💠و قَالَ (علیه السلام): أَیُّهَا النَّاسُ! لِیَرَکُمُ اللَّهُ مِنَ النِّعْمَهِ وَجِلِینَ
اى مردم! باید خداوند، شما را به هنگام نعمت ترسان[وَجِلِینَ] ببیند،

💠کَمَا یَرَاکُمْ مِنَ النِّقْمَهِ فَرِقِینَ
همانگونه که از بلا ونقمت هراسان [فَرِقِینَ] مى بیند؛

💠 إِنَّهُ مَنْ وُسِّعَ عَلَیْهِ فِی ذَاتِ یَدِهِ، فَلَمْ یَرَ ذَلِکَ اسْتِدْرَاجاً، فَقَدْ أَمِنَ مَخُوفاً
زیرا کسى که خدا به او نعمت گسترده اى بخشیده و او آن را استدراج _مقدمه مجازات تدریجى_ نشمارد از امر خوفناکى خود را ایمن دانسته است؛

💠وَ مَنْ ضُیِّقَ عَلَیْهِ فِی ذَاتِ یَدِهِ، فَلَمْ یَرَ ذَلِکَ اخْتِبَاراً،.
و کسى که خدا بر او تنگ گیرد و نعمتهایى را از او سلب کند، و آن را آزمایش و امتحان [اخْتِبار] مقدمه ترفیع مقام نداند.

💠 فَقَدْ ضَیَّعَ مَأْمُولًا
پاداش امیدبخشى را از دست داده است.
پاداش مورد انتظاری راضایع کرد.

‌↕️این حکمت از دو بخش تشکیل شده است:
بخش اول خطاب به کسانی است که مشمول نعمت های الهی هستند، حضرت به آنها تذکر میدهد مراقب عذاب استدراج باشند.
بخش دوم مربوط به کسانی است که دچار گرفتاری و مشکلات اند، حضرت به آنها توصیه میکند از فرصتی که در سختی ها و رنج ها نهفته است غافل نشوند و قدر آن را بدانند.

📕ابن شعبه حرانی در تحف العقول قبل از حکمت ۳۵۸، جمله ی دیگری آورده است _که سید رضی آن را در حکمت ۲۴۴ آورده بود:
یا أیُّهَا النّاسُ إِنَّ لِلَّهِ فِى کُلِّ نِعْمَهٍ حَقّاً فَمَنْ أَدَّاهُ زَادَهُ مِنْهَا وَمَنْ قَصَّرَ فِیهِ خَاطَرَ بِزَوَالِ نِعْمَتِهِ
خداوند در هر نعمتى حقى دارد. کسى که حق آن را ادا کند، آن نعمت را بر او افزون مى‌کند،
وَمَنْ قَصَّرَ فِیهِ خَاطَرَ بِزَوَالِ نِعْمَتِهِ
و کسى که در آن کوتاهى نماید آن نعمت را در خطر زوال قرار مى‌دهد.

💮 باید قدردان نعمت ها بود و آنها را در مسیر درست استفاده کرد.
اگر نعمت در مسیر درست خودش مصرف شد، باعث ازدیاد نعمت میشود. و اگر نعمت به درستی مصرف نشود در معرض خطر و نابودی قرار میگیرد.
حضرت در ادامه به کسانی که دارای نعمت هستند یا بدون نعمت هستند، توصیه های مهمی دارند.

💠أَیُّهَا النَّاسُ! لِیَرَکُمُ اللَّهُ مِنَ النِّعْمَهِ وَجِلِینَ
اى مردم! باید خداوند، شما را به هنگام نعمت ترسان ببیند،
💠کَمَا یَرَاکُمْ مِنَ النِّقْمَهِ فَرِقِینَ
همانگونه که از بلا ونقمت ترسان مى بیند؛
💠إِنَّهُ مَنْ وُسِّعَ عَلَیْهِ فِی ذَاتِ یَدِهِ، فَلَمْ یَرَ ذَلِکَ اسْتِدْرَاجاً، فَقَدْ أَمِنَ مَخُوفاً
زیرا کسى که خدا به او نعمت گسترده اى بخشیده و او آن را استدراج _مقدمه مجازات تدریجى_ نشمرد از امر خوفناکى خود را ایمن دانسته .

