💠 وَ قَالَ (علیه السلام): لِلْمُؤْمِنِ ثَلَاثُ سَاعَاتٍ
انسان با ایمان ساعات شبانه‌روز خود را به سه بخش تقسیم مى‌کند؛

💠فَسَاعَهٌ یُنَاجِی فِیهَا رَبَّهُ
قسمتى را صرف مناجات با پروردگارش مى‌کند،

💠وَ سَاعَهٌ یَرُمُّ مَعَاشَهُ
و قسمت دیگرى را براى اصلاح و ترمیم [یَرُمُّ] معاش و کسب و کار زندگى قرار مى‌دهد.

💠وَ سَاعَهٌ یُخَلِّی بَیْنَ نَفْسِهِ وَ بَیْنَ لَذَّتِهَا فِیمَا یَحِلُّ وَ یَجْمُلُ
و در بخشی وقت را خالی می‌کند برای بهره‌گیرى از لذات حلال و دلپسند.

 👈این حکمت از دو بخش تشکیل شده است و فضای کلی آن تنظیم برنامه ریزی انسان برای بهره مندی های مادی و معنوی .
این حکمت را میتوان به ” سبک زندگی علوی” نامگذاری کرد. همه ما باید این سبک را در زندگی پیش بگیریم و اگر روش دیگری داریم، آن را اصلاح کرده یا حتی تغییر دهیم.

⏪حضرت روز انسان را به سه بخش تقسیم میکند؛

◀️بخش اول و قسمت مهم و اصلى زندگى  را برای مناجات با پروردگار قرار داده است.

◀️ بخش دوم ترمیم معاش و کسب درآمدهاى مادى است به گونه اى که سربار دیگران نباشد و زندگى معقول آبرومندى براى خود تهیه کند.

◀️ بخش سوم این است که به استراحت و تفریح سالم بپردازد تا همیشه سلامتی و نشاط داشته باشد.

🔻نکته:
حضرت اولویت اول زندگی انسان را مناجات با پروردگار میداند و اتفاقا دو بخش دیگر نیز در واقع مقدماتی برای انجام دادن بهتر همین بخش مناجات هستند.
دغدغه های مالی نداشتن و فراهم بودن مقدمات اولیه زندگی، ذهن انسان را برای عبادت آسوده تر میکند.
تفریح و استراحت نیز هم خودش نوعی عبادت است، هم باعث نشاط انسان برای کار و عبادت میشود.

♻️ به تعبیر ابن میثم بحرانی: ترمیم معاش و تفریح بر ما  لازم شده است تا قسم اول که مناجات است را به خوبی انجام دهیم.

💠فَسَاعَهٌ یُنَاجِی فِیهَا رَبَّهُ
قسمتى را صرف مناجات با پروردگارش مى‌کند.
مناجات دو معنا دارد:

1️⃣مناجات به معنای عام:
مناجات در این حکمت معنای عامی دارد که همان عبادت است. انسان باید بخشی از وقت خود را به عبادت بگذراند.
این عبادت میتواند عبادت های واجب مثل نماز و روزه و حج و جهاد باشد؛ میتواند عبادت های مستحب مثل خدمت به خلق و تلاوت قرآن، تفکر در نظام آفرینش و عجائب آن و… باشد.

2️⃣مناجات به معنای خاص:
مناجات در لغت یعنی در گوشی حرف زدن با خدا، و مقصود از در گوشی حرف زدن، به دوری از اغیار و نااهلان است. یعنی کسی یا چیزی نباشد که انسان را از خدا غافل کند.

♻️مناجات حالتی است که:
《رِجالٌ لا تُلْهیهِمْ تِجارَهٌ وَ لا بَیعٌ عَنْ ذِکرِ اللَّهِ وَ إِقامِ الصَّلاهِ وَ إیتاءِ الزَّکاه؛ نور – ۳۷ 》
مردان خدا کسانی هستند که هیچ تجارت و بیع و مسائل دنیایی آنها را از یاد خدا غافل نمی کند؛ آنها اهل مناجات اند چون در همه اعمال توجهشان به خداست.

❇️حقیقت مناجات، اقبال و توجه به خداست.
امیرالمومنین در  خطبه الذکر در نهج البلاغه فرمود:
وَ مَا بَرِحَ لِلَّهِ عَزَّتْ آلَاؤُهُ فِی الْبُرْهَهِ بَعْدَ الْبُرْهَهِ وَ فِی أَزْمَانِ الْفَتَرَاتِ عِبَادٌ نَاجَاهُمْ فِی فِکْرِهِمْ
در دوران هاى مختلف روزگار، خداوند بندگانى داشته که با آنان در فکرشان زمزمه مى کرد.

