💠وَ قَالَ (علیه السلام): أَلَا وَ إِنَّ مِنَ الْبَلَاءِ الْفَاقَهَ
آگاه باشید که یکى از بلاها فقر و تنگدستى است،

💠وَ أَشَدُّ مِنَ الْفَاقَهِ مَرَضُ الْبَدَنِ
و بدتر از آن ،بیمارى جسم است،

💠 وَ أَشَدُّ مِنْ مَرَضِ الْبَدَنِ مَرَضُ الْقَلْبِ
و از آن بدتر بیمارى قلب مى باشد؛

💠أَلَا وَ إِنَّ مِنْ صِحَّهِ الْبَدَنِ تَقْوَى الْقَلْبِ و بدانید که بخشی از تقواى قلب به دلیل صحت بدن است.

⛔️امیرالمومنین در این حکمت به سه بیماری اشاره میکند، بیماری هایی که هر کدام از دیگری بدتر است.
و در بخش پایانی رابطه ی بین سلامتی و تقوا را بیان میکند.

🔻جمله اول، فقر بلاست🔻

💠أَلَا وَ إِنَّ مِنَ الْبَلَاءِ الْفَاقَهَ
آگاه باشید که یکى از بلاها فقر و تنگدستى است.
بلاها و مصیبت هایی که ممکن است بر انسان نازل شوند فراوان اند، یکی از این بلاها، بلا و درد نداری است.

❌فقر به معنای واقعی بلا و درد است زیرا هم در رفاه و آسایش انسان تاثیر می گذارد ،هم در روحیه و نشاط انسان ، و چه بسا انسان را از رسیدن به برخی استعدادها باز دارد.
حصرت در حکمت ۱۶۳ فرمود:
الْفَقْرُ، الْمَوْتُ الْأَکْبَرُ.
فقر مرگ بزرگ است.
فقر آن چیزی است که مردم برای آن طلب مرگ میکنند پس معلوم است فقر موت اکبر است.

⛔️ پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم فرمود:
الْفَقْرُ سَوَادُ الْوَجْهِ فِى الدَّارَینِ
فقر مایه روسیاهى در دنیا و آخرت است.
شخصى که گرفتار فقر و تنگدستى مى شود چه بسا آلوده گناهان زیادى از قبیل سرقت و خیانت و تقلب و مانند آن مى گردد.
از نظر معنوى، فقر، انسان را به ناشکرى و ناسپاسى در برابر پروردگار و جزع و فزع وامى دارد و به این ترتیب، هم از خدا دور مى شود و هم از خلق خدا.
به همین دلیل در اسلام دستورهاى فراوانى براى مبارزه با فقر داده شده است چراکه دعوت به فضایل اخلاقى و ایمان و اعتقاد صحیح به هنگام بى نیازى، بسیار آسان تر است.

🔻جمله دوم، بیماری دردی بدتر از فقر🔻

💠وَ أَشَدُّ مِنَ الْفَاقَهِ مَرَضُ الْبَدَنِ
و بدتر از آن ،بیمارى جسم است.

⛔️اگر انسان ها هوشیار باشند و اندکی تامل و تفکر کنند؛ زندگانى فقیرانه همراه با تندرستی را ترجیح میدهند به غناى توأم با بیمارى و بیزارى از همه چیز.
انسان بیمار که ملازم بستر است چه بهره اى مى تواند از غنا و ثروت خود ببرد جز این که ببیند و حسرت بخورد.

❌بسیارند کسانى که حاضرند تمام ثروت خود را بدهند تا از بستر بیمارى برخیزند.
اساساً همان گونه که اشاره کردیم ثروتمند بیمار نه تنها از ثروت خود بهره اى نمى برد بلکه زجر هم مى کشد چون مى بیند دیگران از ثروت او بهره مند مى شوند و او محروم است.

💮ثروت باید در خدمت سلامتی باشد.
انسان ثروت را میخواهد تا در خدمت رفاه و آسایش او باشد، اگر ثروت آرامش و رفاه نیاورد، یا انسان نتواند از آن برای آسایش خود استفاده کند، ثروت ارزشی ندارد.

