💠وَ قَالَ (علیه السلام):
ازْهَدْ فِی الدُّنْیَا، یُبَصِّرْکَ اللَّهُ عَوْرَاتِهَا
زهد و بى اعتنایى به دنیا پیشه کن تا خداوند چشم تو را براى دیدن عیوب آن بینا سازد

💠 وَ لَا تَغْفُلْ فَلَسْتَ بِمَغْفُولٍ عَنْکَ
و غافل مباش که تو مورد غفلت نیستی

⏪حضرت در این حکمت همه ی ما را به زهد ترغیب میکند.
هرگاه بخواهند انسان را به چیزی تشویق کنند به نحوی که او بپذیرد و عمل کند؛ اثر آن را بیان میکنند.
مثلا میگویند انار بخورید زیرا باعث تصفیه خون میشود.
 اثر زهد را  که باز شدن چشم بصیرت است به نحوی که زشتی ها و بدی های دنیا را ببیند.
و در ادامه، به بحث محاسبه اعمال اشاره شده تا انسان از غفلت خارج شود و به خود بیاید.

⬇️معنای زهدچیست ؟!
امام صادق علیه السلام فرمودند:
لیسَ الزُّهدُ فی الدنیا بِإضاعَهِ المالِ ، و لا بِتَحریمِ الحَلالِ
بى رغبتى به دنیا، به استفاده نکردن از مال و ثروت و یا حرام کردن حلال بر خود نیست ،
بلِ الزُّهدُ فی الدنیا أن لا تکونَ بما فی یَدِکَ أوثَقَ مِنکَ بما فی یَدِ اللّه عزّ و جلّ بلکه بى رغبتى به دنیا آن است که به آنچه در دست دارى، از آنچه در دست خداوند عزّ و جلّ است مطمئن تر نباشى.

*⃣ حضرت هم درحکمت ۴۳۹ فرمود:
الزُّهْدُ کُلُّهُ بَیْنَ کَلِمَتَیْنِ مِنَ الْقُرْآنِ
تمام زهد در دو جمله از قرآن مجید آمده است،
قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ: “لِکَیْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَکُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاکُمْ”  
خداوند سبحان مى ‏فرماید: «تا بر گذشته تأسف مخورید و به آنچه در دست دارید دلبسته و شادمان نباشید» ؛
وَ مَنْ لَمْ یَأْسَ عَلَى الْمَاضِی وَ لَمْ یَفْرَحْ بِالْآتِی، فَقَدْ أَخَذَ الزُّهْدَ بِطَرَفَیْهِ
بنابراین آن ‏کس که بر گذشته تأسف نمى‏ خورد و به آینده و آنچه در دست دارد دلبستگى ندارد هر دو طرف زهد از آغاز تا پایان آن را در اختیار گرفته است

*⃣پیامبر صلی الله علیه و أله فرمود :
لَیْسَ اَلزُّهْدُ فِی اَلدُّنْیَا لُبْسَ اَلْخَشِنِ وَ أَکْلَ اَلْجَشِبِ
زهد در دنیا به پوشیدن لباسهاى خشن و خوردن غذاهاى نامطلوب نیست
وَ لَکِنَّ اَلزُّهْدَ فِی اَلدُّنْیَا قَصْرُ اَلْأَمَلِ
و لکن زهد در دنیا به کوتاهى آرزوهاست

↩️زهد نداشتن و استفاده نکردن نیست، بلکه دل نبستن و حرص نداشتن است.
حضرت همه ی ما را به “امر به زهد” میکند. زهد داشتن مستحب نیست بلکه امری است که باید همه ما به آن امتثال کنیم.

⬇️عشق به چیزی، کوری می آورد
انسان هرگاه دل بسته و عاشق چیزى باشد هرگز عیوب آن را نمى بیند بلکه بسیار مى شود که عیوب را محاسن و صفات برجسته مى شمرد. کسانی که نگاه زاهدانه به دنیا ندارند دنیا را پر از زرق و برق میبینند و کسانی که دلبسته ی دنیا نباشند، باطن زهر آلود دنیا را میبینند.

