💠وَ عَزَّى قَوْماً عَنْ مَیِّتٍ مَاتَ لَهُمْ، فَقَالَ
(علیه السلام):
امام علیه السلام به گروهى از بازماندگان کسى که از دنیا رفته بود اینگونه تسلیت گفت:

💠إِنَّ هَذَا الْأَمْرَ لَیْسَ لَکُمْ بَدَأَ وَ لَا إِلَیْکُمُ انْتَهَى
این امر _مرگ_ نه آغازش از شما بوده و نه به شما پایان خواهد یافت

💠 وَ قَدْ کَانَ صَاحِبُکُمْ هَذَا یُسَافِرُ، فَعُدُّوهُ فِی بَعْضِ أَسْفَارِهِ
این دوست شما سابقا هم گاهى مسافرت مى رفت اکنون نیز تصور کنید به سفرى رفته است.

💠فَإِنْ قَدِمَ عَلَیْکُمْ، وَ إِلَّا قَدِمْتُمْ عَلَیْهِ
اگر او از سفر بازگردد چه بهتر و اگر بازنگردد شما به سوى او خواهید رفت ویکدیگر را ملاقات خواهید نمود!

⏪همانگونه که حضرت در حکمت ۳۵۴ در باب روش درست تبریک گفتن مطلب مهمی بیان کردند:
لا تَقُلْ ذَلِکَ، وَ لَکِنْ قُلْ شَکَرْتَ الْوَاهِبَ، وَ بُورِکَ لَکَ فِی الْمَوْهُوبِ، وَ بَلَغَ أَشُدَّهُ، وَ رُزِقْتَ بِرَّهُ؛
حالاحضرت در این حکمت، روش صحیح تسلیت گفتن را بیان میفرمایند.

◀️ ۱. تسلیت باید به گونه ای باشد که اولا در آن حرف ناروایی ازقبیل کفر گویی نباشد.

◀️ ۲. باید آرامش دهنده به بازماندگان باشد.

⏪ تاثیر فوق العاده تسلیت حضرت:
این سخن را هر مصیبت زده اى بشنود آرامش مى یابد، زیرا به این نکته توجه پیدا مى کند که نه عزیز از دست رفته آنها نخستین کسى بوده که مرگ، دامانش را گرفته و نه آخرین کس است.

🔹به تعبیر ضرب المثل معروف عرب:
الْبَلَیَّهُ إذا عَمَّتْ طابَتْ
بلا هنگامى که فراگیر شود قابل تحمل خواهد بود
وقتی انسان فهمید نه اولین کسی بوده که از دنیا رفته است نه آخرین کسی است که از دنیا خواهد رفت، این مصیبت ها برای همگان هستند و هیچ خانواده ای را نمیتوان پیدا کرد که داغ عزیزی ندیده باشد.
همین که موضوعی همگانی و عمومی باشد، قابل تحمل خواهد بود.

⬇️مرگ آنقدر همگانی است که حتی صاحب عزا و تسلیت گوینده نیز از دست او فرار نخواهد کرد
ادیبی میگوید:
العَجَبُ کَیْفَ یُعَزِّی مَیِّتٌ مَیِّتًا عَنْ مَیِّتٍ
شگفت است چگونه مرده‌ای، مرده‌ دیگر را بر مرده‌ای تسلیت می‌دهد!

⬅️ همه ما مردگان بالقوه ای هستیم که وقتی یکی از ما میمیرد، احساس حیات در ما زیاد میشود و طرف مقابل را مرده میبینیم؛ در حالی که حقیقتا همه ما مردگانی هستیم که به نوبت اسم ما را صدا میزنند و به گذشتگان خود ملحق میشویم.
به تعبیر حضرت:
فَإِنَّمَا یُنْتَظَرُ بِأَوَّلِکُمْ آخِرُکُمْ
پیشینیان را براى رسیدن بازماندگان، نگه داشته اند!