♻️ مناجات در فکر است، خدا در فکر با انسان ها حرف میزند و انسان ها باید توجه و فکرشان به خدا باشد تا مناجات داشته باشند.
امام صادق علیه السلام فرمود:
لقد دَعَوتُ اللّه مَرَّهً فاستَجابَ و نَسِیتُ الحاجَهَ
یک بار با خدا به راز و نیاز پرداختم و او پاسخم را داد، در حالی که من حاجت خود را از یاد بردم _و یادم نبود حاجتم را از خدا بخواهم_،
لأنّ استجابَتَهُ بِإِقبالِهِ على عبدِهِ عند دَعوَتِهِ؛ أعظَمُ و أجَلُّ مِمّا یُریدُ مِنهُ العبدُ
زیرا وقتی بنده ای دعا و مناجات میکند خداوند به او اقبال میکند و اقبال خدا،از حاجت بنده بسیار بزرگتر و ارزشمندتر است .
و لَو کانَت الجَنَّهَ و نَعِیمَها الأبَدَ.
حتى اگر خواسته اش بهشت و نعمتهاى جاویدان آن باشد.

⏪از این حدیث دو نکته استفاده میشود:

◀️الف. آنچه برای خداوند مهم است و دعا و مناجات حقیقی است، آن حالت اقبال و توجه بنده به خداست.

◀️ ب. اگر انسان در هنگام عرض حاجت، آنقدر مشغول خدا شد که دعایش را فراموش کرد؛ خود این حالت نشانه ای است برای استجابت دعا.

💠وَ سَاعَهٌ یَرُمُّ مَعَاشَهُ
و قسمت دیگرى را براى ترمیم معاش و کسب و کار زندگى قرار مى‌دهد.

❇️انسان نیازهایی در زندگی دارد که برطرف شدن آنها باعث سکینه و آرامش روحی او؛ و برطرف نشدن آنها باعث گرفتاری ذهنی و روحی او خواهد شد.
لذا بر ما لازم است متناسب با نیازهایی که داریم، بخشی از وقت و عمرمان را برای کسب درآمد و اصلاح معاش بگذاریم.
 
♻️اصلاح معاش از طرفی انسان را از تنبلی و بیکاری بر حذر میدارد؛ از طرفی به او میگوید دنبال “ترمیم” باش. ترمیم یعنی گرفتن تَرَک ها و نارسایی ها.
بنا نیست که انسان دنبال آرزوهایش برود زیرا در این صورت همه ی وقتش را هم برای این مطلب بگذارد باز هم وقت کم می آورد.

✳️ ترمیم معاش، مقدمه ی مناجات است.
امام صادق(ع)فرمود:
لَا تَدَعْ طَلَبَ الرِّزْقِ مِنْ حِلِّهِ فَإِنَّهُ عَوْنٌ لَکَ عَلَى دِینِکَ
طلب روزی از راه حلالش را وامگذار، زیرا روزی حلال کمک تو بر حفظ دینت است.
امام باقر(ع) فرمود:
نِعمَ العَون الدّنیا على الآخره
دنیا چه خوب کمکی برای آخرت است!

💠وَ سَاعَهٌ یُخَلِّی بَیْنَ نَفْسِهِ وَ بَیْنَ لَذَّتِهَا فِیمَا یَحِلُّ وَ یَجْمُلُ
و در بخشی وقتش را خالی می‌کند برای بهره‌گیرى از لذات حلال و دلپسند.

♻️ انسان نیازمند تفریح است.
حضرت درحکمت ۹۱ فرمود:
إِنَّ هَذِهِ الْقُلُوبَ تَمَلُّ کَمَا تَمَلُّ الْأَبْدَانُ، فَابْتَغُوا لَهَا طَرَائِفَ الْحِکَمِ
همانا قلبها همچون بدنها ملول و افسرده مى شوند براى رفع ملالت آنها لطائف حکمت آمیز را انتخاب کنید.

