💠وَ قَالَ (علیه السلام): رُبَّ مُسْتَقْبِلٍ یَوْماً ، لَیْسَ بِمُسْتَدْبِرِهِ
چه بسیار کسانى که در آغاز روز زنده بودند اما روز را به پایان نبردند.به استقبال روز رفتند ولی پشت سر نمیگذارند آن روز را
💠وَ مَغْبُوطٍ فِی أَوَّلِ لَیْلِهِ قَامَتْ بَوَاکِیهِ فِی آخِرِهِ
و چه بسیار کسانى که در آغاز شب زندگى شان مورد غبطه مردم بود اما در پایان همان شب عزاداران به سوگشان نشستند!

✅حضرت در این حکمت در مورد ناپایداری دنیا میفرمایند:
حقیقت دنیا این بالا و پایین شدن ها و زیر و رو شدن هاست.
به سلامتی و ثروت و دارایی خود اعتماد نکنید که معلوم نیست تا لحظاتی بعد آنها را داشته باشید یا نه.

✅تغییر حال و حالت مقرون به دنیاست:
 بسیارند کسانى که خیال مى کنند اگر امروز سالم و شاداب و سرخوش اند ماه ها یا سال ها این وضع ادامه پیدا مى کند و یا اگر امروز در مجلس جشن و سرورى حضور دارند این مجالس تا مدت ها ادامه خواهد یافت. در حالى که اگر به تاریخ مراجعه کنیم و یا حتى حوادثى را که در دوران عمر خود دیده ایم مورد بررسى قرار دهیم مى بینیم این ها خیال باطلى بیش نیست.

⏪افرادى بودند بسیار قوى و نیرومند ازنظر جسمانى و بسیار قدرتمند از نظر موقعیت اجتماعى ولى ناگهان با گذشتن یک روز یا یک شب همه چیز دگرگون شد. آن آدم سالم، گرفتار سکته مغزى شد و به صورت یک انسان به تمام معنا فلج درآمد و آن شخص قدرتمند به دست یکى از نزدیکانش به قتل رسید همان گونه که درباره نادرشاه افشار نقل کرده اند که در اوج قدرت به وسیله یکى از نزدیکانش به قتل رسید آن گونه که شاعر آن را ترسیم کرده است:

🔹شبانگه به دل قصد تاراج داشت * سحرگه نه تن سر نه سر تاج داشت

🔹به یک گردش چرخ نیلوفرى * نه نادر به جا ماند نى نادرى

🔺در تاریخ داریم:
وَقَالَ مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ: دَخَلْتُ عَلَى قَاضِی الْبَصْرَهِ أَعُودُهُ، فَقُلْتُ: «أَرَاکَ الْیَوْمَ صَالِحًا
معاذ بن معاذ می‌گوید: به عیادت قاضی بصره رفتم. به او گفتم: امروز تو را سالم‌تر می‌بینم.
فَقَالَ:  لَا یَغُرَّنَّکَ عِشَاءٌ سَالِمٌ   /   سَیَأْتِی بِالْمَنَایَا السَّحَرُ

او پاسخ داد:  شبِ سالم تو را فریب ندهد، چرا که مرگ‌ها با سحرگاهان می‌آید.
فَلَمَّا کَانَ السَّحَرُ، سَمِعْتُ الْوَاعِیَهَ عَلَیْهِ
و چون سپیده دم شد، فریادهای سوگواری برایش شنیدم که از دنیا رفته بود.
✍️هیچ اعتباری به دنیا و به سلامتی و عمر ما نیست.

✅داستان قارون، نمونه ای برای عبرت تاریخ:
قرآن مجید در پایان سوره قصص در داستان قارون، ثروتمند بزرگ بنى اسرائیل آورده است که یک روز تمام یاران و کارگزاران خود را بسیج کرد تا ثروت او را به نمایش بگذارند به گونه اى که بسیارى از بنى اسرائیل به حال او غبطه خوردند و گفتند:
یا لَیتَ لَنا مِثْلَ ما أُوتِى قارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظّ عَظیم
اى کاش همانند آنچه به قارون داده شده است ما نیز داشتیم! به راستى که او بهره عظیمى دارد!