⏪حقیقت مرگ سفر است
وَ قَدْ کَانَ صَاحِبُکُمْ هَذَا یُسَافِرُ…
به خلاف کسانی که مرگ را نیستی و نابودی میپندارند و خیال میکنند با مرگ همه چیز تمام میشود، حضرت مرگ را مسافرتی میداند از عالم دنیا به عالم برزخ و قیامت.

*⃣همه ما در طول زندگی چند سفر را تجربه کرده ایم:
+ سفر از رحم مادر به عرصه دنیا
+ مسافرت های بسیاری در دوران حیات
+ مسافرت از دنیا به برزخ
+ مسافرت از برزخ به قیامت و ابدیت
حضرت به این نکته توجه مى دهد که مرگ به معناى فنا و نیستى نیست که شما اینقدر براى آن ناراحت شوید؛ سفرى است که همه در پیش دارید، سفرى است به جهانى برتر و والاتر .

*⃣ این تصویر از مرگ، مردن را براى همگان آسان مى سازد و مایه تسلیت خاطر کسانى است که عزیزانشان از دست رفته اند.
امام کاظم علیه السلام :
مَا خُلِقْتَ أَنْتَ وَ لاَ هُمْ لِدَارِ اَلْفَنَاءِ بَلْ خُلِقْتُمْ لِدَارِ اَلْبَقَاءِ وَ لَکِنَّکُمْ تَنْتَقِلُونَ مِنْ دَارٍ إِلَی‌ دَارٍ
شما برای دار فنا خلق نشده اید بلکه برای حیات جاودانه خلق شده آید شما از اینجا به سرای دیگر انتقال داده میشوید

⏪ اگر نگاه ما به مرگ؛ سفر و انتقال باشد ،آثار زیر را دارد

◀️۱. نسبت به آن جحود و انکار و دشمنی ندارد.انسان چون دنبال جاودانگی است و مرگ را فنا میبیند، با مرگ در می افتد ولی اگر فهمید مرگ فنا که نیست هیچ، اتفاقا جاودانگی را تضمین میکند، حتما آن را تایید میکند

◀️ ۲. خودش را آماده مسافرت میکند

◀️ ۳. نه او از رفتن عزیزان، نه عزیزان از رفتن او جزع و فزع نمیکنند

🌀امام حسین علیه السلام در روز عاشورا به یاران میفرمود:
صَبْراً بَنِی اَلْکِرَامِ
بزرگ منش ها آرام باشید صبر کنید
فَمَا اَلْمَوْتُ إِلاَّ قَنْطَرَهٌ یَعْبُرُ بِکُمْ
مرگ پلی ،مسیری است که شما را از جایی به جایی دیگر می‌برد
عَنِ اَلْبُؤْسِ وَ اَلضَّرَّاءِ إِلَی‌ اَلْجِنَانِ اَلْوَاسِطَهِ وَ اَلنَّعِیمِ اَلدَّائِمَهِ
از سختی دنیا شما را به بهشت انتقال میدهد .

‌🔷اگر مرگ را سفر ببینیم، تحملش آسان میشود
واکنش امام صادق به خبر رحلت فرزند، یکی از عجائبی است که به سبب همین نگاه به دست آمده است.