📕باید نعمت های واقعی را دید.
علامه شوشتری در بهج الصباغه میفرماید: از شخصی پرسیدند:
مَا النِّعْمَهُ؟
نعمت چیست؟
قَالَ: الْأَمْنُ، فَلَیْسَ لِخَائِفٍ عَیْشٌ
نعمت امنیت است؛ زیرا برای فرد ترسناک زندگی‌ای وجود ندارد.
وَ الْغِنَى، فَلَیْسَ لِفَقِیرٍ عَیْشٌ
نعمت ثروتمندی است؛ زیرا برای فقیر عیش و راحتی نیست.
وَ الصِّحَّهُ، فَلَیْسَ لَسَقِیمٍ عَیْشٌ
نعمت تندرستی است؛ زیرا برای فرد بیمار زندگی‌ای وجود ندارد.

❌ حاکمی که آرزو میکرد مثل خدمتکارانش باشد.
طبری در تاریخ طبری خود در مورد الموفق بالله حاکم عبای میگوید:
او به درد نقرس مبتلا شده بود و این درد او را به شدت آزار می‌داد تا جایی که توانایی سوارکاری نداشت. پس برای خود تختخوابی با سایبان آماده کرد، بر آن می‌نشست و خدمتکاری همراه او بود که پایش را با چیزهای سرد خنک می‌کرد، تا جایی که بر پایش یخ می‌گذاشتند.
سپس بیماری پایش شدید تر شد به نحوی که او را بر تختخوابی می گذاشتند بیست نفر او را حمل میکردند.
روزی او به خدمتکاران خود گفت:
«از حمل کردن خود خسته شده‌ام، دوست دارم
أَنِّی أَکُونُ کَوَاحِدٍ مِنْکُمْ أَحْمِلُ عَلَى رَأْسِی وَأَنَا آکُلُ فِی عَافِیَهٍ.
مانند یکی از شما باشم که بار بر سر می‌گذارد و در آسایش غذا می‌خورد.
نوشته اند که او گاهی میگفت من در سراسر بلاد صد هزار حقوق بگیر دارم و همه زیر دست من هستند ولی،
“مَا أَصْبَحَ فِیهِمْ أَسْوَءَ حَالًا مِنی”
هیچ کدام آنها وضعیتشان از من بدتر نیست.

⛔️خوشمزگی غذا به سلامتی تن است.
در تاریخ داریم: 
روزی حجاج بن یوسف ثقفی برای تفریح به بیابان رفت گفت:
«کسی را بیابید که با من ناهار بخورد.».
اطرافیان اعرابی را یافتند. او را نزد حجاج آوردند.
حجاج گفت: 
هَلُمَّ أَیُّهَا الْأَعْرَابِیُّ. قَالَ: دَعَانِی مَنْ هُوَ أَکْرَمُ مِنْکَ فَأَجَبْتُهُ
بیا ای اعرابی! اعرابی گفت: «کسی که از تو گرامی‌تر است مرا دعوت کرده و من او را اجابت کرده‌ام.»
قَالَ: وَمَنْ هُوَ؟ قَالَ: دَعَانِی اللَّهُ رَبِّی إِلَى الصَّوْمِ فَأَنَا صَائِمٌ
حجاج پرسید: «او کیست؟» گفت: «خداوند، پروردگارم، مرا به روزه دعوت کرده و من روزه‌ام.»
حجاج گفت: «روزه در چنین روز گرمی؟!» گفت: «برای روزی روزه گرفته‌ام که از این گرم‌تر است.»
حجاج گفت: «امروز افطار کن و فردا روزه بگیر.»
گفت: «آیا امیر ضمانت می‌کند که من تا فردا زنده بمانم؟»
حجاج گفت: «این کار به دست من نیست.»
گفت: «پس چگونه مرا به افطار فرامیخوانی درحالی که نمیتوانی تضمین روزه فردا رابه من بدهی.
قَالَ: إِنَّهُ طَعَامٌ طَیِّبٌ
حجاج گفت: «این غذا پاکیزه و خوبی است.»
قَالَ: مَا طَیَّبَهُ خَبَّازُکَ وَلَا طَبَّاخُکَ.
گفت: «نانوا و آشپز تو آن را پاکیزه نکرده‌اند.»
قَالَ: فَمَنْ طَیَّبَهُ؟
حجاج پرسید: «پس چه کسی آن را پاکیزه کرده؟»
قَالَ: الْعَافِیَهُ
گفت: «سلامتی که باعث لذت بردن از غذا می‌شود.