*⃣در نامه ۶۸ حضرت علی علیه السلام به سلمان فارسی فرمود:
فَإِنَّمَا مَثَلُ الدُّنْیَا مَثَلُ الْحَیَّهِ، لَیِّنٌ مَسُّهَا قَاتِلٌ سَمُّهَا
دنیا شبیه مار خوش خط و خالی است که به هنگام لمس کردن، نرم به نظر مى رسد; ولى در باطنش سمى کشنده است
پیامبر اکرم صلی آله علیه و آله فرمود:
حُبُّکَ لِلشَّىءِ یعْمِى وَ یُصِمُّ
علاقه تو به چیزى، نابینا و کرت مى کند

⏪ این مسأله با تجربه هاى شخصى کاملاً به اثبات رسیده است که در واقع محبت افراطى و عشق به چیزى، از حجاب هاى معرفت محسوب مى شود و تا این حجاب کنار نرود انسان حسن و عیب ها را از هم تشخیص نمى دهد.

⏺️ بقول شاعر عرب مى گوید:
وَعَیْنُ الرِّضا عَن کُلِّ عَیْب کَلِیلَهٌ *
وَلکِنّ عَیْنَ السُّخْطِ تُبْدِى المَساوِیا
نگاه خوش بینانه و عاشقانه به چیزى، تمام عیوب را مى پوشاند ولى نگاه هاى خشمگین،واقع بینانه همه عیوب را آشکار مى سازد.

⏺️در شعرى از مجنون عامرىِ معروف درباره معشوقه اش لیلى مى خوانیم:
یَقولونَ لَیْلِى سَوْدَهٌ حَبَشِیَّهٌ * وَلَو لا سَوادُ المِسْکِ ما کانَ غالِیا
مى گویند لیلى سیاه و حبشى است درست است ولى اگر مشک، سیاه نباشد گران قیمت نیست

⏺️و به گفته شاعر فارسى زبان:
اگر بر دیده مجنون نشینى /
به جز زیبایى لیلى نبینى

*⃣امیرالمومنین درباره زیبایى هاى ظاهرى دنیا هشدار مى دهد و مى فرماید: اگر مى خواهید از عیوب دنیا آگاه شوید باید زهد در دنیا را پیشه کنید. هنگامى که بى اعتنا شدید، عیوب، یکى بعد از دیگرى آشکار مى گردد.

↩️دوست خوب، آئینه ی حق شماست.
از آنجایی که انسان به خود بسیار خوش بین است و همین خوش بینى مانع از مشاهده عیوب خویشتن است، سزاوار است انسان دوستان خوبی براای خود انتخاب کند که واقع بین باشند، عیوب او را ببیند و به او هدیه بدهند.
امام صادق علیه السلام :
أحَبُّ إخوانی إلَیَ مَن أهدى إلَیَّ عُیوبی دوست داشتنى ترینِ دوستان من ، کسى است که عیب هایم را به من هدیه دهد

↙️دنیا معیوب است، عاشق نباش تا ببینی.
چشم سر که بر دنیا بسته شد، چشم دل به حقایق باز میشود.
امام صادق علیه و آله السلام :
مَنْ زَهِدَ فِى الدُّنْیا أَثْبَتَ اللَّهُ الْحِکْمَهَ فِى قَلْبِهِ
کسى که زهد در دنیا را پیشه کند خداوند علم و دانش را در قلب او قرار مى دهد
وَ أَنْطَقَ بِهَا لِسَانَهُ
و حکمت را بر زبانش جارى مى سازد.
وَ بَصَّرَهُ عُیوبَ الدُّنْیا دَاءَهَا وَ دَوَاءَهَا
و عیوب دنیا را به او نشان مى دهد، به‌گونه ای که دردهاى دنیا و دواهاى آن را مى شناسد
وَ أَخْرَجَهُ مِنَ الدُّنْیا سَالِماً إِلَى دَارِ السَّلاَمِ
و از دنیا سالم به دارالسلام و جوار رحمت الهى مى رود.