❎ هر کسی تفریح خودش را دارد و روحش با چیزی آرام میگیرد.
یکی با رفتن به کوه و دشت،
یکی با مطالعه،
یکی با دیدن فیلم،
یکی با خواب و…
 ولی این تفریح باید دو شرط داشته باشد: اولا حلال باشد، ثانیا زیبا باشد یعنی با فطرت انسان همسو باشد.
اگر انسان اینگونه تفریح کرد؛ این تفریح در خدمت مناجات و عبادت با خدا نیز قرار میگیرد.

⏬مقصود از ساعت در حکمت ۳۹۰:
ساعت در حکمت مورد نظر و در بقیه کاربردهای این لفظ در نهج البلاغه به معنای 60 دقیقه ی مرسوم امروزی نیست بلکه به معنای بخشی از زمان است. لذا  اگر چه هر روز انسان باید این سه بخش را داشته باشد ولی متناسب با شرایط و نیازهای انسان ، شاید گاهی زمان آنها تغییر کند. مثلا در ماه مبارک رمضان، بخش عبادت بیشتر از ۸ ساعت شود، یا در حالت بیماری بخش استراحت بیشتر شود، یا در شرایط سخت اقتصادی بخش کار و تلاش بیشتر شود.

❎افراط و تفریط ممنوع
تقسیم بندی ارائه شده توسط حضرت، ضامن سعادت دنیا و آخرت انسان است ولی متأسفانه بعضى آن چنان غرق زندگى مادى مى شوند که تقریباً تمام اوقات شب و روز آن ها به آن تعلق مى گیرد و حتى در خواب نیز حساب درآمدها و بدهى ها را انجام مى دهند و به زن و فرزند خود نیز نمى رسند و حتى سلامتى خود را در این راه به خطر مى اندازند. این ها درحقیقت بى نوایانى هستند که براى دیگران زحمت مى کشند، جمع مى کنند و مى گذارند و مى روند. نه خود از آن بهره اى مى گیرند و نه به نیازمندان بهره اى مى دهند.

❎وبه عکس، بعضى کسب و کار را رها کرده و گوشه عزلت اختیار نموده و دائماً مشغول عبادت اند که به یقین آن ها نیز از تعلیمات اسلام دور و با آن بیگانه اند.

❎و گروه سومى، غرق لذات و عیاشى و هوسرانى هستند; نه از دنیا خبر دارند و نه از عقبى، اموال بى حسابى از پدر و مادر یا از طرق دیگر به آن ها رسیده و همه چیز را رها کرده و به عیش و نوش پرداخته اند که به یقین آن ها نیز نه عاقبت خوبى در این دنیا دارند و نه آینده اى در آخرت.

⏪تنظیم اوقات با دوستان، یکی از دغدغه های اهل بیت
علاوه بر این حکمت نهج البلاغه، در روایات دیگری نیز این مضموم وجود دارد که نشان از اهمیت این بحث نزد اهل بیت دارد.

✳️امام کاظم(ع) فرمود:
اجْتَهِدُوا فِى أَنْ یکُونَ زَمَانُکُمْ أَرْبَعَ سَاعَات
کوشش کنید که زمان شما به چهار بخش تقسیم شود. 
سَاعَهً لِمُنَاجَاهِ اللَّهِ  
بخشى براى مناجات با پروردگار.
وَ سَاعَهً لاَِمْرِ الْمَعَاشِ
و بخشى براى امر معاش.
وَ سَاعَهً لِمُعَاشَرَهِ الاِْخْوَانِ وَ الثِّقَاتِ الَّذِینَ یُعَرِّفُونَکُمْ عُیوبَکُمْ وَ یُخْلِصُونَ لَکُمْ فِى الْبَاطِنِ  
و بخشى براى معاشرت با دوستان و افراد مورد اعتماد که عیوب شما را براى شما بازگو مى کنند و با خلوص باطن به شما خدمت مى نمایند.
وَسَاعَهً تَخْلُونَ فِیهَا لِلَذَّاتِکُمْ فِى غَیرِ مُحَرَّم
و بخشى از آن را نیز براى لذات غیر حرام باقى گذارید.

✳️ در این حدیث امام کاظم بین معاشرت با دوستان و صله رحم ؛ با استراحت و تفریح تفاوت میگذارند که خود نشان دهنده ی روحیه ی اجتماعی اسلام است.