ولى فردا که فرمان مرگ او از سوى خداوند صادر شد و زمین شکافت و خودش و تمام اموالش درون زمین مدفون شد آن ها که دیروز آرزوى زندگى او را مى کردند، گفتند:
وَیْکَأَنَّ اللهَ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَیَقْدِرُ لَوْلاَ أَنْ مَّنَّ اللهُ عَلَیْنَا لَخَسَفَ بِنَا وَیْکَأَنَّهُ لاَ یُفْلِحُ الْکَافِرُونَ
واى بر ما! گویى خدا روزى را بر هرکس از بندگانش بخواهد گسترش مى دهد یا تنگ مى گیرد! اگر خدا بر ما منت ننهاده بود، ما را نیز به قعر زمین فرو مى برد! اى واى! گویى کافران هرگز رستگار نمى شوند.

✍️ قارون با آن همه مال و جاه، به یک لحظه اینگونه شد. بقیه دولتمندان و ثروتمندان عالم که سهم و بهره شان از دنیا بسیار کمتر از اوست، چرا به این عبرت نگاه نمیکنند؟!!!

❇️دنیا ماندگار نیست،به آن دل نبندیم.

✳️شبیه مضمون حکمت ۳۸۰ در جاهای دیگر نهج البلاغه نیز آمده است:

🔺حکمت ۱۹۱:
 إِنَّمَا الْمَرْءُ فِی الدُّنْیَا غَرَضٌ تَنْتَضِلُ فِیهِ الْمَنَایَا
انسان در این دنیا هدفى است که تیرهاى مرگ همواره به سوى او نشانه گیرى مى کند
 وَ نَهْبٌ تُبَادِرُهُ الْمَصَائِبُ
و ثروتى است که مصائب، در غارت آن شتاب دارند و بر یکدیگر سبقت مى گیرند.
وَ مَعَ کُلِّ جُرْعَهٍ شَرَقٌ وَ فِی کُلِّ أَکْلَهٍ غَصَصٌ
 همراه هر جرعه اى گلوگیر شدنى و همراه هر لقمه اى نیز گلوگرفتنى است.
وَ لَا یَنَالُ الْعَبْدُ نِعْمَهً إِلَّا بِفِرَاقِ أُخْرَى  انسان به نعمتى از آن نمى رسد جز با فراق نعمت دیگر.
وَ لَا یَسْتَقْبِلُ یَوْماً مِنْ عُمُرِهِ إِلَّا بِفِرَاقِ آخَرَ مِنْ أَجَلِهِ
به استقبال هیچ روز از عمرش نمى رود جز این که از روز دیگرى از عمرش جدا مى شود.

🔺حکمت ۲۸۶:
مَا قَالَ النَّاسُ لِشَیْءٍ طُوبَى لَهُ، إِلَّا وَ قَدْ خَبَأَ لَهُ الدَّهْرُ یَوْمَ سَوْءٍ.
هرگز مردم به چیزى نگفتند: «خوشا به حال آن»؛ جز اینکه روزگار روز بدى را براى او پنهان و فراهم کرد.

🔺خطبه ۱۱۴:
مِنْ غِیَرِهَا أَنَّکَ تَرَى الْمَرْحُومَ مَغْبُوطاً وَ الْمَغْبُوطَ مَرْحُوماً
از نشانه های تغییر روزگار آن است که انسانی که تا دیروز مورد رحم بود، الان مورد غبطه واقع میشود و کسی که تا دیروز اعوان و انصاری داشت و مورد غبطه دیگران بود امروز مورد رحم واقع میشود.

✍️باید باطن دنیا را خوب بشناسیم تا در مواجهه با دنیا موضع درست را بگیریم، همانطور که در همه رشته های ورزشی با آنالیز رقیب و شناخت نقاط قوت و ضعف رقیب راهی پیدا میکنند برای شکست او.باید دنیا را آنالیز کرد و به خوبی شناخت و بعد به مبارزه با آن پرداخت.

