💠وَ قِیلَ لَهُ بِأَیِّ شَیْءٍ غَلَبْتَ الْأَقْرَانَ؟
از امام علیه السلام سؤال شد: به چه وسیله در میدان نبرد بر همتایان خود غلبه کردی؟

💠فَقَالَ (علیه السلام): مَا لَقِیتُ رَجُلًا، إِلَّا أَعَانَنِی عَلَى نَفْسِهِ.
امام علیه السلام فرمود: من با هیچکس روبرو نشدم مگر اینکه مرا بر ضد خود کمک کرد!

✍️در ادامه حکمت جملات سید رضی رحمه‌الله آمده:
قال الرضی رحمه الله تعالى: یومئ بذلک إلى تمکن هیبته فی القلوب.
شریف رضى مى گوید: امام علیه السلام به این اشاره مى کند که هیبتش در دلها جاى گرفته بود و مبارزان، مقهور هیبت او مى شدند و از پاى درمى آمدند.
“اَقْران” جمع «قِرْن» (بر وزن فکر) به معناى همتا و همطراز و هم‌آورد است.

✳️راهکار پیروزی بر دشمنان:
امیرالمومنین در این حکمت به راهکار پیروزی بر دشمنان اشاره کرده است.
شارحان نهج البلاغه در اینکه حضرت چگونه از نیروی دشمن بر ضد خود او استفاده کرده اند دو نظریه دارند:

1⃣هیبت و هیمنه ی الهی امیرالمومنین و ایجاد رعب در دل دشمن:
بدون شک یکى از مهمترین عوامل پیروزى و شکست، مسئله قدرت روحیه و ضعف آن است. لشکرى که خود را غالب و پیروز مى داند و داراى روحیه اى بالاست به یقین بر دشمن غلبه مى کند و هرگاه گرفتار ضعف و شکست روحى گردد غالبآ گرفتار شکست مى شود.

🔺 ابن ابی الحدید میگوید:
قالتِ الحُکَماء الوَهم مُؤَثِّرٌ…
ابن ابی الحدید میگوید وهم و تخیل بسیار مهم است و چه بسا یک نفر یک طناب سیاه و سفید ببیند و به خاطر وهم مار، سکته کند و بمیرد. و یک نفر مار ببیند و خیال کند طناب است و اصلا نگران نشود. ترسی که از حضرت در دل دشمنان ایجاد میشد، آنها را به هلاکت می افکند.

👈ایجاد رعب در دل دشمن یکی از اسباب پیروزی لشکر حق:
خداوند متعال در آیه ۱۲ سوره انفال درمورد پیروزى لشکر اسلام در میدان نبرد مى فرماید:
《إِذْ یُوحِى رَبُّکَ إِلَى الْمَلاَئِکَهِ أَنِّى مَعَکُمْ 》
و به یاد بیاور موقعى را که پروردگارت به فرشتگان وحى کرد: من با شما هستم.
《فَثَبِّتُوا الَّذِینَ آمَنُوا 》
پس شما کسانى را که ایمان آورده اند، ثابت قدم دارید!
《سَاُلْقِى فِى قُلُوبِ الَّذِینَ کَفَرُوا الرُّعْبَ؛ انفال – ۱۲ 》
به زودى در دلهاى کافران ترس و وحشت مى افکنم

⏪این آیات در مورد جنگ بدر است؛ در جنگ بدر یکى از عوامل مهم پیروزى مسلمانان، رعب و وحشتى بود که خدا از آنها در دل دشمن افکنده بود.

🔺بعد از جنگ احزاب و شکست دشمنان، مسلمانان به سمت یهوددی های پیمان شکنی رفتند که به مشرکین کمک کرده بودند. قرآن کریم در این باره میفرماید:
《 وَ قَذَفَ فِى قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَرِیقآ تَقْتُلُونَ وَتَأْسِرُونَ فَرِیقآ ؛ احزاب – ۲۶》
و خداوند در دلهایشان رعب ایجاد کرد؛ و ضعف آنان به جایى رسید که گروهى را به قتل مى رساندید و گروهى را اسیر مى کردید.