📕قدرت و ثروت باید خرج سلامتی شود.
ابن ابی الحدید میگوید:
دَخَلَ اِبْنُ اَلسِّمَاکِ عَلَى اَلرَّشِیدِ فَقَالَ لَهُ عِظْنِی ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ لِیَشْرَبَهُ
ابن سماک بر هارون الرشید وارد شد. هارون الرشید گفت مرا موعظه کن و در همان حال طلب آب کرد.
فَقَالَ لَهُ نَاشَدْتُکَ اَللَّهَ لَوْ مَنَعَکَ اَللَّهُ مِنْ شُرْبِهِ مَا کُنْتَ فَاعِلاً
ابن سماک گفت تو را قسم میدهم اگر تو از آب خوردن منع شوی حاضری چه چیزی بدهی تا این اجازه به تو داده شود؟
قَالَ کُنْتُ أَفْتَدِیهِ بِنِصْفِ مِلْکِی
گفت نصف حکومت را.
قَالَ فَاشْرَبْهُ
ابن سماک گفت حالا آب بنوش.
فَلَمَّا شَرِبَ قَالَ نَاشَدْتُکَ اَللَّهَ لَوْ مَنَعَکَ اَللَّهُ مِنْ خُرُوجِهِ مَا کُنْتَ فَاعِلاً
گفت تو را قسم میدهم اگر نتوانی آبی که خورده ای دفع کنی چه خواهی کرد؟
  قَالَ کُنْتُ أَفْتَدِیهِ بِنِصْفِ مِلْکِی
گفت حاضرم نصف دیگر حکومتم را بدهم.
 قَالَ إِنَّ مَلَکاً یُفْتَدَى بِهِ شَرْبَهَ مَاءٍ لِخَلِیقٍ أَلاَّ یُنَافِسَ عَلَیْهِ
ابن سماک گفت حکومتی که با یک آب نوشیدن و دفع کردن آن از دست برود، قابلیت جنگیدن و مسابقه گذاشتن را ندارد.

🔻نکته:
قبل از بیماری، سلامتی را حفظ کنیم.
 بسیاری از افراد به این حقیقت دست یافته اند که وقتی مریض شدند باید خرج کنند تا سالم شوند و حتی حاضر اند برای سلامتی قرض کنند؛
ولی بهتر آن است که قبل از بیمار شدن به فکر سلامتی باشیم و قبل از آنکه مجبور شویم برای سلامتی خرج کنیم؛ سلامتی خدادادی را حفظ کنیم.

🔻جمله سوم، بیماری روح بدتر از بیماری جسم🔻

💠 وَ أَشَدُّ مِنَ الْفَاقَهِ مَرَضُ الْبَدَنِ
وَ أَشَدُّ مِنْ مَرَضِ الْبَدَنِ مَرَضُ الْقَلْبِ
و از آن بیماری جسم بدتر بیمارى قلب مى باشد.

⛔️منظور از قلب در این جا، روح و جان آدمى است.
بیماران روحی یا از نظر اعتقادى گرفتار انحرافات مختلفى شده اند
یا از نظر اخلاقى آلوده به انواع رذایل گشته اند مانند بخل و حسد و کینه توزى و شهوت پرستى .

❌چرا بیماری روح سخت از بیماری جسم است؟!

🔻اولاً؛
فقر و بیماری جسم بلای دنیوی هستند ولی بیماری روح بلای اخروی است و معلوم است که بلای اخروی سخت تر از بلای دنیوی است.

🔻ثانیاً ؛
درمان فقر و بیماری جسم راحت تر است تا درمان بیماری های روح

🔻ثالثا ؛
فقر و بیماری نهایتا تا مرگ با ما همراه هستند ولی بیماری های روح به عنوان ملکات تا ابدیت همراه ما خواهند بود.

⭕️ برخی بیماری های قلب :
بیماری های قلب متعدد هستند و هرکدام از آنها نیز آثار مخربی در زندگی انسان می گذارد؛ ولی بین بیماری های روحی نیز برخی شدیدتر و کشنده تر از بقیه هستند.