⏪توصیه خصوصی پیامبر به ابوذر:
قَالَ أَبُوذَرٍّ : دَخَلْتُ یَوْماً عَلَی‌ رَسُولِ اَللَّهِ وَ هُوَ فِی اَلْمَسْجِدِ جَالِسٌ وَحْدَهُ، فَاغْتَنَمْتُ وَحْدَتَهُ
روزی‌ به نزد رسول خدا رفتم درحالی‌‌که به تنهایی‌ در مسجد نشسته بود.فرصت تنهایی‌‌شان را غنیمت شمردم ..
پیامبربه ابوذر فرمود:
وَ عَلَی‌ اَلْعَاقِلِ مَا لَمْ یَکُنْ مَغْلُوباً عَلَی‌ عَقْلِهِ أَنْ یَکُونَ لَهُ سَاعَاتٌ
بر انسان عاقل تا وقتی که عقلش از او گرفته نشده لازم است ساعاتی‌ داشته باشد:
سَاعَهٌ یُنَاجِی فِیهَا رَبَّهُ
ساعتی‌ که با پروردگارش راز و نیاز کند،
وَ سَاعَهٌ یَتَفَکَّرُ فِی صُنْعِ اَللَّهِ
و ساعتی‌ که در مخلوقات‌ خداوند فکر کند ،
وَ سَاعَهٌ یُحَاسِبُ فِیهَا نَفْسَهِ فِیمَا قَدَّمَ وَ أَخَّرَ  
ساعتی‌ که خودش را دربارۀ آنچه کرده و خواهد کرد به حساب بکشد ،
وَ سَاعَهٌ یَخْلُو فِیهَا بِحَاجَتِهِ مِنَ اَلْحَلاَلِ فِی اَلمَطْعَمِ وَ اَلْمَشْرَبِ
و ساعتی‌ که در آن نیازهای‌ حلالش را از خوردن و نوشیدن برآورد.

⏪سیره وعمل اهل بیت
برنامه ی روزانه امام رضا:
شیخ صدوق در عیون اخبار الرضا نقل میکند:
وَ کَانَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ إِذَا صَلَّى اَلْغَدَاهَ وَ کَانَ یُصَلِّیهَا فِی أَوَّلِ وَقْتٍ ثُمَّ یَسْجُدُ فَلاَ یَرْفَعُ رَأْسَهُ إِلَى أَنْ تَرْتَفِعَ اَلشَّمْسُ
حضرت نماز صبح را اوّل وقت انجام میداد و بعد بسجده مى‌رفت و سر بر نمى‌داشت تا آفتاب بالا مى‌آمد.
ثُمَّ یَقُومُ فَیَجْلِسُ لِلنَّاسِ أَوْ یَرْکَبُ
آنگاه بر می خاست و به نیازهای مردم می پرداخت و یا سوار مى‌شد _ و به دنبال کار مردم میرفت…
إِنَّمَا یَتَکَلَّمُ اَلنَّاسُ قَلِیلاً قَلِیلاً
و غیر این نبود که با مردم بنرمى و آهسته و شمرده سخن میگفت.

📚 در روایت دیگری داریم راوی میگوید:
مَا رَأَیْتُ أَبَا اَلْحَسَنِ اَلرِّضَا عَلَیْهِ السَّلاَمُ جَفَا أَحَداً بِکَلِمَهٍ قَطُّ
هرگز ندیدم حضرت رضا با کلامى در گفتارش به کسى جفا و یا درشتى کند.
وَ لاَ رَأَیْتُهُ قَطَعَ عَلَى أَحَدٍ کَلاَمَهُ حَتَّى یَفْرُغَ مِنْهُ
و هیچ گاه ندیدم سخن کسی را قطع کند،صبر میکرد تا طرف سخنش تمام شود و بعد اگر لازم مى‌دید کلامى میگفت.
وَ مَا رَدَّ أَحَداً عَنْ حَاجَهٍ یَقْدِرُ عَلَیْهَا
و ندیدم کسى از او حاجتى بخواهد و مقدور آن حضرت باشد و ردّ کند…
وَ لاَ رَأَیْتُهُ شَتَمَ أَحَداً مِنْ مَوَالِیهِ وَ مَمَالِیکِهِ قَطُّ
و هرگز ندیدم از خدمتکاران و کارگزاران خود کسى را بد بگوید و دشنام دهد.
وَ لاَ رَأَیْتُهُ تَفَلَ  
و یا در پیش چشم کسى آب دهان بیندازد…
وَ کَانَ إِذَا خَلاَ وَ نَصَبَ مَائِدَتَهُ أَجْلَسَ مَعَهُ عَلَى مَائِدَتِهِ مَمَالِیکَهُ وَ مَوَالِیَهُ حَتَّى اَلْبَوَّابَ اَلسَّائِسَ
و چون خلوت میشد و سفرۀ طعام براى او می گستردند همۀ غلامان و خدمتکاران را بر سر سفره میخواند،حتى دربان را.
 وَ کَانَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ قَلِیلَ اَلنَّوْمِ بِاللَّیْلِ کَثِیرَ اَلسَّهَرِ یُحْیِی أَکْثَرَ لَیَالِیهِ مِنْ أَوَّلِهَا إِلَى اَلصُّبْحِ
و او علیه السّلام بسیار کم خواب بود و بسیار بیدارى مى‌کشید،و بیشتر شب را با بیدارى بسر میبرد از اوّل تا هنگام دمیدن صبح.
 وَ کَانَ کَثِیرَ اَلصِّیَامِ فَلاَ یَفُوتُهُ صِیَامُ ثَلاَثَهِ أَیَّامٍ فِی اَلشَّهْرِ
و بسیار روزه می گرفت،و سه روز روزۀ هر ماه از وى فوت نمى‌شد.