📘شیخ صدوق در عیون اخبار الرضا نقل میکند:
نُعِیَ إِلَی‌ اَلصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ السَّلاَمُ إِسْمَاعِیلُ بْنُ جَعْفَرٍ وَ هُوَ أَکْبَرُ أَوْلاَدِهِ
وقتی خبر مرگ اسماعیل بن جعفر که بزرگترین اولاد حضرت بود را به آن حضرت دادند
وَ هُوَ یُرِیدُ أَنْ یَأْکُلَ وَ قَدِ اِجْتَمَعَ نُدَمَاؤُهُ
آن هنگامی‌ بود که حضرت و دوستان آماده غذا بودند
فَتَبَسَّمَ ثُمَّ دَعَا بِطَعَامِهِ وَ قَعَدَ مَعَ نُدَمَائِهِ وَ جَعَلَ یَأْکُلُ أَحْسَنَ مِنْ أَکْلِهِ سَائِرَ اَلْأَیَّامِ
آن حضرت تبسم کرد و فرمان داد طعام حاضر ساختند و با دوستان نشست و آن روز بهتر همیشه غذا خوردند
وَ یَحُثُّ نُدَمَاءَهُ وَ یَضَعُ بَیْنَ أَیْدِیهِمْ
حضرت به دوستان نیز تعارف میکرد و آب و غذا جلوی آنها میگذاشت
وَ یَعْجَبُونَ مِنْهُ أَنْ لاَ یَرَوْنَ لِلْحُزْنِ أَثَراً
اهل مجلس تعجب کردند که اصلا اثر غم و اندوه بر چهره حضرت نیست
فَلَمَّا فَرَغَ قَالُوا یَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ لَقَدْ رَأَیْنَا عَجَباً أُصِبْتَ بِمِثْلِ هَذَا اَلاِبْنِ وَ أَنْتَ کَمَا تُرَی
وقتی غذا تمام شد، عرض کردند یا ابن رسول اللّٰه ما امر عجیبی‌ مشاهده کردیم؛ شما داغ چنین فرزندی‌ دیدی‌ و ما شما را به این حالت ملاحظه میکنیم که ابدأ آثار غم در چهره شما نیست
قَالَ وَ مَا لِی لاَ أَکُونُ کَمَا تَرَوْنَ وَ قَدْ جَاءَ فِی خَبَرِ أَصْدَقِ اَلصَّادِقِینَ أَنِّی مَیِّتٌ وَ إِیَّاکُمْ
فرمود چرا چنین نباشم که شما می‌‌بینید در حالی که پیامبر از قبل به ما وعده داده که او و همه ما از دنیا خواهیم رفت
إِنَّ قَوْماً عَرَفُوا اَلْمَوْتَ فَجَعَلُوهُ نُصْبَ أَعْیُنِهِمْ وَ لَمْ یُنْکِرُوا مَنْ یَخْطَفُهُ اَلْمَوْتُ مِنْهُمْ وَ سَلَّمُوا لِأَمْرِ خَالِقِهِمْ عَزَّ وَ جَلَّ
آنان که مرگ را شناختند و آن را در پیش چشم خود قرار دادند یعنى فراموشش نکردند البتّه مى‌دانند که مرگ روزى گریبان آنان را خواهد گرفت و ایشان را خواهد ربود،ناگزیر به فرمان و خواست حقّ‌ تسلیم خواهند بود.

🔶 تحمل داغ حضرت زهرا تنها با “سفر دیدن مرگ” ممکن شد
داغ حضرت زهرا برای امیرالمومنین بسیار سنگین و سخت بود خطبه ۲۰۲ :
أَمَّا حُزْنِی فَسَرْمَدٌ وَ أَمَّا لَیْلِی فَمُسَهَّدٌ
ای رسول خدا اندوهم در این داغ جاودانى است و شبهایم همراه بیدارى و بى قرارى است
إِلَى أَنْ یَخْتَارَ اللَّهُ لِی دَارَکَ الَّتِی أَنْتَ بِهَا مُقِیمٌ
و همچنان بیقرارم تا آن زمان که خداوند منزلگاهى را که تو در آن اقامت گزیده اى برایم برگزیند و به تو ملحق شوم

⏪در مورد جمله “اگر آن مرده از سفر برگشت” اینجا دو نکته قابل بحث است:

◀️ ۱. حضرت میفرماید همانگونه در مسافرت عادی یا او بر میگشت به شهر خودش و به دیدن شما می آمد، یا مسافر در شهر دیگر ماندگار میشد و شما میرفتید به او سر میزدید، اینجا هم همین است.
یا او بر میگردد _که شدنی نیست، چون او مرده_ پس لا جرم شما باید به او برسید.

