💠و قَالَ (علیه السلام): أَکْبَرُ الْعَیْبِ، أَنْ تَعِیبَ مَا فِیکَ مِثْلُهُ.
بزرگترین عیب آن است که آنچه را در خود تو وجود دارد، همان را براى دیگران عیب بشمارى.

🌐بالاترین عیب، عیب جویی از چیزی است که در وجود ما نیز هست.
اگر چه عیب جویی به طور کلی مذموم است _ حتی اگر در وجود انسان نیز آن عیب نباشد_ ولی بالاترین عیب آن است که خود عیبی داشته باشیم ولی همان عیب را در دیگران رصد و جستجو کنیم.

🌐 انسانى که خود داراى عیبى است و آن را نادیده مى گیرد و چه بسا به آن افتخار کند؛ اما هنگامى که این عیب را در دیگران مى بیند زبان به نکوهش مى گشاید و صاحب آن عیب را ملامت و سرزنش مى کند، و گاه بر سر او فریاد مى زند؛
گرفتار تناقض آشکارى است و در آنِ واحد چیزى را هم خوب مى داند و هم بد، در حالى که عدم امکان جمع بین نقیضین وضدین حتى بر کودکان و گاه بر حیوانات هم آشکار است و این نشانه انحطاط فوق العاده فکرى کسى است که مرتکب آن مى شود.

🌐 حقیقت حماقت، گرفتار شدن به تناقضات است. امیرالمومنین سلام الله علیه در حکمت ۳۴۹ فرمود:
وَ مَنْ نَظَرَ فِى عُیوبِ النَّاسِ فَأَنْکَرَهَا ثُمَّ رَضِیهَا لِنَفْسِهِ فَذَلِکَ الاَْحْمَقُ بِعَینِهِ
هر که به عیبهاى مردم بنگرد و آنها را ناخوش دارد، ولى خود مرتکب آنها گردد، بى تردید احمق است. امیرالمومنین:
أَعقَلُ النَّاسِ مَن کَانَ بِعَیبِهِ بَصِیراً، و عَن عَیبِ غَیرِهِ ضَرِیراً
خردمندترین مردم، کسی است که به عیب های خود بینا و نسبت به عیوب دیگران کور باشد.
ملاک حماقت و عقل عیب یابی از خود یا عیب یابی از دیگران است.

🌐 اینکه میدانیم عیب داریم، بهترین دلیل است برای سرک نکشیدن در عیوب دیگران. حضرت درخطبه ۱۴۰ مى فرماید:
لا تَعْجَلْ فِى عَیبِ أَحَدٍ بِذَنْبِهِ فَلَعَلَّهُ مَغْفُورٌ لَهُ
در عیبجویى هیچکس نسبت به گناهى که انجام داده شتاب نکن شاید او آمرزیده شده باشد.
وَ لا تَأْمَنْ عَلَى نَفْسِکَ صَغِیرَ مَعْصِیهٍ فَلَعَلَّکَ مُعَذَّبٌ عَلَیهِ
و در عین حال بر گناه کوچکى که خود انجام داده اى ایمن مباش شاید به سبب آن مجازات شوى.
فَلْیَکْفُفْ مَنْ عَلِمَ مِنْکُمْ عَیبَ غَیرِهِ لِمَا یعْلَمُ مِنْ عَیبِ نَفْسِه
بنابراین هرکدام از شما از عیب دیگرى آگاه شود؛ ولى مى داند خودش عیب دارد از عیب جویى او خوددارى کند.

🌀خوشا بحال کسی که مشغول عیوب خویش باشد.
حضرت در خطبه ۱۷۶ فرمود:
طُوبَى لِمَنْ شَغَلَهُ عَیبُهُ عَنْ عُیوبِ النَّاس خوشا به حال کسى که پرداختن به حال خویش، او را از پرداختن به عیب مردم بازمى دارد.
رسول خدا صلی الله علیه واله می فرمایند :
طُوبَی لِمَن مَنَعَهُ عَیبُهُ عَن عُیُوبِ المُؤمِنِینَ مِن إِخوَانِهِ
خوشا به حال آن کس که عیب خودش، او را از پرداختن به عیب های برادران مؤمنش باز دارد.
اگر نمیتوانید از عیوب مردم دست بکشید، لااقل از عیوب مومنین دست بردارید

🌀اصلاح دیگران؛ با اصلاح عیوب خویش ممکن است نه سرک کشیدن در عیوب دیگران.
حضرت درغررالحکم فرمودند:
إن سَمَتْ هِمَّتُکَ لإِصلاحِ النّاسِ فَابدَأْ بِنَفسِکَ
اگر قصد اصلاح مردم را دارى، از خودت آغاز کن،
فإنَّ تَعاطیکَ إصلاحَ غَیرِکَ و أنتَ فاسِدٌ، أکبَرُ العَیبِ
زیرا پرداختن تو به کار اصلاح دیگران، در حالى که خودت فاسد هستى، بزرگترین عیب است.