⏪ حضرت علیه السلام در حکمت ۳۸۰ میفرمایند:
💠رُبَّ مُسْتَقْبِلٍ یَوْماً ، لَیْسَ بِمُسْتَدْبِرِهِ
چه بسیار کسانى که در آغاز روز زنده بودند اما روز را به پایان نبردندبه استقبال روز رفتند ولی پشت سر نمیگذارند آن روز را
💠وَ مَغْبُوطٍ فِی أَوَّلِ لَیْلِهِ قَامَتْ بَوَاکِیهِ فِی آخِرِهِ
و چه بسیار کسانى که در آغاز شب زندگى شان مورد غبطه مردم بود اما در پایان همان شب عزاداران به سوگشان نشستند!

🔰دونکته برای فهم بهتر مطلب🔰

👈نکته اول:
توجه دادن به مرگ در مکتب نهج البلاغه، دعوت به تقواست:
یکی از راه های دعوت به تقوا توسط امیرالمومنین علیه السلام زدن ریشه های بی تقوایی است.
حضرت علیه السلام میفرمایند:علت گرایش شما به دنیا چیست؟

1⃣یکی از علت‌ها جهله :
چه آنجایی که از بصیرت و عقل حرف میزند و بر علیه جهل موضع میگیرد.

2⃣یکی دیگر از علت‌های بی تقوایی شهوت:
چه آنجا که شمشیر زبان را بر علیه شهوت به کار میگیرد.

3⃣یکی دیگر از علت‌های بی تقوایی:اسیرآمال شدن.
و چه آنجایی که با صحبت کردن از مرگ، و تذکر معاد راه آمال و آرزوها و دنیا طلبی ها را سد میکند.

✅آرزوهای دنیایی یاد مرگ را میبرد:

🔺پیامبرصَلَّى‌ اللَّهُ‌ عَلَیْهِ‌ وَ‌ آلِهِ‌ وَ‌ سَلَّم میفرمایند:
مَن أحَبَّ الدّنیا ذَهَبَ خَوفُ الآخِرَهِ مِن قَلبِهِ
هر که دنیا را دوست داشته باشد، ترس آخرت از دلش برود.

🔺خطبه ۴۲:
ایُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَیْکُمُ اثْنَانِ: اتِّبَاعُ الْهَوَى وَ طُولُ الْأَمَلِ، فَأَمَّا اتِّبَاعُ الْهَوَى فَیَصُدُّ عَنِ الْحَقِّ وَ أَمَّا طُولُ الْأَمَلِ فَیُنْسِی الْآخِرَهَ
ای مردم! ترس‏ناک‏ترین چیزی که از ابتلای شما به آن می‏ترسم، دو چیز است. پیروی از هوای نفس و آرزوی بی‏شمار. اما پیروی از هوای نفس، شخص را از راه حق باز می‏دارد و آرزوی بی‏حساب، آخرت را از یاد می‏برد.

❇️توجه به مرگ، ضد آرزوهاست:

📚در غرر الحکم قبل از جملات حکمت ۳۸۰ آمده است:
اِتَّقُوا باطِلَ الْأَمَلِ
بپرهیزید از آرزوهای باطل
⏪و بعد در ادامه حکمت ۳۸۰ آمده :
فَرُبَّ مُسْتَقْبِلِ یَوْمٍ لَیْسَ بِمُسْتَدْبِرٍ وَ مَغْبُوطٍ فی أَوَّلِ لَیْلِه قامَتْ عَلَیْهِ بَواکیه فی آخِرِه

✍️آرزوهای باطل را باید کنار زد تا به تقوا رسید. بدون برطرف کردن این موانع نمیشود به تقوا دست پیدا کرد.

برطرف کردن آرزوهای باطل نیز با یاد مرگ ممکن است.