📚کثرت عبادت در زندان
مرحوم مجلسی نقل میکند که راوی میگوید:
جِئْتُ إِلَى بَابِ اَلدَّارِ اَلَّتِی حُبِسَ فِیهَا اَلرِّضَا عَلَیْهِ السَّلاَمُ بِسَرَخْسَ
من آمدم به در خانه‏ای که حضرت رضا در آنجا محبوس بود در قریه سرخس خراسان .
وَ قَدْ قُیِّدَ وَ اِسْتَأْذَنْتُ عَلَیْهِ اَلسَّجَّانَ
از زندان‏بان کسب اجازه کردم برای ملاقات آن حضرت.
فَقَالَ لاَ سَبِیلَ لَکَ عَلَیْهِ
گفت نمی‏توانی بر آن حضرت راهی بیابی و دست‏رسی پیدا کنی .
قُلْتُ وَ لِمَ
گفتم برای چه ؟
قَالَ لِأَنَّهُ رُبَّمَا صَلَّى فِی یَوْمِهِ وَ لَیْلَتِهِ أَلْفَ رَکْعَهٍ.
صگفت برای آنکه آن حضرت بیشتر اوقات در شبانه‏ روز هزار رکعت نماز می‏خواند.

⏬ معانی مختلف شاخص:
لفظ “شاخص” معانی متعددی دارد از جمله:
۱. قیام برای کاری
۲. کوچ و مسافرت
با توجه به معانی لفظ شاخص، سه معنا برای کلام حضرت بیان میشود:

 1️⃣ سزاوار نیست برنامه ریزی و قیام انسان برای زندگی خارج از ضوابطی باشد که حضرت مشخص کرده است.

2️⃣  این قانون حتی در مسافرت نیز باید لحاظ شود و اینگونه نباشد که مسافرت ها صرف تفریح شود و امور دیگر به طور کلی نادیده گرفته شود.

↙️نکته:
در مسافرت هم باید تفریح کرد، هم اهل عبادت بود، هم مرمت معاش.
تفریح و عبادت با هم جمع شدنی هستند ولی مرمت معاش چه؟!
مرمت معاش صرفا به معنای کسب در آمد نیست، بلکه به معنای درست مصرف کردن است. همین که انسان ولخرجی نکند خودش نوعی مرمت معاش است.ویا اینکه خساست به خرج ندهد،نوعی مرمت معاش است.

 3️⃣ ابن میثم بحرانی می فرماید:
سزاوار نیست عاقل مسافرت برود مگر برای یکی از این مقاصد: اصلاح معاش، گامی برای معاد، لذت حلال.

✅️ کوچ کردن و مسافرت کردن باید هدفمند باشد؛

1️⃣عبادت: یا برای زیارت باشد. برای صله رحم باشد، برای دیدار با اولیاء خدا باشد، برای خرید کتاب دینی باشد.

2️⃣معاش :یا برای کار و کسب در آمد باشد.

3️⃣استراحت : یا باید برای استراحت و تفریح و آرامش روح باشد.

⏬نکاتی ذیل این حکمت:
نکته1: تقسیم این سه زمان بر اساس جایگاه و شخصیت افراد متفاوت است.

