست مرکب در سرکش بودن و سواری ندادن و بیمار شدن اوست
وَ أَمَّا الدَّارُ فَشُؤْمُهَا ضِیقُهَا وَ خُبْثُ جِیرَانِهَا
نحسى منزل،در تنگى صحن و بدجنس بودن همسایگانش است.
پس به طور کلی ایرادی نیست که مردم در رفاه و آسایش زندگی کنند.
⬇️ نکته سوم:
رفاه و آسایش آری، اسراف و زیاده روی ممنوع:
اگر چه به طور کلی گفته شد مردم می توانند در رفاه زندگی کنند ولی قطعا مواردی که دین از اسراف و زیاده روی و دنیا طلبی و… بیان کرده در مورد این افراد نیز صادق است و باید به آنها نیز توجه داشت:
1⃣خانه اگر بیش از حد بزرگ یا نامتناسب با شان شخص باشد، گرفتاری است: امام صادق علیهالسلام فرمود:
کُلُّ بِنَاءٍ لَیْسَ بِکَفَافٍ فَهُوَ وَبَالٌ عَلَى صَاحِبِهِ یَوْمَ الْقِیَامَهِ
هر بنائى که بیش از اندازه کفاف باشد روز قیامت وبال صاحبش میشود.
امام صادق علیهالسلام:
مَنْ بَنَى فَوْقَ مَسْکَنِهِ کُلِّفَ حَمْلَهُ یَوْمَ الْقِیَامَهِ
کسی که خانه اش بیش از نیاز مسکونی او باشد، روز قیامت گرفتار میشود.
2⃣خانه ای که با حرام ساخته شده باشد، برای انسان عذاب است:
امام صادق علیهالسلام میفرمایند:
مَنْ کَسَبَ مَالًا مِنْ غَیْرِ حِلِّهِ سُلِّطَ عَلَیْهِ الْبِنَاءُ وَ الطِّینُ وَ الْمَاء
هرکس مالى را از غیر راه حلال به دست آورد، خداوند ساختمان، آب و خاک را بر او مسلّط مىکند.
⏪همانگونه که در روایات فرمودند خداوند زمین انتقام گیرنده _بقاع منتقمه_ دارد؛
همانگونه که امیرالمومنین فرمود:
الْحَجَرُ الْغَصِیبُ فِی الدَّارِ رَهْنٌ عَلَى خَرَابِهَا ؛
یک آجری غصبی در خانه ضامن خرابی آن است.
امام صادق نیز فرمود کسی خانه را از حرام درست کند این آب و گل و خانه بر او مسلط میشوند و به جای اینکه این شخص در خانه آرامش داشته باشد؛ خانه ی او محل عذاب و سختی او میشود
3⃣در روایات از خانه مرتفع منع کرده اند:
در روایات فراوانی اهل بیت از خانه هایی که با ارتفاع زیاد ساخته میشوند نهی کرده اند.
این نهی شاید به خاطر نبود امکانات محکم کاری در آن زمان بوده باشد، شاید به خاطر دید پیدا کردن بر خانه های اطراف و شاید هم به خاطر مسائلی که ما از آن بی اطلاع هستیم.
✳️امام صادق علیهالسلام میفرمایند:
إِنَّ اللَّهَ وَکَّلَ مَلَکاً بِالْبِنَاءِ یَقُولُ لِمَنْ رَفَعَ سَقْفاً فَوْقَ ثَمَانِیَهِ أَذْرُعٍ أَیْنَ تُرِیدُ یَا فَاسِقُ
خداوند برای خانه هایی که بیش از چهار متر ارتفاع دارند ملائکه ای قرار داده که به آنها میگوید ای فاسق چقدر میخواهی خانه را بالا ببری.
👈دور تا دور خانه های مرتفع آیت الکرسی نوشته شود:
البته در روایات برای دفع مشکلات و آفت های خانه های مرتفع، راهکاری ارائه شده است. امام صادق علیهالسلام:
إِذَا کَانَ الْبَیْتُ فَوْقَ ثَمَانِی أَذْرُعٍ فَاکْتُبْ عَلَیْهِ آیَهَ الْکُرْسِیِّ
در خانه های چند طبقه ایت الکرسی بنویسید. راوی میگوید:
رَأَیْتُ مَکْتُوباً فِی بَیْتِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع آیَهَ الْکُرْسِیِّ قَدْ أُدِیرَتْ بِالْبَیْتِ
دیدم در اتاق امام ششم دور تا دور اتاق آیه الکرسى نوشته شده بود
وَ رَأَیْتُ فِی قِبْلَهِ مَسْجِدِهِ مَکْتُوباً آیَهَ الْکُرْسِیِّ
و در قبله مسجد آن هم آیه الکرسى نوشته بود.
اللهم ارزقنا داراً واسعاً مبارکاً