⏪در ادامه این حکمت آورده است:

فَلاَ یغُرَّنَّکَ مِنَ اللَّهِ طُولُ حُلُولِ النِّعَمِ وَ إِبْطَاءُ مَوَارِدِ النِّقَمِ
حال که دنیا ناپایدار است ، فزونى نعمت هاى خداوند و تأخیر مجازات هاى او تو را مغرور نسازد.

✍️ اگر نعمت هایی به سمت شما آمد، مغرور نشوید ، دچار آرزو و تخیل نشوید تا از تقوا دور نشوید.

 ✅توجه به ناپایداری دنیا، دعوت به تقواست:
🔺حکمت ۱۳۰:
وَ قَدْ رَجَعَ مِنْ صِفِّینَ فَأَشْرَفَ عَلَى الْقُبُورِ بِظَاهِرِ الْکُوفَهِ-: یَا أَهْلَ الدِّیَارِ الْمُوحِشَهِ وَ الْمَحَالِّ الْمُقْفِرَهِ وَ الْقُبُورِ الْمُظْلِمَهِ، یَا أَهْلَ التُّرْبَهِ، یَا أَهْلَ الْغُرْبَهِ، یَا أَهْلَ الْوَحْدَهِ، یَا أَهْلَ الْوَحْشَهِ
امام علیه السلام از میدان پرغوغا و مملو از تأسف صفین باز گشته بود، به کنار قبرستانى که پشت دروازه کوفه بود رسید رو به سوى آنها کرده  فرمود: اى ساکنان خانه‌هاى وحشتناک و سرزمین‌هاى خالى و قبرهاى تاریک! اى خاک‌نشینان! اى غریبان! اى تنهایان! و اى وحشت‌زدگان!

أَنْتُمْ لَنَا فَرَطٌ سَابِقٌ وَ نَحْنُ لَکُمْ تَبَعٌ لَاحِقٌ؛ أَمَّا الدُّورُ فَقَدْ سُکِنَتْ، وَ أَمَّا الْأَزْوَاجُ فَقَدْ نُکِحَتْ، وَ أَمَّا الْأَمْوَالُ فَقَدْ قُسِمَتْ.
شما در این راه پیشگام ما بودید و ما نیز به دنبال شما خواهیم آمد؛ اما خانه‌هایتان را دیگران ساکن شدند، همسرانتان اگر جوان بودند به نکاح دیگران درآمدند و اموالتان در میان ورثه تقسیم شد.
 هَذَا خَبَرُ مَا عِنْدَنَا، فَمَا خَبَرُ مَا عِنْدَکُمْ؟ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ: أَمَا [وَ اللَّهِ] لَوْ أُذِنَ لَهُمْ فِی الْکَلَامِ لَأَخْبَرُوکُمْ أَنَّ خَیْرَ الزَّادِ التَّقْوى
اینها خبرهایى است که نزد ماست، نزد شما چه خبر؟ سپس امام علیه السلام رو به‌سوى اصحاب و یاران کرد و فرمود : آگاه باشید اگر به آنها اجازه سخن گفتن داده مى‌شد به شما خبر مى‌دادند که بهترین زاد و توشه (براى سفر آخرت) تقوا و پرهیزگارى است.

❇️بین مرگ و بی رغبتی به دنیا و رسیدن به تقوا ارتباط است:

✍️ رسیدن به تقوا از طریق بی رغبتی به دنیا ممکن است و بی رغبتی به دنیا از طریق یاد مرگ.
یاد مرگ سدی است که آمال ها و آرزو های نابجا را در هم میشکند و راه رسیدن به تقوا را هموار می‌کند.

👈نکته دوم:
⁉️اگر به دنیای نباید غبطه خورد، چه چیزی صلاحیت غبطه خوردن دارد؟

سزاوار نیست که انسان به دنیا غبطه بخورد و حسرت دنیا را بکشد، دنیا لیاقت افسوس را ندارد و نباید امروز کسی را دید و غبطه خورد چه بسا روزهای سختی را پشت سر گذاشته باشد.
روزی پادشاهی به وزیرش که آرزوی پادشاهی داشت فرصت پادشاهی داد. وزیر همین که خواست بر تخت پادشاهی بنشیند پادشاه خنجری که به مو بند بود را بالای سر او آویزان کرد، وزیر از این کار بسیار وحشت کرد و علت کار پادشاه را جویا شد.
پادشاه گفت تو فقط این تخت را میبینی که با جواهرات تزیین شده و نمی‌دانی نشستن بر این تخت چه خطراتی را در پی دارد
در واقع نشستن بر تخت پادشاهی نشستن زیر خنجر مرگ است و از هر طرف خنجری تو را نشانی رفته.
اگر بدانیم دنیا هم اینگونه است دیگر برای به دست آوردنش غبطه نمی‌خوریم.