❌ بیماری زیغ،
یکی از مرض‌ها زیغ است. زیغ به معنای انحراف از راه حق است. افراد با تقوا یکی از دعاهایشان این است:
《رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَیْتَنا؛ آل عمران – ۸》
خداوندا بعد از هدایت، دل ما را زیر و رو و منحرف نگردان.

❌ بیماری گناه:
رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود:
إِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا أَذْنَبَ کَانَتْ نُکْتَهٌ سَوْدَاءُ فِی قَلْبِهِ
هرگاه مؤمن معصیت کند نقطه‌ای سیاه در دلش پدید آید.
فَإِنْ تَابَ وَ نَزَعَ وَ اسْتَغْفَرَ صُقِلَ قَلْبُهُ مِنْهُ
اگر توبه کرد و دست از گناه کشید و آمرزش خواست، دلش از آن لکه سیاه پاک شود.
 وَ إِنِ ازْدَادَ زَادَتْ
اما اگر بر گناهش بیافزاید، آن نقطه زیاد شود.

💮امیرالمومنین صلواه الله علیه فرمود:
لَا وَجَعَ أَوْجَعُ لِلْقُلُوبِ مِنَ الذُّنُوب
هیچ دردی بر دل ها دردناک تر از گناهان نیست.

❌ بیماری قساوت:
قرآن کریم میفرماید:
《 ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُکُم؛ بقره – ۷۴》
سپس دل‌های شما سخت شد.
 خدا به حضرت موسی وحی کرد:
یَا مُوسَى لَا تُطَوِّلْ فِی الدُّنْیَا أَمَلَکَ فَیَقْسُوَ قَلْبُکَ وَالْقَاسِی الْقَلْبِ مِنِّی بَعِیدٌ
ای موسی! در دنیا آرزوی خود را طولانی مکن که دلت سخت می‌شود و سخت‌دل از من دور است.

💮امام صادق از عیسی بن مریم روایت نقل میکند که:
مَا مَرِضَ  قَلْبٌ بِأَشَدَّ مِنَ اَلْقَسْوَهِ.
هیچ دلی به مرضی سخت‌تر از سنگدلی/قساوت بیمار نشد.

💮دل ر ا به خدا هدیه کنیم.
اگر کسی خواست دل و قلبش از بیماری آزاد باشد؛ باید آن را به خدا هدیه بدهد و پیمان وفاداری ببندد.
در خطبه ۱۴۴ فرمود:
أَیْنَ الْقُلُوبُ الَّتِی وُهِبَتْ لِلَّهِ وَ عُوقِدَتْ عَلَى طَاعَهِ اللَّهِ؟
کجایند آن دل ها که به خدا بخشیده شده، و با یکدیگر پیمان اطاعت خدا را بسته اند.

🔻جمله چهارم، تقوای قلب🔻

💠أَلَا وَ إِنَّ مِنْ صِحَّهِ الْبَدَنِ تَقْوَى الْقَلْبِ و بدانید که بخشی از تقواى قلب به دلیل صحت بدن است.

⛔️امیرالمومنین در چهارمین جمله حکمت ۳۸۸ در مورد سلامتی جسم و تقوای دل سخن میگویند.
به تعبیری عقل سالم و اخلاق خوب از سلامت جسم سرچشمه مى گیرد.
اگر انسانى که از نظر جسمى سالم نباشد زمینه هاى بى تقوایى ممکن است در وى حاصل شود.

⭕️جسم و روح با هم مرتبط اند.
همانگونه که در این حکمت فرمود سلامتی جسم روی سلامتی و تقوای قلب تاثیر میگذارد.
در روایتی پیامبر می‌فرماید:
إِذَا طَابَ قَلْبُ الْمَرْءِ طَابَ جَسَدُهُ وَ إِذَا خَبُثَ الْقَلْبُ خَبُثَ الْجَسَدُ
هنگامی‌که قلب انسان پاکیزه باشد، جسم نیز پاکیزه است و اگر قلب ناپاک شد، جسد هم ناپاک می‌شود.
یعنی نورانیت و سلامت دل، روی جسم تاثیر میگذارد و بیماری و گرفتاری جسم روی روح تاثیر میگذارد.