📚زهد، به انسان بصیرت میدهد
مرحوم کلینى در کافى از امام صادق علیه السلام روایت نقل میکند:
 إِذَا أَرَادَ اَللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى بِعَبْدٍ خَیْراً زَهَّدَهُ فِی اَلدُّنْیَا
هنگامى که خداوند خیر و نیکى براى بنده اش اراده کند او را به دنیا بى اعتنا مى سازد.
وَ فَقَّهَهُ فِی اَلدِّینِ
و عالم به احکام دینش مى کند
 وَ بَصَّرَهُ عُیُوبَهُ  
و عیوب دنیا را در نظرش آشکار مى سازد
وَ مَنْ أُوتِیَ هَذَا فَقَدْ أُوتِیَ خَیْرَ اَلدُّنْیَا وَ اَلْآخِرَهِ
کسی که به او زهد داده شده باشد، به او خیر دنیا و آخرت داده شده است
وَ قَالَ لَمْ یَطْلُبْ أَحَدٌ اَلْحَقَّ بِبَابٍ أَفْضَلَ مِنَ اَلزُّهْدِ فِی اَلدُّنْیَا وَ هُوَ ضِدُّ مَا طَلَبَ أَعْدَاءُ اَلْحَقِّ
هیچ کسی نمیتواند از راهی بهتر از زهد به حق برسد و آن ضد خواسته دشمنان حق است _که مردم را دنیا طلب کنند_

↩️زهد، باطن دنیای فانی ناچیز را آشکار میکند، حضرت درغرر الحکم فرمود:
اَلْعَاقِلُ مَنْ زَهِدَ فِی دُنْیَا دَنِیَّهٍ فَانِیَهٍ خردمند کسى است که جهان ناچیز نابود شونده را کنار بزند
 وَ رَغِبَ فِی جَنَّهٍ سَنِیَّهٍ خَالِدَهٍ عَالِیَهٍ
و به بهشت روشن و جاودان بلند پایه روى آورد
مأموران پروردگار و فرشتگانِ ثبت اعمال، پیوسته مراقب تو مى باشند; هر عمل کوچک یا بزرگى از تو سر زند آن را ثبت مى کنند و از آن بالاتر عالم، محضر خداست و ذات پاک او به تو از تو نزدیک تر است. بنابراین هرگز مورد غفلت نخواهى بود و چون چنین است تو نیز از حال خود غافل مباش.

⏪ انسان از چه چیزی نباید غفلت کند⁉️
انسان باید مدام در حال “حضور” و “آگاهی” باشد.
به تعبیر امیرالمومنین علیه السلام :
رَحِمَ اَللَّهُ امْرَءً أَعَدَّ لِنَفْسِهِ
خداوند رحمت کند آن انسانى را که آن چه براى نفس خود لازم است را تهیه کند
 وَ اسْتَعَدَّ لِرَمْسِهِ
و خویشتن را براى قبر مستعد و آماده سازد
 وَ عِلْمَ مِنْ أَیْنَ وَ فِی أَیْنَ وَ إِلَى أَیْنَ
آن انسانى که بداند از کجا آمده و در کجا قرار دارد و به سوى کدام مقصد باز مى گردد.

روزها فکر من این است و همه شب سخنم /
که چرا غافل از احوال دل خویشتنم
از کجا آمده‌ ام آمدنم بهر چه بود/   
به کجا می‌ روم آخر ننمایی وطنم

⏪ ارتباط دنیازدگی و ثبت اعمال توسط فرشتگان؛
ارتباط جمله اول و دوم آن است که انسان هاى فریفته دنیا غالباً از خود و آینده خویش غافل مى شوند و همین امر سبب بدبختى و تیره روزى آن ها مى شود و انسان غافل همواره در دام بلاها گرفتار مى گردد.
در حالی که انسان‌های زاهد، به خاطر بی رغبتی به دنیا از عیوب دنیا با خبر هستند، دل به آن نمیدهند، از یاد آخرت غافل نشده و متناسب با معاد؛ کار انجام میدهند

*⃣پیامبر صلی الله علیه و آله :
عَجَبٌ لِغَافِل وَ لَیسَ بِمَغْفُول عَنْهُ
در تعجبم از کسى که غافل است و از او غافل نیستند
وَ عَجَبٌ لِطَالِبِ الدُّنْیا وَ الْمَوْتُ یطْلُبُهُ
و نیز در تعجبم از کسى که در طلب دنیاست و مرگ در طلب اوست
وَ عَجَبٌ لِضَاحِکٍ مِلْءَ فِیهِ وَ هُوَ لاَ یدْرِى أَرَضِى اللَّهُ أَمْ سَخِطَ لَهُ
و در شگفتم از کسى که با تمام دهانش مى خندد _و قهقهه مى زند_ در حالى که نمى داند خدا از او راضى است یا خشمگین.