📚مرحوم مغنیه بعد از شرح این حکمت میفرماید:
وَأَنَا مَحْرُومٌ مِنْ هَذِهِ السَّاعَهِ،
و من از ساعت سوم _استراحت_ محرومم.
وَمَا لِی إِلَیْهَا مِنْ سَبِیلٍ،
و راهی به آن ندارم،
وَلَکِنْ طَبِیعَهُ عَمَلِی (وَهُوَ التَّأْلِیفُ)
اما طبیعت کار من تألیف است.
وَبِخَاصَّهٍ (التَّفْسِیرُ الْکَاشِفُ) وَ (فِی ظِلَالِ نَهْجِ الْبَلَاغَهِ)
و به ویژه کتاب‌های «التفسیر الکاشف» و «فی ظلال نهج البلاغه»
قَدْ جَمَعَتْ بَیْنَ السَّاعَهِ الْأُولَى وَالثَّانِیَهِ،
بین ساعت اول و دوم _عبادت و کار_ جمع کرده .
وَأَدْخَلَتْ إِحْدَاهُمَا فِی الْأُخْرَى
و یکی را در دیگری داخل نموده است _عبادت من کار و کار من عبادت است.
وَإِذَا کَانَ فِی الشَّایِ وَالتَّدْخِینِ رَاحَهٌ
وَمَتْعَهٌ، تَدَاخَلَتِ السَّاعَاتُ الثَّلَاثُ، وَأَصْبَحَتْ کَالسَّاعَهِ الْوَاحِدَهِ: مُنَاجَاهً وَتَأْلِیفًا وَتَرْوِیحًا  
و اگر در چای و سیگار آرامش و لذتی باشد، این سه ساعت در هم می‌آمیزند و مانند یک ساعت واحد می‌شوند: مناجات، تألیف و ترویح _آرامش_

⏬نکته۲:
با برنامه ریزی، میتوان از وقت های مرده استفاده کرد.
در جملات علما داریم:
«تُوزیع الْوَقْت‏، تُوسِیعُه»
اگر وقت درست تقسیم شود گسترش مى‏ یابد و زمان براى انجام همه‏ ى کارها پیدا مى‏ کنیم.
عمر اکثر افراد نزدیک به هم است ولی با برنامه ریزی میشود از آن استفاده بهینه کرد. همه کسانی که کار مهمی انجام داده اند، از وقت های خویش استفاده کرده اند.

⏪نمونه انسانهای موفق و برنامه ریز:

*⃣ ابن سینا روزها کار حکومتى داشت و شبها تحقیق مى کرد و ۴۰ کتاب در ۱۲۰ جلد نوشته آن هم در ۵۷ سال عمر کوتاهش.

*⃣میرحامد حسین هندی آن قدر کتاب تالیف کرد که دست راستش از کار افتاد. گفته اند از صدر اسلام تا کنون احدى در باب امامت به اندازه او کار نکرده است. خبر فوت فرزندش را به او دادند متاثر شد و گفت مجالى براى حضور در مراسم ندارد و فرمود : مرا تنها گذارید تا حقانیت على مرتضى (ع) را از سخنان اهل سنت اثبات نمایم.

*⃣محدث قمى حتى در سفرهاى تفریحی کتاب مى نوشت همسفران او در سفر سوریه مى گویند هر وقت ما براى سیاحت مى رفتیم او کتاب مى نوشت وشب ها که مى خوابیدیم او مشغول مطالعه و تالیف بود.

*⃣ آیت الله بروجردى :
من گاهى اوقات به قدرى غرق مطالعه مى شدم که یک مرتبه صداى اذان صبح را مى شنیدم ، تازه متوجه مى شدم که شام جلویم مانده.

*⃣امام خمینی آنقدر برنامه ریزی دقیقی داشت که هیچ چیز حتى فوت آقا مصطفى برنامه مطالعاتى ایشان را به هم نزد.
حاج احمد آقا مى گوید : حتى کتابى که جزو دوره مطالعاتى ایشان بود در آن روز هفتاد صفحه اش خوانده شده بود.

*⃣خلاصه آنکه به تعبیر شهید اول:
و مِن الخُسرَانِ صَرفُ الزَّمان فِی المُباح وَ إن قَلّ
صرف عمر در کارهای مباح هر چند کم جز زیان چیزی نیست.

 غفرالله لی ولکم، الحمد لله رب العالمین