این حکمت را از دو وجه میتوان بررسی کرد:

الف)از نگاه انسانی که مورد غبطه است.

حضرت علیه السلام میفرماید مغرور نشودید و خیال نکنید خبری است.

همه ی دارایی و اعتبار و مقام شما در لحظه ای زیر و رو میشود و از آن هیچ چیزی باقی نمیماند.
ب)از نگاه کسانی که غبطه میخورند.

دنیا ارزش این را ندارد که ما به خاطر آن غبطه بخوریم و حسرت بکشیم

✅ سزاوار نیست به دنیا غبطه بخوریم:

📚غررالحکم:
رُبَّ مَغْبُوطٍ بِرَخَاءٍ هُوَ دَاؤُهُ چه بسا کسى که به علّت گشایش در زندگى مورد غبطۀ دیگران است و همان بیمارى و درد اوست.

انسان باید یاد بگیرد که اگر خواست غبطه بخورد، به چیزی غبطه بخورد که ارزش داشته باشد.

✅ به کسی غبطه بخورید که دینش را حفظ کرده:

🔺خطبه ۸۶:
الْمَغْبُوطُ مَنْ سَلِمَ لَهُ دِینُهُ
تنها کسی باید ممورد غبطه واقع شود که دینش را حفظ کرده

✍️ تقدیم خبر بر مبتدا، مفید حصر است. تعبیر جمله بالا نشان مى دهد که تنها نسبت به کسى باید غبطه خورد، که دین و ایمانش در برابر طوفانهاى زندگى محفوظ بماند.

✅به کسی غبطه بخورید که هر روز در حال پیشرفت باشد:

🔺امام صادق علیه السلام:
مَلْعُونٌ مَغْبُونٌ مَنْ غَبَنَهُ عُمُرُهُ یَوْمٌ بَعْدَ یَوْمٍ
ملعون و خسارت دیده است کسی که هر روزش برای او خسارت است.
وَ مَغْبُوطٌ مَحْسُودٌ مَنْ کَانَ یَوْمُهُ الَّذِی هُوَ فِیهِ خَیْراً مِنْ أَمْسِهِ الَّذِی ارْتَحَلَ
و مغبوط کسی است که امروزش از دیروزش بهتر باشد.

✅ به کسی غبطه بخورید که به مرحله ی یقین رسیده:

🔺امیر المومنین علیه السلام میفرمایند:
فِی خُطْبَهٍ لَهُ یَا أَیُّهَا النَّاسُ سَلُوا اللَّهَ الْیَقِینَ وَ ارْغَبُوا إِلَیْهِ فِی الْعَافِیَهِ
اى مردم! از خداوند یقین بخواهید و عافیت از او مسألت کنید
فَإِنَّ أَجَلَّ النِّعْمَهِ الْعَافِیَهُ
زیرا بزرگترین نعمت عافیت است
 وَ خَیْرَ مَا دَامَ فِی الْقَلْبِ الْیَقِینُ
و بهترین چیزى که در دل پایدار میماند یقین است
 وَ الْمَغْبُونُ مَنْ غُبِنَ دِینُهُ  
و زیان دیده، کسى است که در دینش زیان ببیند
وَ الْمَغْبُوطُ مَنْ غُبِطَ یَقِینُه‏
و کسی سزاوار غبطه خوردن است که در یقینش بر او غبطه بخورند.