↩️باید بر این غفلت گریست.
سلمان فارسى مى گوید:
عَجِبْتُ بِسِتٍّ، ثَلاَثَهٌ أَضْحَکَتْنِى وَثَلاَثَهٌ أَبْکَتْنِى
از شش چیز در شگفتم; سه چیز مرا مى خنداند و سه چیز مرا به گریه وامى دارد.
فَأَمَّا الَّتِى أَبْکَتْنِى فَفِرَاقُ الاَْحِبَّهِ، مُحَمَّدٍ _صلى الله علیه وآله_ وَ حِزْبِهِ
اما آنچه مرا به گریه وامى دارد جدایى از دوستان عزیزی مانند پیامبر و اصحاب پیامبر است
وَ هَوْلُ الْمُطَّلَعِ
و وحشت قیامت
  وَ الْوُقُوفُ بَینَ یدَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ
و ایستادن در پیشگاه خداوند عزّوجلّ
وَ أَمَّا الَّتِى أَضْحَکَتْنِى فَطَالِبُ الدُّنْیا وَ الْمَوْتُ یطْلُبُهُ
و اما آنچه مرا به خنده وا مى دارد طالب دنیاست در حالى که مرگ در طلب اوست
وَ غَافِلٌ وَ لَیسَ بِمَغْفُول عَنْهُ
و غافل است در حالى که مورد غفلت نیست
وَ ضَاحِکٌ مِلْءَ فِیهِ وَ لاَ یدْرِى أَ رَضِى لَهُ أَمْ سَخِطَ
و کسى که با تمام دهان خود مى خندد و قهقهه مى زند در حالى که نمى داند از او خوشنود شده اند یا نه

🔀 تغافل ممنوع:
در مسائل تربیتی گفته میشود گاهی باید تغافل کرد و خود را به غفلت زد ولی در مسائل اعتقادی، آن هم مساله‌ی مهم «ثبت اعمال» جای هیچ غفلت و تغافلی نیست.

↩️کسانی که خود را به نادانی میزنند، عیوب دنیا را نادیده میگیرند؛ با اینکه میدانند اعمال آنها ثبت و ضبط میشود ولی باز هم غفلت به خرج میدهند؛ این غفلت به ضرر خود آنها تمام میشود.
اینجا باید هوشیار بود، با نهایت دقت و با ذره بین دنبال عیوب دنیا گشت، آنها را دید و شناخت.