💮غذا از مهمترین عوامل سلامتی یا بیماری جسم.
کاملا واضح است که پر خوری و بدخوری، باعث سنگین شدن و بیحالی جسم میشود. و از آنجایی که روح و جسم با یکدیگر ارتباط دارند، درگیر شدن بدن به بیماری باعث کم شدن حال عبادت و حتی اصل عبادت شود. پیامبر فرمود:
قِلَّهُ اَلْأَکْلِ مَحْمُودٌ فِی کُلِّ حَالٍ وَ عِنْدَ کُلِّ قَوْمٍ لِأَنَّ فِیهِ اَلْمَصْلَحَهَ لِلْبَاطِنِ وَ اَلظَّاهِرِ
کم خوری‌ پسندیده است در هر حال و نزد هر قوم چون جسم و روح را اصلاح میکند.
وَ لَیْسَ شَیْءٌ أَضَرَّ لِقَلْبِ اَلْمُؤْمِنِ مِنْ کَثْرَهِ اَلْأَکْلِ
هیچ چیزی مانند پر خوری به روح و قلب مومن آسیب نمیزند.
وَ هِیَ مُورِثَهٌ شَیْئَیْنِ قَسْوَهَ اَلْقَلْبِ وَ هَیَجَانَ اَلشَّهْوَهِ  
پرخوری باعث قساوت قلب و فوران شهوت خواهد شد.

💮 اینکه قرآن کریم میفرماید:
《 فَلْیَنْظُرِ الْإِنْسَانُ إِلَىٰ طَعَامِهِ؛ عبس – ۲۴》
نشان میدهد که بین جسم و روح، بین غذا و معنویت رابطه برقرار است.

🔻نکته::
اگرچه در نسخه صبحی صالح جمله اخیر به صورت
” أَلَا وَ إِنَّ مِنْ صِحَّهِ الْبَدَنِ تَقْوَى الْقَلْبِ”
آمده است ولی در تعداد بیشتری از نسخه های نهج البلاغه که اتفاقا موافق با نسخه های خطی نیز می باشند جمله ی چهارم به این شکل آمده است:
“وَ أَفْضَلُ مِنْ صِحَّهِ الْبَدَنِ تَقْوَى الْقَلْب” بهتر از صحت بدن تقواى قلب است.
 

🔻نکته 1:
اولویت ها را یاد بگیریم و طبق همان عمل کنیم.
امیرالمومنین در این حکمت اولویت ها را معرفی کردند.
+ فقر یک مشکل و بیماری است ولی کمترین مرحله است.
+ مرحله ی بالاتر بیماری جسم است.
+ مرحله ی بالاتر بیماری روح است.
+ بالاترین مرتبه ی بیماری روح هم بی تقوایی است.

⭕️ این طبقه بندی به ما می آموزد که برای هر کدام از این بیماری ها چقدر وقت بگذاریم، چقدر هزینه کنیم!
چه بسا کسانی که برای به دست آوردن پول، خودشان را بیمار میکنند.
این اوج حماقت است چون نعمت بالاتر که سلامتی بوده را داده تا نعمت پایین تر را کسب کند.
چه بسا کسانی برای به دست آوردن سلامتی جسم، سلامتی روح را به خطر می اندازند. شراب میخورند تا درد کلیه شان تمام شود.

🔻نکته ۲:
متن کامل تری از این حکمت .

📕ابن شعبه ی حرانی در تحف العقول متن کامل تری از کلام امیرالمومنین در حکمت 388 را نقل میکند:
 اَلْعَقْلُ خَلِیلُ اَلْمُؤْمِنِ
عقل دوست مؤمن است.
( نزدیک ترین رفیق ما عقل ما باشد)  
وَ اَلْحِلْمُ وَزِیرُهُ
و بردبارى وزیر اوست
( وزیر کسی است که بار را به دوش میکشد؛ بردباری بار سختی ها را به دوش میکشد)
 وَ اَلرِّفْقُ وَالِدُهُ (
مدارا با خلق پدر او است).
 وَ اَللِّینُ أَخُوهُ
و نرمى برادرش.
وَ لاَ بُدَّ لِلْعَاقِلِ مِنْ ثَلاَثٍ  
و فرد عاقل ناگزیر به رعایت سه چیز است.
 أَنْ یَنْظُرَ فِی شَأْنِهِ
شان و جایگاه و شخصیت خود را بشناسد.
 وَ یَحْفَظَ لِسَانَهُ
نگهدارى زبان داشته باشد.
 وَ یَعْرِفَ زَمَانَهُ  
زمانه‌اش را بشناسد.