◀️۲. اما در نگاه دقیق تر، همین مرده هم بازگشت دارد.
اگر کسی چشم برزخ بینی داشته باشد بازگشت رون آنها را میبیند.
یا آنها به شکل پرنده ای به اهل و عیال خود باز میگردند،
یا در خواب باز میگردند.

⬇️ پس بازگشتن اموات از سفر کاملا شدنی است، البته روح آنها باز میگردد و باز بودن یا بسته بودن دست او بستگی به ایمان او دارد.

⏹سخن گفتن امیرالمومنین با اموات و دیدن آنها:
حکمت ۱۳۰:
یَا أَهْلَ الدِّیَارِ الْمُوحِشَهِ وَ الْمَحَالِّ الْمُقْفِرَهِ وَ الْقُبُورِ الْمُظْلِمَهِ، یَا أَهْلَ التُّرْبَهِ، یَا أَهْلَ الْغُرْبَهِ، یَا أَهْلَ الْوَحْدَهِ، یَا أَهْلَ الْوَحْشَهِ،
حضرت از جنگ صفین باز می گشتند در دروازه کوفه قبرستانی ایجاد شده بود، در آنجا مردگان را مخاطب قرار دادند:
که ای مردگان ،ای کسانی که در این خانه های تاریک خفته اید …. که در آخر این روایت داریم که حضرت فرمود :
أَهَذَا خَبَرُ مَا عِنْدَنَا، فَمَا خَبَرُ مَا عِنْدَکُمْ؟ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ: أَمَا وَ اللَّهِ لَوْ أُذِنَ لَهُمْ فِی الْکَلَامِ
اموات اینجا نشسته اند اگر شما می‌توانستید اینها را ببینید و می‌پرسیدید بهترین توشه چیست؟
لَأَخْبَرُوکُمْ أَنَّ خَیْرَ الزَّادِ التَّقْوى.
می گفتند بهترین توشه تقواست.

‌🔻نکته ۱ :
وظایف انسان در قبال مصیبتی که بر خودش وارد میشود و مصیبتی که بر برادران مومنش وارد میشود

⏹ بى شک زندگى در دنیا خالى از مصائب نیست به خصوص اگر انسان عمر طولانى پیدا کند که در این حال گرفتار مصیبت هاى عزیزان و دوستان و بستگان مى شود و گاه شدت مصیبت آن چنان زیاد است که انسان را از پاى درمى آورد و یا خداى نکرده او را به ناسپاسى وامى دارد و براى اینکه انسان گرفتار اینگونه حالات نشود اسلام دستورات دقیق و حساب شده اى داده است.

⏪دو وظیفه ای که ما داریم
۱. آرامش دادن به خود در مصیبت
پیامبرصلی آله علیه و آله :
مَا مِنْ مُسْلِمٍ یصَابُ بِمُصِیبَهٍ وَإِنْ قَدُمَ عَهْدُهَا فَأَحْدَثَ لَهَا اسْتِرْجَاعاً إِلاَّ أَحْدَثَ اللَّهُ لَهُ مَنْزِلَهً
هیچ مسلمانى گرفتار مصیبتى نمى شود هر چند تازه باشد و او در برابر آن جمله
إِنَّا للهِِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ بگوید،
مگر اینکه خداوند منزلت والایى براى او قرار مى دهد
وَأَعْطَاهُ مِثْلَ مَا أَعْطَاهُ یوْمَ أُصِیبَ بِهَا
و به اندازه آنچه از دست او رفته به او پاداش مى بخشد(با اینکه چند سال گذشته ولی به دلیل این صبر به او پاداش میدهند)

↙️ اگر صبوری کردیم، خدا جبران میکند
ام سلمه که یکی از همسران پیامبر است میگوید هنگامى که ابوسلمه _همسر من که مرد بسیار شریفى بود_ از دنیا رفت من جمله “إِنَّا للهِِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ” را مطابق دستور پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله گفتم، سپس پیش خود فکر کردم مگر کسى مثل ابوسلمه پیدا مى شود که خدا به من بدهد؟ اما چیزى نگذشت که خداوند افتخار همسرى پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله را به من داد.