🔺همچنین پیامبر صلوات الله علیه واله فرمود چند نعمت به من داده شده است که به هیچ کسی قبل از من داده نشده بود:
نُصِرْتُ بِالرُّعْبِ
به وسیله رعب در دل دشمنان پیروز شدم.
وَ أُعْطِیتُ جَوَامِعَ اَلْکَلِمِ
و سخنان جامع به من داده شد.

🔺امام باقر علیه السلام در مورد امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف فرمود:
الْقائِمُ مَنْصُورٌ بِالرُّعْبِ
حضرت مهدى علیه السلام به وسیله رعب و وحشتى که از هیبت او به دلهاى مخالفان مى افتد از سوى خدا یارى مى شود.

👈هیبت امیرالمومنین و ترس دشمنان از او:
در مورد امیرالمومنین علیه‌السلام آمده است:
حتی کَانَت اَبطالُ العَرَبِ تَفضَحَ بِاسِمِه
گاهی که اسم حضرت می آمد، بزرگان عرب دست پاچه میشدند.
البته که ایشان با این همه هیبت که حتی گردنکشان عرب از ایشان ترس دارند ، در مقابل ایتام و نیازمندان بسیار مهربان است.

👈ادعای مبارزه با امیرالمومنین توسط عبدالله بن زبیر:
ابن ابی الحدید میگوید:
عبد اللّه بن زبیر که فرد جنگجویی بود، نزد معاویه دم از شجاعت خود میزد.. معاویه گفت بعد از ما اظهار شجاعت کن! عبد اللّه گفت براى چه شجاعت مرا انکار میکنى با اینکه من در جنگ برابر على بن ابیطالب بایستادم! (افتخار او ایستادن در مقابل علی علیه‌السلام است.)
معاویه گفت:
لَا جَرَمَ أَنَّهُ قَتَلَکَ وَ أَبَاکَ بِیُسْرَى یَدَیْهِ وَ بَقِیَتِ الْیُمْنَى فَارِغَهً یَطْلُبُ مَنْ یَقْتُلُهُ بِهَا
اگر چنین جرأتی میکردى یقینا على تو و پدرت را با دست چپ میکشت و دست راستش بیکار میماند و دنبال دیگرى میگشت که بقتل رساند.

✍️البته امثال عمرو عاص ها هم بودند که در مقابل علی علیه‌السلام قد علم کرد و در آخر برای گریز از معرکه لباس از تن دارد و با فضاحتی باور نکردنی به دستور امیرالمومنین رهایش کردند تا عبرتی شود برای تاریخ.

👈هیبت امیرالمومنین حتی در نگاه دوستان:
در تاریخ آمده که حضرت بسیار اهل شوخی بود ،و علت این بود که حضرت به قدری هیبت و عظمت روحی داشتند که احدی توان مواجهه با ایشان را نداشت، به همین جهت حضرت با شوخی و خنده و تحویل گرفتن مردم زمینه را برای ارتباط با مردم فراهم می‌کرد تا هیبت حضرت بر کلام آنها اثر نگذارد.
تا حدی که همین اهل شوخی بودن دست آویزی شد برای اهل سقیفه تا حضرت را مناسب خلافت پیامبر ندانند.

🔺عبدالله بن عباس شاگرد مخصوص حضرت میگوید:
وَ رُوِیَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام إِذَا أَطْرَقَ هِبْنَا أَنْ نَبْتَدِئَهُ بِالْکَلَامِ
وقتی علی بن ابی طالب علیه السلام سرش را پایین می‌انداخت، می‌ترسیدیم که آغازگر سخن باشیم.
وَ قِیلَ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام بِمَ غَلَبْتَ الْأَقْرَانَ قَالَ بِتَمَکُّنِ هَیْبَتِی فِی قُلُوبِهِمْ.
و به امیرالمؤمنین علیه السلام گفته شد: با چه چیز بر رقیبان چیره شدی؟ گفت: با تسلط ترس از من بر دلهایشان.