💠 أَلاَ وَ إِنَّ مِنَ اَلْبَلاَءِ اَلْفَاقَهَ
آگاه باشید که فقر و تهیدستى از بلاها است،
💠وَ أَشَدُّ مِنَ اَلْفَاقَهِ مَرَضُ اَلْبَدَنِ
و سخت‌تر از تهیدستى بیمارى جسم است،
💠 وَ أَشَدُّ مِنْ مَرَضِ اَلْبَدَنِ مَرَضُ اَلْقَلْبِ
و بدتر از آن بیمارى دل باشد..
💠أَلاَ وَ إِنَّ مِنَ اَلنِّعَمِ سَعَهَ اَلْمَالِ  
آگاه باشید که توانگرى مالى از نعمتها است.
💠 وَ أَفْضَلُ مِنْ سَعَهِ اَلْمَالِ صِحَّهُ اَلْبَدَنِ  
و بهتر از آن تندرستى است.
 وَ أَفْضَلُ مِنْ صِحَّهِ اَلْبَدَنِ تَقْوَى اَلْقَلْبِ
و برتر از تندرستى پرهیزگارى دل است.

📕مذمت فقر در روایات:

💮 سرانجام فقر، کفر است.
پیامبر صلی الله علیه واله فرمود :
کادَ الفَقرُ أن یَکونَ کُفرا
فقر ، انسان را در آستانه کفر قرار مى دهد.
یا در روایت دیگری فرمود:
لَولا رَحمَهُ رَبّی عَلى فُقَراءِ اُمَّتی ، کادَالفَقرُ یَکونُ کُفرا
اگر پروردگار من به فقیران امّتم مهر نمى ورزید ، فقر آنان را در آستانه کفر قرار مى داد .

💮پناه بر خدا از فقر:
پیامبر صلی الله علیه واله فرمود:
اللّهُمّ إنّی أعوذُ بکَ مِن الکُفرِ و الفَقرِ
بار خدایا ! من از کفر و فقر به توپناه مى برم.
فقالَ رجُلٌ : أیَعدِلانِ ؟ قالَ : نَعَم
مردى عرض کرد: آیا این دو با هم برابرند ؟ فرمود : آرى

💮آفات سه گانه فقر:
حضرت درحکمت ۳۱۹ فرمود:
لِابْنِهِ مُحَمَّدِ ابْنِ الْحَنَفِیَّهِ: یَا بُنَیَّ، إِنِّی أَخَافُ عَلَیْکَ الْفَقْرَ، فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْهُ؛
فرزندم! از فقر بر تو مى ترسم پس از آن به خدا پناه ببر،
فَإِنَّ الْفَقْرَ مَنْقَصَهٌ لِلدِّینِ
چراکه فقر،
۱. هم دین انسان را ناقص مى کند.
مَدْهَشَهٌ لِلْعَقْلِ  
۲. و هم عقل را مشوش مى سازد،
دَاعِیَهٌ لِلْمَقْتِ
۳. و هم مردم را به او و او را به مردم بدبین مى کند.

💮فقر سخت تر از مرگ است.
پیامبر صلواه الله علیه فرمود:
الفَقرُ أشَدُّ مِنَ القَتلِ 
فقر ، شدیدتر از کشتار است.
مرگ یک بار است ولی فقر مرگ روزانه است. پس فقر شدید تر از مرگ است.

💮بلایی که به اسلام ضربه میزند فقر است.
پیامبر صلواه الله علیه فرمود:
الفُقَر/ الفقراء مِحَنُ الإِسلامِ
فقر/فقیران ، بلاى اسلام است.
یکی از بلاهایی که میتواند ریشه اعتقاد مردم را تضعیف کند، مشکلات و فشارهای اقتصادی است.
و اتفاقا یکی از وظایف مهمی که امیرالمومنین برای حکومت اسلامی تعیین میکند همین رسیدگی به معیشت و اقتصاد مردم است.
بنا براین اگر میخواهیم یکی از عوامل بی دینی در جامعه از بین برود باید وضعیت اقتصاد و معیشت اصلاح بشود.