⬇️ نکته:
عیب جویی بر عیبی که خود داریم، امری است که بالوجدان همه ی ما بدی و زشتی آن را میفهمیم. پس چرا باز هم آن را انجام میدهیم؟!

❄️انسان براثر حبّ ذات، گاه عیب خود را هرگز نمى بیند و یا اگر ببیند کوچک مى شمارد؛ اما بر اثر رقابت با دیگران گاه عیوب آنها را بسیار بزرگتر از آنچه هست مى پندارد و این سبب مى شود از عیب خویش غافل گردد و به عیبجویى از دیگران بپردازد و این خطر بزرگى است بر سر راه پویندگان راه حق و طالبان سیر و سلوک الى الله و مشکل بزرگى است در جوامع انسانى که وحدت جامعه را هدف مى گیرد. امام صادق سلام الله علیه:
مَن اِستَصغَرَ زَلَّهَ نَفسِهِ اِستَعظَمَ زَلَّهَ غَیرِهِ
کسی که لغزش خود را کوچک ‏شمارد، لغزش ‏دیگران را بزرگ بیند.
حب ذات خوب است ولی به شرط اینکه در مسیر درست قرار بگیرد. یعنی انسان بگوید شان و جایگاه من از این بالاتر است که بخواهم گناه کنم.
گناه کسر شان من است نه اینکه حب ذات را در ندیدن عیوب خود و بزرگ دیدن عیوب دیگران به کار ببرد.

❄️ در طول تاریخ ادبیات؛ یکی از مسائلی که همواره مورد نقد شاعران قرار گرفته است همین حالتی که انسان خود عیبی داشته باشد و آن را نبیند ولی عیب دیگران را بزرگ ببیند.
إذا أَنْتَ عِبْتَ الاْمْرَ ثُمَّ أَتَیْتَهُ/
فَأَنْتَ وَمَنْ تَزْری عَلَیْهِ سِواءٌ
هنگامى که کارى را از دیگران عیب مى شمرى؛ اما خودت آن را انجام مى دهى تو با آن کسی که بر او خرده مى گیرى یکسان هستى.
شاعر دیگرى مى گوید:
یَمْنَعُنی عَنْ عَیْبِ غَیْری/
الَّذی أعْرِفُهُ عِنْدی مِنَ الْعَیْبی
عیبى را که من از خود سراغ دارم مرا از عیبجویى دیگران بازمى دارد.
عَیْبی لَهُمْ بِالظَّنِّ مِنِّی لَهُمْ/
وَلَسْتُ مِنْ عَیْبی فی رَیْبی
چراکه عیبى را که در آنها سراغ دارم به ظن و گمان است؛ ولى عیبى را که در خودم مى دانم یقینى و قطعى است.

❄️شاعر فارسى زبان نیز مى گوید:
مکن عیب خلق اى خردمند فاش/
به عیب خود از خلق مشغول باش
یا به گفته جناب صائب تبریزی:
عیب خود نایافتن، بالاترینِ عیب هاست …

💠أکْبَرُ الْعَیْبِ، أَنْ تَعِیبَ مَا فِیکَ مِثْلُهُ. بزرگترین عیب آن است که آنچه را در خود توست براى دیگران عیب بشمارى.

🌐از دیدن عیوب دیگران کور باشیم، نه عیوب خود. امیرالمومنین سلام الله علیه می فرماید :
شَرُّ النّاسِ مَنْ کانَ مُتَتَبِّعاً لِعُیوبِ النّاسِ عَمیاً عَنْ معایِبِه
بدترین مردم کسی است که عیب های مردم را بررسی و جست وجو کند، درحالی که از دیدن عیب های خویش غافل و نابیناست.
به تعبیر جناب سعدی:
همه عیب خلق دیدن، نه مروّت است و مردی /
نگهی به خویشتن کن که تو هم گناه کردی

🌐 زنبور عسل باشیم، نه مگس:
عیب جویان، هیچ گاه ویژگی های مثبت دیگران را نمی بینند؛ زیرا در پی نقاط ضعف آنها هستند تا برای بدنامی و رسوایی آنان، عیب و نقصی بیابند.