❌در نعمت باید مراقب عذاب استدراج بود.
عذاب استدارج یکی از عذاب های سخت و دردناکی است که خداوند به انسانهای دارای نعمت می چشاند.
نعمت هایی که خداوند به انسان میدهد، تکلیف آور هستند و انسان باید در مقابل آنها وظایف خود را انجام دهد.
گاهی انسان به جای اینکه از نعمت ها در راه درست استفاده کند، آنها را عامل غفلت و فراموشی از خدا و فرو رفتن در گناه قرار میدهد. در این صورت است که خداوند همین نعمت ها را ابزاری برای عذاب انسان قرار میدهد.
قرآن کریم در مورد عذاب استدراج میفرماید:
فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُکِّرُوا بِهِ فَتَحْنَا عَلَیْهِمْ أَبْوَابَ کُلِّ شَىْءٍ
آرى، هنگامى که اندرزها سودى نبخشید، و آنچه را به آنها یادآورى شده بود فراموش کردند، درهاى همه چیز از نعمتها را به روى آنها گشودیم.
《حَتَّى إِذَا فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا أَخَذْنَاهُمْ بَغْتَهً فَإِذَا هُمْ مُّبْلِسُونَ؛ انعام – ۴۴ 》
وقتی کاملا خوشحال شدند و دل به آن بستند ناگهان آنها را گرفتیم و سخت مجازات کردیم؛ در این هنگام، همگى مأیوس شدند؛ و درهاى امید به روى آنها بسته شد.
و در آیه ی دیگری میفرماید:
《وَلَا یَحْسَبَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا أَنَّمَا نُمْلِی لَهُمْ خَیْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ ۚ إِنَّمَا نُمْلِی لَهُمْ لِیَزْدَادُوا إِثْمًا ۚ وَلَهُمْ عَذَابٌ مُهِینٌ ؛ آل عمران – ۷۸》
و کسانی که کافر شدند، گمان نکنند مهلتی که به آنان می دهیم به سودشان خواهد بود، جز این نیست که مهلتشان می دهیم تا بر گناه خود بیفزایند، و برای آنان عذابی خوار کننده است)

⛔️ در قبال نعمت، شاکر باشید.
توصیه موکد حضرت در این بخش آن است که در مقابل نعمت، وظیفه را انجام ندهید، غفلت بر شما عارض نشود؛ با همین نعمت ها به وادی گناه کشیده نشوید؛ خود را در معرض عذاب های سهمگین الهی قرار ندهید.

📕در روایت داریم که راوی میگوید خدمت امام صادق عرض کردم:
إِنِّی سَأَلْتُ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ یَرْزُقَنِی مَالاً فَرَزَقَنِی
من از خداى عز و جل مال خواستم به من روزى کرد
وَ إِنِّی سَأَلْتُ اَللَّهَ أَنْ یَرْزُقَنِی وَلَداً فَرَزَقَنِی وَلَداً
و باز از اوفرزند خواستم، به من روزى کرد،
وَ سَأَلْتُهُ أَنْ یَرْزُقَنِی دَاراً فَرَزَقَنِی
و از او خواستم به من منزل بدهد، و همه را روزى کرد.
وَ قَدْ خِفْتُ أَنْ یَکُونَ ذَلِکَ اِسْتِدْرَاجاً
میترسم از اینکه این استدراج باشد.
فَقَالَ أَمَا وَ اَللَّهِ مَعَ اَلْحَمْدِ فَلاَ
امام فرمود بخدا این نعمتها با سپاسگزارى استدراج نیست.
نعمت را اگر سپاسگزاری نکنیم، تبدیل به استدراج میشود.

❌نعمت داشتن اگر انسان را معاویه صفت کند، استدراج است.
ابی الحدید نقل می کند:
روزی معاویه با عمرو عاص در حال گفتگو بودند عاص از معاویه پرسید:
ما بَقِیَ مِن لذَتِک
ایا در دنیا لذتی مانده که نچشیده باشی.
معاویه گفت: هر لذتی بوده و هر لذتی که مردم چشیدند به آن رسیدم دیگر خسته کننده شده لذتی ندارد. مگر؛ در روز گرم تابستان یک لیوان شربت خنک لذت ببریم.
و نظَرَ بَناتیِ یَدرُجُونَ حَولی
بچه ها و نوه ها اطراف بچرخند اندکی شاد شویم.
سپس از عمرو عاص سوال کرد ، ایا لذتی باقی مانده که تو نچشیده باشی!
عمروعاص گفت : من هم مثل تو ،
همه لذائد دنیا را چشیده ام و خسته کننده شده.

❌غلام عمروعاص وَردان در مجلس حاضر بود معاویه از او سوال می کند؛
آیا لذتی هست که به آن نرسیده باشی!! گفت :
سُرورُُ اَدخَلَهُ قلُوبُ الاِخوان
دوست دارم کاری کنم دیگران شاد شوند
معاویه رو به عاص کرد و گفت :
لقَد غَلَبَنی و غلَبَک هذَا العبد
وای بحال حرفهای من و تو، یک غلام خواسته و آرزویی داشت که آبروی ما را برد.