💮فقر باعث نشنیده شدن حرف حق انسان میشود.
حضرت درحکمت ۳ فرمود :
الفَقرُ یُخرِسُ الفَطِنَ عن حُجَّتِهِ ، والمُقِلُّ غَریبٌ فی بَلدَتِهِ
فقر ، زبان شخص زیرک را از بیان دلیلش ، فرو مى بندد و آدم فقیر در شهر خود ، غریب است.

💮 فقر چهار آفت دارد.
امیرالمومنین به امام مجتبی فرمود:
لا تَلُمْ إنسانایَطلُبُ قُوتَهُ ، فَمَن عَدِمَ قُوتَهُ کَثُرَت خَطایاهُ
کسى راکه در پى روزى است ، سرزنش مکن ؛ که هر کس بى روزى بمانَد ، خطاهایش بسیار مى شود.
یابُنَیَّ ، الفقیرُ حَقیرٌ لا یُسمَعُ کلامُهُ ، ولا یُعرَفُ مَقامُهُ
فرزندم ! آدم فقیر ، حقیر است . سخنش خریدار ندارد و مقام و مرتبتش شناخته و دانسته نمى شود .
لو کانَ الفَقیرُ صادِقا یُسَمُّونَهُ کاذِبا ،ولو کانَ زاهِدا یُسَمُّونَهُ جاهِلاً
فقیر اگر راستگو باشد ، او را دروغگو مى نامند و اگر زاهد و دنیاگریز باشد ، نادانش مى خوانند.
یابُنَیَّ ، مَن ابتُلِیَ بالفَقرِ فقدِ ابتُلِیَ بأربَعِ خِصالٍ :
فرزندم ! هر که به فقر گرفتار آید ، به چهار خصلت مبتلا شود:
۱. بالضَّعفِ فی یَقینِهِ ،
به سستى در یقین
۲. والنُّقصانِ فی عَقلِهِ ،
و کاستى در خِرد
۳. والرِّقَّهِ فی دِینِهِ ،
و شکنندگى در دین
۴. وقِلَّهِ الحَیاءِ فی وَجهِهِ
و کمى شرم و حیا در چهره ،
فَنَعُوذُ باللّه مِن الفَقرِ
پس ، پناه مى بریم به خدا از فقر .

💮فقیر در وطن خویش هم غریب است.
حضرت درحکمت ۵۶ فرمود:
الفَقرُ فی الوَطَنِ غُربَهٌ
فقر در زادگاه ، غربت است. 

💮فقر، سخت تر از آتش نمرود.
پیامبر صلی الله علیه واله فرمود:
أوحَى اللّه تَعالى إلى إبراهیمَ علیه السلام :
خداى ـ تعالى ـ به ابراهیم علیه السلام وحى فرمود:
خَلَقتُکَ وَ ابتَلَیتُکَ بِنارِ نُمرودَ ،
«تو را آفریدم و به آتش نُمرود آزمودم .
فَلَوِ ابتَلَیتُکَ بِالفَقرِ و رَفَعتُ عَنکَ الصَّبرَ فَما تَصنَعُ؟
اگر به فقر بیازمایمت و به تو صبر ندهم ، چه مى کنى؟»
قالَ إبراهیمُ علیه السلام : یا رَبِّ ، الفَقرُ إلَیَّ أشَدُّ مِن نارِ نُمرودَ  
ابراهیم علیه السلام گفت: «پروردگارم! نزد من ، فقر سخت تر از آتش نمرود است»
 قالَ اللّه تَعالى : فَبِعِزَّتی و جَلالی ، ما خَلَقتُ فِی السَّماءِ وَ الأَرضِ أشَدَّ مِنَ الفَقرِ خداى تعالى ـ گفت: «پس به سرافرازى و شکوهم سوگند! در آسمان و زمین ، سخت تر از فقر نیافریده ام»

💮فقر؛ کمر شکن است.
پیامبر ص فرمود:
یا عَلِیُّ ، أربَعَهٌ مِن قَواصِمِ الظَّهرِ:
اى على! چهار چیز کمر را مى شکنند ؛
·فَقرٌ لا یَجِدُ صاحِبُهُ مُداوِیا
فقرى که فردِ مبتلا به آن ، چاره اى برایش نیابد.