⏪ذکر دو نکته

🔻نکته ۱ :
عشق دنیا کور کننده است.
در خطبه ۱۰۹ حضرت در مورد تقابل بین دنیا و آخرت و دلبستگی مردم به دنیا و کوری آنها از دیدن حقایق میفرماید:
سُبْحَانَکَ خَالِقاً وَ مَعْبُوداً بِحُسْنِ بَلَائِکَ عِنْدَ خَلْقِکَ
خداوندا خالق و معبودى هستى پاک و منزّه! تو را به خاطر نعمت هایى که به آفریدگان عطا کرده اى تنزیه و ستایش مى کنم!
خَلَقْتَ دَاراً وَ جَعَلْتَ فِیهَا مَأْدُبَهً مَشْرَباً وَ مَطْعَماً وَ أَزْوَاجاً وَ خَدَماً وَ قُصُوراً وَ أَنْهَاراً وَ زُرُوعاً وَ ثِمَاراً
سرایى بزرگ آفریده اى به نام سراى آخرت که در آن انواع نعمت ها را قرار داده اى: آشامیدنى ها، خوردنى ها، همسران، خدمتکاران، کاخ ها، نهرها، درختان بارور و میوه ها
ثُمَّ أَرْسَلْتَ دَاعِیاً یَدْعُو إِلَیْهَا  
سپس دعوت کننده اى فرستاده اى که مردم را به سوى آن همه نعمت فرا خواند
فَلَا الدَّاعِیَ أَجَابُوا وَ لَا فِیمَا رَغَّبْتَ رَغِبُوا ولى نه دعوت او را اجابت کردند و نه به آنچه ترغیب فرموده اى، اظهار علاقه نمودند
 وَ لَا إِلَى مَا شَوَّقْتَ إِلَیْهِ اشْتَاقُوا  
و نه به آنچه تشویق نموده اى مشتاق شدند
أقْبَلُوا عَلَى جِیفَهٍ قَدِ افْتَضَحُوا بِأَکْلِهَا
بلکه به مردارى روى آوردند که با خوردن آن رسوا گشته اند
 وَ اصْطَلَحُوا عَلَى‏ حُبِّهَا  
و عجب اینکه در محبّت و دوستى آن با هم توافق کرده اند.
وَ مَنْ عَشِقَ شَیْئاً أَعْشَى بَصَرَهُ وَ أَمْرَضَ قَلْبَهُ، فَهُوَ یَنْظُرُ بِعَیْنٍ غَیْرِ صَحِیحَهٍ وَ یَسْمَعُ بِأُذُنٍ غَیْرِ سَمِیعَهٍ
آرى! هر کس به چیزى عشق ورزد چشم او را ناتوان و قلب و فکر او را بیمار مى سازد; در نتیجه با چشمى معیوب به همه چیز مى نگرد و با گوشى ناشنوا مى شنود.

⏪ خطبه ۱۰۹ تفصیلی است برای حکمت ۳۹۱ زیرا عشق به دنیا انسان را کور میکند و باطن زشت دنیا را نمی بیند.

🔻نکته ۲:
دیگر آثار زهد در روایات
حضرت در حکمت ۳۹۱، یکی از آثار زهد که باز شدن چشم حقیقت بین انسان برای دیدن باطن دنیا است را مطرح فرمودند. ولی در روایات دیگر، آثار دیگری از زهد بیان شده است:

⬇️زهد، داغ مصیبت ها را کاهش میدهد
درحکمت ۳۱ فرمود:  
مَنْ زَهِدَ فِی الدُّنْیَا اسْتَهَانَ بِالْمُصِیبَاتِ
و کسى که زاهد و بى اعتنا به دنیا باشد مصیبت ها را ناچیز مى شمرد

⬇️زهد باعث چشم روشنی انسان میشود راوی میگوید:
 لَمَّا قَدِمَ عَلَیْنَا أَمِیرُ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ عَلَیْهِ السَّلاَمُ اَلْبَصْرَهَ مَرَّ بِی وَ أَنَا أَتَوَضَّأُ
وقتی در جریان جنک جمل؛ چون امیر المؤمنین به شهر ما بصره وارد شد گذرش بر من افتاد و من وضو میگرفتم
فَقَالَ یَا غُلاَمُ أَحْسِنْ وُضُوءَکَ یُحْسِنِ اَللَّهُ إِلَیْکَ  
فرمود:اى جوان نیکو وضو بگیر تا خدا به تو نیکوئى کند.
 ثُمَّ جَازَنِی فَأَقْبَلْتُ أَقْفُو أَثَرَهُ فَحَانَتْ مِنِّی اِلْتِفَاتُهُ فَنَظَرَ إِلَیَّ فَقَالَ یَا غُلاَمُ أَ لَکَ إِلَیَّ حَاجَهٌ  
سپس از نزد من گذشت، به دنبال او روان شدم،حضرت به جانب من رو کرد و به من نگریست و فرمود:اى جوان حاجتى دارى‌؟
قُلْتُ نَعَمْ عَلِّمْنِی کَلاَماً یَنْفَعُنِیَ اَللَّهُ بِهِ عرض کردم:آرى،بمن سخنى بیاموز که خداوند مرا به آن سود ببخشد.
 فَقَالَ یَا غُلاَمُ مَنْ صَدَقَ اَللَّهَ نَجَا  
فرمود:اى جوان هر کس با خدا به صداقت و راستى رفتار کند نجات یابد
  وَ مَنْ أَشْفَقَ عَلَى دِینِهِ سَلِمَ مِنَ اَلرَّدَى  
و هر کس بر دین خود بهراسد از هلاکت سالم بماند
 وَ مَنْ زَهِدَ فِی اَلدُّنْیَا قَرَّتْ عَیْنُهُ بِمَا یَرَى مِنْ ثَوَابِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ  
و هر کس در دنیا به زهد گرایش داشته باشد دیده‌اش بآنچه از پاداشهاى خدا-عزّ و جلّ‌-مى‌بیند روشن گردد.
غرر الحکم:
مَنْ زَهِدَ فِی اَلدُّنْیَا قَرَّتْ عَیْنَاهُ بِجَنَّهِ اَلْمَأْوَى.