◀️۲. آرامش دادن با دیگران در مصیبت
انسان مومن باید در لحظات سخت، کنار برادران باشد، آنها را دلداری دهد، آنها را به پاداش قیامتی امیدوار سازد تا مصیبت بر آنها آسان شود.

📘 درنهج البلاغه در مورد تسلی دادن حضرت امیر علیه السلام به اشعث بن قیس که پسرش را از دست داده بود در دو جا روایت داریم :

📘و در روایتی داریم فرزندى از معاذ بن جبل از دنیا رفت. او بسیار ناراحت شد. این مطلب به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله رسید. حضرت نامه پر معنایى براى او نوشت به این مضمون:
وَ کَتَبَ ص إِلَى مُعَاذٍ یُعَزِّیهِ بِابْنِهِ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اَللَّهِ إِلَى مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ سَلاَمٌ عَلَیْکَ فَإِنِّی أَحْمَدُ اَللَّهَ اَلَّذِی لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ
از محمد رسول خدا به سوى معاذ بن جبل. سلام بر تو. حمد مى کنم خدایى را که معبودى جز او نیست.
أَمَّا بَعْدُ فَقَدْ بَلَغَنِی جَزَعُکَ عَلَى وَلَدِکَ اَلَّذِی قَضَى اَللَّهُ عَلَیْهِ
اما بعد. خداوند متعال اجر و پاداش عظیم و صبر به تو عنایت کند و به ما و تو شکر را روزى فرماید.
وَ إِنَّمَا کَانَ اِبْنُکَ مِنْ مَوَاهِبِ اَللَّهِ اَلْهَنِیئَهِ وَ عَوَارِیهِ اَلْمُسْتَوْدَعَهِ عِنْدَکَ
بدان جان ما وخانواده ما و اموال و اولاد ما از مواهب گواراى الهى است و عاریتهایى است که به نزد ما سپرده شده است. …
حضرت به او آرامش می‌دهد

🔻نکته ۲:
از ذکر شریف ” انا لله و انا الیه راجعون” غافل نباشیم، پیامبر صلی الله علیه و آله :
أَرْبَعٌ مَنْ کُنَّ فِیهِ کَانَ فِی نُورِ اَللَّهِ اَلْأَعْظَمِ چهار چیز در هر که باشد در نور اعظم خداوند قرار گیرد.
مَنْ کَانَ عِصْمَهُ أَمْرِهِ شَهَادَهَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَ أَنِّی رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی‌ اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ
کسی‌ که نگهدارنده همه امورش شهادت باشد به اینکه نیست الهی‌ مگر الله،و من رسول خدایم _در هر کاری شهادتین را بگوید
وَ مَنْ إِذَا أَصَابَتْهُ مُصِیبَهٌ قَالَ إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ
کسی‌ که اگر مصیبتی‌ بر او برسد بگوید «ما از آن خدائیم و به سوی‌ او باز گردیم»
وَ مَنْ إِذَا أَصَابَ خَیْراً قَالَ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ اَلْعَالَمِینَ
کسی‌ که اگر خیری‌ بر او برسد بگوید: «سپاس از آن خدا آفریدگار جهانیان است»
وَ مَنْ إِذَا أَصَابَ خَطِیئَهً قَالَ أَسْتَغْفِرُ اَللَّهَ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ
و کسی‌ که اگر خطائی‌ کند بگوید: «آمرزش می‌‌خواهم از خدا و بسویش توبه می‌‌کنم»

⬇️طوری تسلیت بگوییم که کفر در آن نباشد و شخص مقابل را تسلی و آرامش دهد

غفرالله لی و لکم الحمدلله رب العالمین