‌💮این سه ارکان انسان را در هم می شکند.
حضرت درغرر الحکم فرمود:
ثَلاثٌ یَهدُدنَ القُوى :
سه چیز توان ها را درهم مى کوبند ؛
فَقدُ الأَحِبَّهِ ،
۱. از دست دادنِ دوستان ،
وَ الفَقرُ فِی الغُربَهِ ،
۲. فقر در غربت ،
و دَوامُ الشِّدَّهِ
۳. و پایدارىِ روزگارِ سختى .

💮فقر ننگ است.
حضرت در غرر الحکم فرمود:
لَیسَ فِی الغُربَهِ عارٌ ؛ إنَّمَا العارُ فِی الوَطَنِ الاِفتِقارُ
غریب بودن ننگ نیست ؛ ننگ ، فقیر بودن در وطن است.

💮مرگ بهتر از زندگی با فقر است.
امام باقر به نقل از امیرالمومنین:
القَبرُ خَیرٌ مِنَ الفَقرِ
گور بهتر از فقر است.

💮 فقر، کمش هم زیاد است.
امام صادق علیه السلام فرمود:
أربَعَهُ أشیاءَ القَلیلُ مِنها کَثیرٌ :
چهار چیزند که اندکشان هم بسیار است؛
النّارُ ، وَ العَداوَهُ ،
آتش و سوختن در آتش ،
وَ الفَقرُ ، وَ المَرَضُ
دشمنى و داشتن دشمن ،
فقر ، و بیمارى.

⛔️تفسیری ناب از امیرالمومنین:
مرحوم راوندی در دعوات می آورد:
مَرِضَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام فَعادَهُ قَومٌ
امیر المؤمنین علیه السلام بیمار شد . گروهى به دیدار او رفتند
فَقالوا لَهُ : کَیفَ أصبَحتَ یا أمیرَ المُؤمِنینَ؟
و به وى گفتند: «اى امیر المؤمنین! چگونه اى؟»
فَقالَ : أصبَحتُ بِشَرٍّ .
فرمود: «بد حالم» .
فَقالوا : سُبحانَ اللّه ! هذا کَلامُ مِثلِکَ؟
گفتند : «سبحان اللّه ! چون تویى چنین مى گوید؟»
فَقالَ : یَقولُ اللّه تَعالى : «وَ نَبْلُوکُم بِالشَّرِّ وَ الْخَیْرِ فِتْنَهً وَ إِلَیْنَا تُرْجَعُونَ »
«و شما را به شر و خیر مى آزماییم ، آزمودنى ؛ و به سوى ما بازگردانده مى شوید»
فَالخَیرُ الصِّحَّهُ وَ الغِنى ،
مراد از خیر ، تندرستى و توانگرى است ؛
وَ الشَّرُّ المَرَضُ وَ الفَقرُ ؛ ابتِلاءً وَ اختِبارا  
و مراد از شر ، بیمارى و ندارى ؛ به منظور آزمایش و امتحانِ آدمیان.

💮همه سختی ها را چشیدم، از همه بدتر فقر است.
امام صادق علیه السلام : از جمله سفارش هاى لقمان به پسرش این بود :
یا بُنَیَّ . . . ذُقتُ المَراراتِ کُلَّها فَلَم أذُق شَیئا أمَرَّ مِنَ الفَقرِ
پسرم! همه تلخى ها را چشیدم ؛ چیزى تلخ تر از فقر نیافتم.

⏪ نتیجه:
اسلام با فقر مخالف است و آنجایی هم که در روایات توصیه به فقر شده است؛
اولا ؛ برای ایجاد اعتدال است چون انسان ها نوعا دنیا طلب هستند.
ثانیا ؛ فقر به معنای زهد و عدم دلبستگی است.

اللهم لا تجعل الدّنیا اکبرَ همّنا