📘ابن ابی الحدید از امیرالمومنین روایت نقل میکند که حضرت فرمود:
الأَشْرَارُ یَتَّبِعُونَ مَسَاوِئَ النَّاسِ وَیَتْرُکُونَ مَحَاسِنَهُمْ
افراد شرور همواره به دنبال عیوب مردم می‌روند و محاسن آنها را نادیده می‌گیرند،
کَـمَا یَتَّبِعُ الذُّبَابُ المَوَاضِعَ المُفْسِدَهَ مِنَ الجَسَدِ وَیَتْرُکُ الصَّحِیحَ
همان‌گونه که مگس‌ها فقط به سراغ قسمت‌های فاسد بدن می‌روند و بخش‌های سالم را رها می‌کنند.
در روایات فراوانی مومن به زنبور عسل تشبیه شده است که روی گل می نشیند ولی عده ای عیب جویی میکنند و روی زخم می نشینند.

🌐ما همه عیوبی داریم که اگر دیگران بفهمند…
در روایت داریم که حضرت امیر فرمود:
لَو تَکاشَفتُم ما تَدافَنتُم
اگر از درونِ همدیگر آگاه مى شدید، یکدیگر را دفن نمى کردید.
اگر مردم یکدیگر را خوب بشناسند و از عیوب یکدیگر پی می بردند حاضر نبودند همدیگر را دفن کنند،
این خدای متعال است که عیب ها را پوشانده، ما هم باید عیب دیگران را بپوشانیم. پس بهتر است انسان به عیوب خویش بپردازد و دنبال اصلاح خویش باشد نه اینکه مدام در فکر کشف عیوب دیگران باشد.

❄️ چشم باز کنیم و عیوب خویش را نظاره کنیم.
شافعی _امام شافعی های اهل سنت _می گوید:
عَجِبْتُ لِمَنْ یبکِی عَلَی عَیبِ غَیرِهِ /
دُمُوعَاً وَلا یبْکِی عَلَی عَیبِه دَمَاً
تعجب می کنم از کسی که برای عیب دیگران گریه می کند درحالی که برای عیب خود، خون نمی گرید.
وَأَعْجَبُ مِنْ هَذَا یرَی عَیبَ غَیرِهِ /
صَغِیرَاً وَفِی عَینَیهِ مِنْ عَیبِهِ عَمِی
و عجیب تر این که عیب کوچک دیگران را می بیند ولی دو چشمش از دیدن عیب خودش نابیناست.

📘احادیث در باب عیب جویی از دیگران و غفلت از خود بسیار است.
کسی که مدام نگاهش به عیوب دیگران باشد، خدا زده است.
امام صادق سلام الله علیه می فرماید:
إِذَا رَأَیتُمُ العَبدَ مُتَفَقِّداً لِذُنُوبٍ النَّاسِ نَاسِیاً لِذُنُوبِهِ، فَاعلَمُوا أَنَّهُ قَد مُکِرَ بِهِ.
هر گاه دیدید بنده گناهان مردم را می‏جوید و گناهان خودش را از یاد برده است، بدانید که گرفتار مکر خدا شده است.

🌀کور باشیم از دیدن عیوب مردم، و به عیوب خودمان بصیر باشیم .
امیرالمومنین صلواه الله علیه فرمود:
شَرُّ النَّاسِ مَن کَانَ مُتِتَبِّعاً لِعُیُوبِ النَّاسِ عمیاً لِمَعَایِبِهِ
بدترین مردم کسی است که دنبال عیب های مردم باشد و در مورد عیب های خود کور باشد.

🌀 با بدترین گناه نمیشود، به گناهان کوچک دیگران خرده گرفت.
امیرالمومنین علیه السلام فرمود:
تَتَبُّعُ العُیُوبِ مِن أَقبَحِ العُیُوبِ وَ شَرُّ السَّیِّئَاتِ
از زشت‏ترین عیبها و بدترین گناهان عیب جویی از دیگران است.
سرک کشیدن در عیوب دیگران بدترین گناه است؛ چگونه میشود با گناه بزرگ خود ؛ به گناه دیگران خرده گرفت.