👈 نعمت داشتن باید به خدمت کردن و بندگی کردن ختم شود نه اینکه داشته باشد و نعمت را در معصیت و گناه مصرف کند.

💠وَ مَنْ ضُیِّقَ عَلَیْهِ فِی ذَاتِ یَدِهِ، فَلَمْ یَرَ ذَلِکَ اخْتِبَاراً،.
و کسى که خدا بر او تنگ گیرد و نعمتهایى را از او سلب کند، و آن را آزمایش و مقدمه ترفیع مقام نداند.
💠 فَقَدْ ضَیَّعَ مَأْمُولًا
پاداش امیدبخشى را از دست داده است.

⏪در باب گرفتاری و مشکلات؛
اولا ؛ باید گرفتاری را از جانب خود دید
باید “مِنَ النِّقْمَهِ فَرِقِینَ” بود،
اگر خداوند بر انسان بلایی نازل کرد نباید سریع بگوید من که هیچ مشکلی ندارم؛ خیر. انسان باید در مشکلات یک سهم مهمی را ناشی از اعمال و کارهای خود بداند و خود را مقصر این اتفاقات بداند.
باید نفس خود را متهم دانست در گرفتار شدن.

⛔️حضرت در خطبه ۱۴۳ در موقع نماز آیات باران فرمود:
إِنَّ اللَّهَ یَبْتَلِی عِبَادَهُ عِنْدَ الْأَعْمَالِ السَّیِّئَهِ بِنَقْصِ الثَّمَرَاتِ وَ حَبْسِ الْبَرَکَاتِ وَ إِغْلَاقِ خَزَائِنِ الْخَیْرَاتِ
خداوند بندگان خویش را هنگامى که اعمال بد انجام دهند، به کمبود میوه ها و جلوگیرى از نزول برکات آسمان و بستن درهاى گنجهاى خیرات مبتلا مى سازد ،
لِیَتُوبَ تَائِبٌ وَ یُقْلِعَ مُقْلِعٌ وَ یَتَذَکَّرَ مُتَذَکِّرٌ وَ یَزْدَجِرَ مُزْدَجِرٌ
تا توبه کاران توبه کنند، گنهکاران دست از گناه بکشند، پندپذیران پند گیرند، و عاصیان از معصیت باز ایستند.
وَ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ الِاسْتِغْفَارَ سَبَباً لِدُرُورِ الرِّزْقِ وَ رَحْمَهِ الْخَلْقِ
خداوند سبحان استغفار از گناه را، سبب فزونى رزق و مایه رحمت خلق قرار داده است.

◀️ ثانیا ؛ در پس سختی ها، نعمت هایی نهفته است.
نیاید به صرف دیدن سختی ها نا امید شد. در پس هر سختی و مشکلی که از جانب خداوند بر انسان مقدر شده باشد، اجر و پیشرفت و ترقی ای مقدر شده است که باید آن را دید و از آن استفاده کرد.

💮بیشترین فرصت‌ها در دل تهدیدات هستند.
حضرت در بخش دوم به کسانی که گرفتار سختی ها و مشکلاتی هستند، امیدواری و آرامش میدهد و به آنها یادآوری میکند که این فرصت بزرگی است که خداوند در اختیار آنها قرار داده زیرا هم از مشکلات و آفاتی که گریبان برخی ثرتمندان و دولتمندان را میگیرد آزاد هستند؛ هم پاداش های بزرگی از جانب خداوند برای خود خریداری کرده اند و به زودی به آنها خواهند رسید.

⭕️سختی به معنای قهر و غضب خدا نیست.
برخی افراد اینگونه فکر میکنند که انسان اگر مورد آزمایش و سختی قرار گرفت، مورد بی مِهری قرار گرفته و خدا به او اهانت کرده است در حالی که به هیچ وجه اینگونه نیست.
《وَأَمَّا إِذَا مَا ابْتَلَاهُ فَقَدَرَ عَلَیْهِ رِزْقَهُ فَیَقُولُ رَبِّی أَهَانَنِ ؛ 》

قرآن ا جمله “کلّاً” خط بطلان روی این فکر میکشد.

📕پیامبر در روایتی به امیرالمومنین فرمود:
یَا عَلِیُّ إِنَّ اَلدُّنْیَا لَوْ عَدَلَتْ عِنْدَ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ جَنَاحَ بَعُوضَهٍ
اگر دنیا نزد خداوند عزّ و جلّ به اندازه پر پشه اى ارزش داشت،
لَمَا سَقَى اَلْکَافِرَ مِنْهَا شَرْبَهً مِنْ مَاءٍ
هرگز کافر و تبهکار را جرعه اى آب نمى نوشاند.
در خطبه ۱۶۰ امیرالمومنین مفصل در مورد سختی و فقر پیامبر مطالبی فرمود: خداوند با همه گرامی داشتن پیامبر، او را در زندگی با سختی همراه کرد.