↩️خدمتگذاری دنیا برای زاهد.
حضرت در غرر الحکم فرمود:  
مَنْ زَهِدَ فِی اَلدُّنْیَا أَتَتْهُ صَاغِرَهً
هر کسی در دنیا زهد به خرج دهد، دنیا با خواری به خدمتش می آید.

↙️زهد، بهای آزادی است
حصرت در غرر الحکم فرمود:
مَنْ زَهِدَ فِی اَلدُّنْیَا أَعْتَقَ نَفْسَهُ وَ أَرْضَى رَبَّهُ
کسی که زهد پیش بگیرد خودش را آزاد کرده و خدا را راضی گردانده است.

↩️زهد انسان را به هدایت باطنی میرساند
ما دو نوع هدایت داریم:
یکی هدایت تشریعی است که از طریق اسباب اتفاق می افتد یعنی از طریق معارف انبیاء و کتب آسمانی انجام میشود.

◀️یکی هدایت باطنی است که خداوند یا اهل بیت با یک اراده، قلب انسان را هدایت میکنند. به تعبیری:
گر میروی بی حاصلی /
گر میبرندت واصلی

*⃣ امیرالمومنین علیه السلام :
مَنْ زَهِدَ فِی اَلدُّنْیَا وَ لَمْ یَجْزَعْ مِنْ ذُلِّهَا وَ لَمْ یُنَافِسْ فِی عِزِّهَا
هر که در دنیا زاهد و پارسا باشد از سختی های دنیا ناراحت نمیشود و به موقعیت دنیا مباهات و افتخار  نمى‌کند.
هَدَاهُ اَللَّهُ بِغَیْرِ هِدَایَهٍ مِنْ مَخْلُوقٍ وَ عَلَّمَهُ بِغَیْرِ تَعْلِیمٍ
خداوند او را بدون ارتباط‍‌ با مخلوقى هدایت نموده و بى‌ارتباط‍‌ با معلمى علم می آموزد
وَ أَثْبَتَ اَلحِکْمَهَ فِی صَدْرِهِ وَ أَجْرَاهَا عَلَى لِسَانِهِ
و حکمت را در دلش جاى داده و آن را بر زبانش جارى میسازد.

⏺️زهد انسان را توحید محض،توحید ناب میرساند
 ارشاد القلوب دیلمی از امیرالمومنین علیه السلام
مَنْ زَهِدَ فِی اَلدُّنْیَا اِسْتَرَاحَ قَلْبُهُ وَ بَدَنُهُ  کسى که در دنیا زهد ورزید، بدن و دلش آرامش پیدا مى‌کند
 وَ مَنْ رَغِبَ فِیهَا تَعِبَ قَلْبُهُ وَ بَدَنُهُ  
و کسى که فریفتۀ آن شود،دل و بدنش به رنج و سختى مى‌افتد
 فَلاَ یَبْقَى لَهُ نَظَرٌ إِلاَّ إِلَى اَللَّهِ وَ لاَ رُجُوعٌ إِلاَّ إِلَیْهِ
پس زاهد جز به خدا نظر ندارد و در کارها و نیازهایش جز به خدا رجوع نمى‌کند.
 
غفرالله لی و لکم الحمدلله رب العالمین