🌀سبقت در عیب یابی از خود.
امام صادق علیه السلام فرمود :
أَنفَعُ الأَشیَاءِ لِلمَرءِ سَبقُهُ النَّاسَ إِلی عَیبِ نَفسِهِ.
سودمندترین چیزها برای آدمی، این است که در رسیدگی به عیب های خود بر مردم پیشی گیرد.

🌀عیب یابی از خود، مانع انجام گناهان جدید میشود.
امیرالمومنین علیه السلام فرمود:
مَن وَبَّخَ نَفسَهُ عَلَی العُیُوبِ اِرتَعَدَت عَن کَثیرِ الذُّنُوبِ.
هر کس نفس خود را برای عیب هایی که دارد سرزنش کند، نفسش از بسیاری از گناهان به لرزه درآید.
+ همانگونه که اگر خودرو عیب یابی نشود؛ عیب روز به روز بیشتر میشود.
+ اگر بدن انسان مورد آزمایش و چکاب قرار نگیرد، ممکن است بیماری گسترش یابد.
+ اگر روح و اعمال انسان نیز واکاوی نشود، درصد خطا و گناه بالا میرود.

❄️حسابرسی باعث جبران گناه و اصلاح عیوب میشود. امیرالمومنین فرمود:
مَن حَاسَبَ نَفسَهُ وَقَفَ عَلَی عُیُوبِهِ وَ أَحَاطَ بِذُنُوبِهِ، وَ استَقَالَ الذُّنُوبَ، وَ أَصلَحَ العُیُوبَ هر که نفس خود را حسابرسی کند، به عیبها و گناهان خویش آگاه شود و گناهان را جبران و عیبها را برطرف سازد.

❄️توصیه شده به دوری کردن از انسان عیب جو، امام مجتبی سلام الله علیه فرمودند:
اِذا سَمِعتَ اَحَداً یَتَناوَلُ اَعراضَ النّاسِ فَاجتَهِد اَن لا یَعرِفَکَ
هرگاه شنیدی شخصی آبروی مردم را می ریزد بکوش تا تو را نشناسد.
انسان باید از افرادی که دنبال عیب جویی هستند دوری کند تا آبروی او در معرض خطر قرار نگیرد.

🌐 عیب جویان برای سرپوش گذاشتن بر عیوب خود، عیب جویی میکنند.
امیرالمومنین علیه السلام فرمود:
ذَوُو العیوبِ یُحبُّون إشاعهَ معایبِ الناسِ لیتَّسعَ لهُم العُذرُ فی معایِبِهم
کسانی که خود عیب و نقص دارند، علاقه مند به شایع کردن عیب های مردم هستند تا جای عذر و بهانه ای برای عیب های خودشان، باز شود.

🌐 اگر عیب جویی کنیم، سرمان می آید. عیب جویی در دنیا تقاص دارد:
امام صادق سلام الله علیه می فرماید:
مَنْ عَیَّرَ مُؤْمِناً بِذَنْبٍ لَمْ یَمُتْ حَتَّى یَرْکَبَهُ اگر کسی مؤمنی را به گناهی نکوهش کند، نمی‏ میرد مگر اینکه خود او هم به آن گناه مبتلا می‏ شود.
امیرالمومنین به‏ صورت مطلق _چه در مورد گناه چه غیر آن_ میفرماید:
مَنْ عَیَّرَ بِشَیْ‏ءٍ بُلِیَ بِهِ
اگر کسی دیگری را به عیبی نکوهش کند، خودش مبتلا می‏شود .

🌀عیب جویی در آخرت تقاص دارد:
امام صادق صلواه الله علیه فرمود:
مَنْ أَنَّبَ مُؤمِناً أنَّبَهُ اللَّهُ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهِ («انب»؛ یعنی سرزنش کردن؛) اگر کسی دیگران را سرزنش کند، خداوند او را در دنیا و آخرت سرزنش میکند.
خدا بخواهد آدم را سرزنش کند، در دنیا و آخرت مفتضح می ‏کند.

💠أکْبَرُ الْعَیْبِ، أَنْ تَعِیبَ مَا فِیکَ مِثْلُهُ.
بزرگترین عیب آن است که آنچه را در خود تو وجود دارد،هماان را براى دیگران عیب بشمارى.

اللهم لا تجعل الدنیا اکبرَ همّنا