‌📕خداوند به موسى علیه السلام خطاب کرد:
یا مُوسَى إِذَا رَأَیتَ الْفَقْرَ مُقْبِلاً فَقُلْ مَرْحَباً بِشِعَارِ الصَّالِحِینَ
اى موسى! هنگامى که دیدى فقر به سوى تو مى آید بگو آفرین بر شعار صالحان .
وَإِذَا رَأَیتَ الْغِنَى مُقْبِلاً فَقُلْ ذَنْبٌ عُجِّلَتْ عُقُوبَتُهُ
و هنگامى که ببینى غنى و ثروت به سوى تو مى آید بگو مبادا گناهى باشد که مجازاتش به سرعت دامنگیر شده است.

💮اگر کسی هم فقیر شد، خداوند برای او تلافی میکند.
امام صادق سلام علیه فرمودند:
إِنَّ اَللَّهَ جَلَّ ثَنَاؤُهُ لَیَعْتَذِرُ إِلَى عَبْدِهِ اَلْمُؤْمِنِ اَلْمُحْوِجِ فِی اَلدُّنْیَا
به راستى که خداوند در روز قیامت از بنده مؤمن و حاجت‌مند خود عذرخواهى کند،
کَمَا یَعْتَذِرُ اَلْأَخُ إِلَى أَخِیهِ
همانطور که برادرى در دنیا از برادر خود عذرخواهى مى‌کند.
فَیَقُولُ وَ عِزَّتِی وَ جَلاَلِی مَا أَحْوَجْتُکَ فِی اَلدُّنْیَا مِنْ هَوَانٍ کَانَ بِکَ عَلَیَّ
خداوند میفرماید:به عزّت و جلالم سوگند،که تو را در دنیا بخاطر خواریت، ندار و محتاج نکردم .
فَارْفَعْ هَذَا اَلسَّجْفَ فَانْظُرْ إِلَى مَا عَوَّضْتُکَ مِنَ اَلدُّنْیَا
این روپوش را بردار تا ببینى بجاى نعمتهاى این دنیا به تو چه داده‌ام.
قَالَ فَیَرْفَعُ فَیَقُولُ مَا ضَرَّنِی مَا مَنَعْتَنِی مَعَ مَا عَوَّضْتَنِی
پرده را کنار مى‌زند و مى‌گوید:آنچه را از من دریغ داشتى با این عوضى که به من دادى،زیانى براى من نداشته است.

‌⏪خلاصه حکمت به صورت موضوع بندی شده:

1⃣ اَیُّهَا النَّاسُ! لِیَرَکُمُ اللَّهُ مِنَ النِّعْمَهِ وَجِلِینَ
اى مردم! باید خداوند، شما را به هنگام نعمت ترسان ببیند.
إِنَّهُ مَنْ وُسِّعَ عَلَیْهِ فِی ذَاتِ یَدِهِ، فَلَمْ یَرَ ذَلِکَ اسْتِدْرَاجاً، فَقَدْ أَمِنَ مَخُوفاً
زیرا کسى که خدا به او نعمت گسترده اى بخشیده و او آن را استدراج _مقدمه مجازات تدریجى_ نشمرد از امر خوفناکى خود را ایمن دانسته .
اگر نعمتی به شما داده شد بترسید، چرا که شاید استدراج باشد.

2⃣ کَمَا یَرَاکُمْ مِنَ النِّقْمَهِ فَرِقِینَ همانگونه که از بلا ونقمت ترسان مى بیند.
از نقمت ها و سختی ها و امتحانات نیز بترسید، زیرا در بسیاری از موارد این سختی ها ساخته و پرداخته شده ی اعمال خود انسان است. پس در هر سختی هم اول باید از خود بازخواست و مطالبه کرد.

3⃣ وَ مَنْ ضُیِّقَ عَلَیْهِ فِی ذَاتِ یَدِهِ، فَلَمْ یَرَ ذَلِکَ اخْتِبَاراً،
و کسى که خدا بر او تنگ گیرد و نعمتهایى را از او سلب کند، و آن را آزمایش نداند.
فَقَدْ ضَیَّعَ مَأْمُولًا
پاداش امیدبخشى را از دست داده است.

◀️سختی ها اگر خود ساخته نباشند، امتحان و اختبار الهی است و بلاشک خداوند در سختی ها به انسان اجر و جزا میدهد و شرایط را برای پیشرفت او مهیا میکند.
نه از داشتن مغرور شویم؛ نه از نداشتن ناراحت.

اللهم اجعل غنای فی نفسی