✍️در حکمت ۳۱۸ که مورد بحث امروز ماست آمده که حضرت میفرمایند من از دشمن بر علیه خودش استفاده میکنم. در این روایت که از ابن عباس نقل شد، حضرت مصداق معین میکند ،فرمود:هیبت من بر قلب ایشان اثر میگذارد و باعث نابودی دشمن میشود.

🔺روایتی است شنیدنی از عدی بن حاتم که بخشی از آن را می‌خوانیم:
(عدی بن حاتم فرزند حاتم طائی است که معروف به بذل و بخشش است ،عدی طی اتفاقاتی شیعه امیر المومنین میشود دو تا از پسرانش نیز در جنگ صفین در رکاب حضرت به شهادت میرسند)
إنّ عَدِیّ بن حاتم دخل على معاویه بن أبی سُفْیَان
عدی بن حاتم بر مجلس معاویه وارد شد.
فَإِنَّهُ کَانَ واَللَّهِ بَعِیدَ اَلْمُدَى
بخدا سوگند که او را همتى بلند بود
شَدِیدَ اَلْقُوَى
و سخت نیرومند بود.
یَقُولُ فَصْلاً
گفتارش قاطع بود.
وَ یَحْکُمُ عَدْلاً
و قضاوتش عادلانه بود …
وَ کَانَ مَعَ دُنُوِّهِ لَنَا وَ قُرْبِهِ مِنَّا لاَ نُکَلِّمُهُ هَیْبَهً لَهُ وَ لاَ نَرْفَعُ عَیْنَنَا لِعَظَمَتِهِ
و با اینکه بما نزدیک و همنشین میشد از هیبت او یاراى سخن نداشتیم، و از عظمت او نمیتوانستیم مستقیم به حضرت نگاه کنیم.
فَإِنْ تَبَسَّمَ فَعَنْ مِثْلِ اَللُّؤْلُؤِ اَلنَّظِیمِ چون لبخند میزد دندانهاى برشته کشیده نمایان میکرد
یُعَظِّمُ أَهْلَ اَلدِّینِ
مردم دیندار را بزرگ میداشت.
وَ یُحِبُّ اَلْمَسَاکِینَ
و مستمندان را دوست میداشت.

✍️هیبت و عظمت حضرت دشمنان را دور و در عین حال دوستان را جذب می‌کرد. حضرت با وجود هیبتی که داشتند باز هم ارتباطش را با مردم و مستضعفین حفظ می‌کرد.

👈هیبت علامه مجلسی:
هیبت داشتن امیرالمومنین که جای خود، حتی شاگردان این مکتب نیز دارای هیبت الهی عجیب بوده اند.
میرزا حسین نوری که صاحب مستدرک وسائل است میگوید من در جمع آوری بحارالانوار با مرحوم مجلسی همکاری داشتم. وقتی از منزل علامه مجلسی خارج میشدم، دفعه بعدی که میخواستم وارد شوم آن چنان هیبت علامه بر من اثر میگذاشت که چند لحظه ای باید جلوی در می ایستادم تا قلبم آرام شود بعد وارد شوم. ایشان میفرماید که من در مواجهه شیر درنده این چنین قلبم واهمه نداشت ولی در مقابل علامه مجلسی باید اجازه میدادم قلبم آرام گیرد بعد برای دیدار ایشان وارد اتاق شوم.