✅به کسی غبطه بخورید که اهل صدقه و کار خیر باشد:

🔺امیرالمومنین علیه السلام: 
الْمَحْرُومَ مَنْ حُرِمَ خَیْرَ مَالِهِ
محروم کسی است که از ثمرات و خیرات اموال خودش بهره مند نشود
 وَ الْمَغْبُوطَ مَنْ ثَقَّلَ بِالصَّدَقَاتِ وَ الْخَیْرَاتِ مَوَازِینَهُ
و کسی لایق غبطه خوردن است که ترازوی اعمالش را با صدقات و خیرات سنگین کرده باشد.

🔺در دعا داریم:
اللَّهُمَّ إِنَّ رَحْمَتَکَ خَیْرٌ مِنْ عَمَلِی وَ عَطِیَّتَکَ أَفْضَلُ مِنْ مَسْأَلَتِی
خدایا! رحمت تو از عمل من بهتر است، و بخشش تو برتر از درخواست من است.
أَکُونَ قَبْلَ مَوْتِیَ الْمَغْبُوطُ فِی دَارِ الدُّنْیَا بِسَعَهِ الرِّزْقِ وَ إِصْلَاحِ الشَّأْن‏
و پیش از مرگم، در دنیا به سبب وسعت روزی و اصلاح کارم، مورد غبطه دیگران باشم.

✍️ به کسی غبطه بخورید که پولدارِ کار درست باشد. داشتن دنیا خوب است به شرط استفاده درست

✅ به کسی غبطه بخورید که اهل استقامت در مستحبات است:

🔺پیامبر صَلَّى‌ اللَّهُ‌ عَلَیْهِ‌ وَ‌ آلِهِ‌ وَ‌ سَلَّم
خطبه ای در فضیلت رجب خواندند و فرمودند:
مَنْ صَامَ مِنْ رَجَبٍ خَمْسَهَ عَشَرَ یَوْماً وَقَفَ یَوْمَ الْقِیَامَهِ مَوْقِفَ الْآمِنِینَ
هرکس پانزده روز از ماه رجب را روزه بدارد، روز قیامت در جایگاه ایمنان مى‌ایستد
فَلَا یَمُرُّ بِهِ مَلَکٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِیٌّ مُرْسَلٌ وَ لَا رَسُولٌ إِلَّا قَالَ  
و هیچ فرشته و پیامبر و رسولى از کنار او نمى‌گذرد جز آنکه مى‌گوید.
طُوبَاکَ أَنْتَ آمِنٌ مُقَرَّبٌ مُشْرِفٌ مَغْبُوطٌ مَحْبُورٌ سَاکِنٌ لِلْجَنَان‏
خوشا به حال تو! که ایمن، مقرب، گرامى هستى و همه به حال تو غبطه مى‌خورند و شادمان در بهشت ساکن مى‌گردى.

✍️ ملائکه و پیامبران غبطه میخورند به اهل مستحبات

✅ به کسی غبطه بخورید که اهل جنگ دائمی با نفس است:

🔺امیرالمومنین علیه‌السلام:
مَا الْمَغْبُوطُ إِلَّا مَنْ کَانَتْ هِمَّتُهُ نَفْسَهُ
مورد غبطه واقع نمیشود مگر کسى که همّتش اصلاح خودش باشد
لَا یَغُبُّهَا عَنْ مُحَاسَبَتِهَا وَ مُجَاهَدَتِهَا وَ مُطَالَبَتِهَا
پیوسته از نفس خود حساب میکشد و از آن مطالبه میکند و با آن به جهاد برمیخیزد.

✅ به کسی غبطه بخورید از عمرش استفاده کرده:
🔺امیرالمومنین علیه السلام:
إِنَّ الْمَغْبُونَ مَنْ غُبِنَ عُمُرَهُ
بازنده کسى است که عمر خود را ببازد
وَ إِنَّ الْمَغْبُوطَ مَنْ أَنْفَذَ عُمُرَهُ فِی طَاعَهِ رَبِّهِ
و خوشبخت و مورد غبطه کسى است که عمرش را در طاعت پروردگارش بگذراند.