🔻نکته:
هیبت هم ثمره ی معنویت و نیروی معنوی است، هم ثمره شجاعت

👈در مورد شجاعت امیرالمومنین نیز مطالب بسیاری قابل بیان است:
در خطبه ۱۹۲ بخشی از خطبه قاصعه که در هم شکننده ی ظالمان و مستکبرین است فرمود:
أَلَا وَ قَدْ أَمَرَنِیَ اللَّهُ بِقِتَالِ أَهْلِ الْبَغْیِ وَ النَّکْثِ وَ الْفَسَادِ فِی الْأَرْضِ
آگاه باشید! خداوند مرا به نبرد با ستمگران، پیمان شکنان و مفسدان در ارض امر فرموده،
فَأَمَّا النَّاکِثُونَ فَقَدْ قَاتَلْتُ، وَ أَمَّا الْقَاسِطُونَ فَقَدْ جَاهَدْتُ، وَ أَمَّا الْمَارِقَهُ فَقَدْ دَوَّخْتُ
اما با ناکثین و پیمان شکنان نبرد کردم و آنها را در هم شکستم و با قاسطین و اصحاب معاویه جهاد نمودم و مارقین یعنی خوارج نهروان را بر خاک مذلت نشاندم
وَ أَمَّا شَیْطَانُ الرَّدْهَهِ فَقَدْ کُفِیتُهُ بِصَعْقَهٍ سُمِعَتْ لَهَا وَجْبَهُ قَلْبِهِ وَ رَجَّهُ صَدْرِهِ
اما شیطان ردهه (ذوالثدیه رییس خوارج) با فریادی که بر سر او کشیدم صدای شکسته شدن قلبش شنیده شد و شرّ او را کم کردم.
أَنَا وَضَعْتُ فِی الصِّغَرِ بِکَلَاکِلِ الْعَرَبِ، وَ کَسَرْتُ نَوَاجِمَ قُرُونِ رَبِیعَهَ وَ مُضَرَ
من در دوران جوانى بزرگان و شجاعان عرب را به خاک افکندم و شاخهاى بلند قبیله ربیعه و مضر را درهم شکستم و سران گردنکش آنها را به خاک نشاندم؛ الان که سنی از من گذشته است.

🔺در بخشی از نامه ۴۵ آمده است:
وَ اللَّهِ لَوْ تَظَاهَرَتِ الْعَرَبُ عَلَى قِتَالِی لَمَا وَلَّیْتُ عَنْهَا
به خدا سوگند اگر همه عرب براى نبرد با من پشت به پشت یکدیگر بدهند، من از میدان مبارزه با آنها روى بر نمى گردانم و در برابر آنها مى ایستم تا پیروز شوم یا شربت شهادت بنوشم.

👈خوشتر آن باشد که سر دلبران،
گفته آید در حدیث دیگران ،
شجاعت حضرت را از زبان دشمنانش میخوانیم:
در جنگ صفین به چهره خود نقاب زده و به صورت یک فرد ناشناس در جلو صفوف شامیان مبارز می‌طلبید پس از آنکه گروهى از مبارزان شام را به خاک هلاکت افکند معاویه به عمرو عاص گفت: این شجاع قوی‌دل کیست؟
عمرو گفت یا عبدالله ابن عباس است! و یا خود على است معاویه گفت چگونه میتوان تشخیص داد؟
عمرو گفت: ابن عباس مرد شجاعى است ولى در مقابل حمله عمومى سپاه به این انبوهى نمیتواند مقاومت کند تمام سپاهیان را فرمان حمله بده. که از جاى بجنبند و به این جنگجو حمله کنند اگر رو گردانید ابن عباس است و اگر ثابت و پا بر جا ماند على است زیرا على از تمام عرب اگر به مقابله‏اش برخیزند رو نمیگرداند چه رسد به سپاه تو

🔺در نامه ۳۶ عقل برادر امیرالمومنین از اینکه مردم حضرت را تنها گذاشته اند احساس ناراحتی میکند، حضرت فرمود:
وَ أَمَّا مَا سَأَلْتَ عَنْهُ مِنْ رَأْیِی فِی الْقِتَالِ، فَإِنَّ رَأْیِی قِتَالُ الْمُحِلِّینَ حَتَّى أَلْقَى اللَّهَ
و اما آنچه درباره جنگ از من پرسیده اى و رأیم را خواسته اى، عقیده من این است، با کسانى که پیکار با ما را حلال مى شمرند مبارزه کنم تا آن گاه که خدا را ملاقات نمایم و چشم از جهان بپوشم ؛
لَا یَزِیدُنِی کَثْرَهُ النَّاسِ حَوْلِی عِزَّهً وَ لَا تَفَرُّقُهُمْ عَنِّی وَحْشَهً
نه کثرت جمعیّت مردم در اطرافم بر عزت و قدرت من مى افزاید و نه پراکندگى آنها از اطراف من موجب وحشتم مى شود.
وَ لَا تَحْسَبَنَّ ابْنَ أَبِیکَ -وَ لَوْ أَسْلَمَهُ النَّاسُ- مُتَضَرِّعاً مُتَخَشِّعاً وَ لَا مُقِرّاً لِلضَّیْمِ وَاهِناً وَ لَا سَلِسَ الزِّمَامِ لِلْقَائِدِ
برادر! هرگز گمان مبر که فرزند پدرت _هرچند مردم او را رها کنند _ از در تضرع و خشوع در برابر دشمن درآید، یا در برابر ظلم و ستم سستى به خرج دهد، یا زمام خویش را به دست هر کسی بسپارد.

✍️عزت و شجاعت را اطرافیان تعیین نمی‌کنند بلکه عزت دست خداوند است و سر منشاء آن شجاعت و تقواست.

🔺ابن ابی الحدید میگوید:
فإنَّ التواریخَ من قبلِ الطوفان مجهولهٌ عندنا
نزد ما مورخین تاریخ قبل از طوفان نوح نا مشخص است. اما بعد آن را خوب می‌دانیم.
و بعد میگوید: ما خوب میدانیم در طول تاریخ از نظر شجاعت و عمل هیچ کسی را در بین همه گروه های عالم از ترک و فارس وعرب و روم و… شجاعترین از علی بن ابی طالب علیه السلام ندیدم

👈 شجاعت امیرالمومنین معجزه الهی:
شیخ مفید در کتاب الارشاد جلد ۱/ ۳۰۷ با تاکید میگوید:
هر مبارز و مجاهدی در طول دوران مبارزه اش، شکست و پیروزی هایی را تجربه میکند که طبیعی است ولی تنها کسی که در هیچ مبارزه و جنگی شکست نخورده است و هیچ کدام از رقیبان او نتوانسته اند از دست او جان سالم به در ببرند علی علیه السلام و خود این شجاعت و قدرت معجزعه ای است از معجره های الهی (نقل به مضمون)

🔻شارحان نهج البلاغه در اینکه حضرت چگونه از نیروی دشمن بر ضد خود او استفاده کرده اند دو نظریه دارند که نظریه اول(هیبت و هیمنه ی الهی امیرالمومنین و ایجاد رعب در دل دشمن) بیان شد اما نظریه دوم:

2⃣استفاده از داشته های دشمن بر عالیه خودش:
یکی از دستورات مهم حضرت، مبارزه کم هزینه است، کم صدمه به انسان وارد شود و زیاد ضربه بزند.
در ذیل حکمت ۲۶۹، هفت راهکار امیرالمومنین برای مبارزه ی کم هزینه بیان شد.
+ مثلا اگر کسی با دست راست میجنگد، شما در جایی قرار بگیرید که دست راستش توان کار نداشته باشد.

+ اگر کسی به نیروی سواره اش تکیه دارد، جنگ را جایی ببرید که امکان حضور سواره نظام نباشد.

+اگر کسی در شمشیر زنی مهارت دارد، جنگ را به سمت مبارزه از راه دور بکشید و…

✍️امروزه نیز در ورزش های رزمی، کشتی، فوتبال و … یکی از نکات مهم، پیش بینی نقاط قوت رقیب و برنامه ریزی کردن برای کم کردن تاثیر آنهاست.
باید دید شیطان از کجا ضربه میزند و نقطه ضعفش کجاست از همان برای شکستش استفاده کرد. طبق فرمایش امیرالمومنین باید در مواجهه با هر دشمنی از خودش بر علیهش استفاده کنیم. این مبارزه کم هزینه است و بهره برداری زیاد

🔺امیرالمومنین کسی را دید که داشت بر علیه خودش صحبت می‌کرد حضرت به سخن او اعتراض کردند و فرمودند تو مثل مبارزی هستی که سوار بر اسب است دشمن هم پشت سر او نشسته تو نیزه را از شکم خودت رد میکنی تا دشمن را بکشی.

اللهم اخذُل من خذَل المسلمین