💠وَ قَالَ (علیه السلام): لِکُلِّ امْرِئٍ فِی مَالِهِ شَرِیکَانِ، الْوَارِثُ وَ الْحَوَادِث
هر انسانى در اموالش دو شریک دارد: وارثان و حوادث!

♻️انسان‌ها نوعا در آخر عمر دارای مال و ثروت و مکنتی هستند که یکی از وظایف آنها تعیین تکلیف آنها، و مصرف درست آنهاست. حضرت در این حکمت به دو شریک اشاره میکند که هر کسی به طور قهری دارند و راه فراری از دست آنها نیست.

❎هشدار به انسانهای بخیل:
گویا حضرت در این حکمت افراد بخیل را مخاطب قرار میدهد و میفرماید آنها به چه مى اندیشند؟ آیا تصور مى کنند این اموال را با خود مى برند.

✅ با اینکه از دو حال خارج نیست:
۱. یا بوسیله حوادث وپیشامدهاى روزگار ازقبیل ورشکست شدن در تجارت، ربوده شدن به وسیله سارقان، سیل و آتش سوزى و امثال آن بر باد مى رود

✅۲. و یا در صورت مصون ماندن از حوادث به دست وارث مى رسد. وارثى که غالبآ دلش به حال صاحب مال نسوخته و آن را تملک مى کند و از آن براى منافع خود و عیش و لذت بهره مى گیرد؛ بى آنکه به فکر صاحب اصلى مال باشد.

❎ بسیار دیده ایم افرادى را که اموالى از آنها به ارث رسیده و در میان آن ثلث یا موقوفاتى وجود دارد و وارثان اصرار دارند که با بهانه هایى حتى ثلث را تملک کرده و وقف را به نوعى باطل کنند و عین موقوفه را به تملک خود درآورند! افراد بخیل اگر در این امور درست بیندیشند به اشتباه بزرگ خود پى مى برند

👈 انواع شریک:
انسان در طول حیات به خاطر نوع زندگی اجتماعی و محدودیت هایی که دارد، نیازمند ومضطر به گرفتن شریک است.البته شرکا متفاوت اند:

👈 الف. برخی شرکا، اجباری اند و انسان در انتخاب آنها نقشی ندارد.
حضرت در این حکمت به دو شریک اجباری اشاره میکند که انسان در انتخاب آنها نقشی ندارد.
به طور کلی به شرکای اجباری نباید خیلی اعتنا کرد و تا جایی که میتوان باید مشارکت خود با آنها را قطع یا محدود کرد.

❎ محروم کردن ورّاث اصلا درست نیست.
اصل ارثیه گذاشتن پسندیده و مورد تاکید اسلام است اما در مورد کم و کیف وصیت و ارثیه نکاتی را باید توجه کرد.
امام باقر علیه السلام فرمود:
مَنْ لَمْ یُوصِ عِنْدَ مَوْتِهِ لِذَوِی قَرَابَتِهِ فَقَدْ خَتَمَ عَمَلَهُ بِمَعْصِیَهٍ.
هر کس هنگام مرگ براى خویشاوندانش وصیّت نکند عمل خود را به معصیتى ختم کرده است.

♻️مال را شریک نگیر، چون به تو اعتماد نمی کند.
مرحوم خوئی ( رحمه الله):
انَّ المالَ لاَ یُسْتَحَقُّ الاِعْتِمَادَ وَ الِاعْتِبَارُ سزاوار نیست بر مال اعتماد کرد و او را شریک خود گرفت.
لَانَّهٍ لَیْسَ عَلَیْهِ لِصَاحِبِهِ مُطْلَقُ الِاخْتِیَارِ فَانَّ لَهُ فِیهِ شَرِیکَیْنِ فِی اَلْحَیَاهِ وَ بَعْدَ اَلْمَمَات
زیرا او به انسان هیچ اختیاری نمیدهد و در حیات به حوادث میرسد و بعد از مرگ به وارث.

👈 انواع شریک :
ب. برخی شریکان ، اختیاری اند و انسان در انتخاب آنها نقشی دارد.
انسان باید به جای شرکای قهری، خودش دست به انتخاب بزند و عده ای را به عنوان شریک برای خود انتخاب کند.
همانگونه که :
+ در زندگی، ازدواج میکند و شریک زندگی انتخاب میکند.
+ در کار، شریک مناسب انتخاب میکند.
+ در مباحث علمی، هم مباحثه ای و شریک علمی قوی انتخاب میکند.
+ انسان باید برای مالش نیز شرک خوب انتخاب کند.

✳️ بهترین شریک کیست؟!
امام سجاد در مورد حق شریک فرمود:
وَ أَمَّا حَقُّ الشَّرِیکِ فَإِنْ غَابَ کَفَیْتَهُ
اما حق شریک تو آن است که اگر او به دلیلی حضور نداشته باشد، وظایف او را نیز بر عهده گیری،
وَ إِنْ حَضَرَ رَعَیْتَهُ
و اگر حضور داشته باشد، دوشادوش او به صورت مساوی به کار بپردازی،
تَحْفَظُ عَلَیْهِ مَالَهُ وَ لَا تَخُونُهُ فِیمَا عَزَّ أَوْ هَانَ مِنْ أَمْرِهِ
و نگهبان ثروت او باشی و مراقب باشی که حتی اندک‌خیانتی به او نکنی.
فَإِنَّ یَدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى الشَّرِیکَیْنِ مَا لَمْ یَتَخَاوَنَا وَ لا قُوَّهَ إِلَّا بِاللَّهِ
زیرا تا زمانی که دو شریک به هم خیانت نکنند، دست حمایت خدا بر سر آنان است و نیرویى جز نیروى خداوند نیست.
اگرچه این حقوق در مورد شراکت های عادی است، ولی انسان در مال نیز باید با کسی شراکت کند که این ویژگی ها را داشته باشد.

♻️بهترین شریک مال کیست؟

👈 الف. خود انسان به شرطی که اسراف نکند
انسان در زندگی برای خود و افراد تحت تکفلش احتیاجاتی دارد که باید آنها را برطرف کند.
باید طوری زندگی کند که اطرافیانش در رفاه نسبی باشند و دستشان جلوی دیگران دراز نباشد.
بهترین شریک مال انسان، آبرو و عزت و شرافت اوست که در بخل و تنگ نظری از بین نرود.

❇️انسان حق دارد از اموالش استفاده کند و زنده همراه با آسایشی داشته باشد.
همانگونه که خداوند برای انسان رزاقیت دارد و روزی او را رسانده؛
خدا برای فرزندان ما هم خداست و رزاق است و خزائنش تمام نمیشود. پس به جای بخل در مصرف، باید زندگی آبرومندانه ای داشت.

✳️ زندگی آبرومندانه آری، جمع آوری ممنوع:
همانگونه که نباید اسراف کرد؛ نباید روحیه خساست و بخل داشت و فقط جمع کرد و استفاده نکرد.
به اندازه کفاف؛ به اندازه نیاز باید خرید و مصرف کرد. نه اینکه خرید و انبار کرد.

👈 ب. نیازمندان و گرفتاران
چه بهتر که این شریک، همان نیازمندان و محرومانى هستند که انفاق بر آنها در قرآن مجید با تعبیر وام دادن به خدا بیان شده است:
《مَّنْ ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللهَ قَرْضآ حَسَنآ فَیُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافآ کَثِیرَهً ؛ بقره – ۲۴۵》
به جاى قرض به مردم فرمود: به خداوند قرض دهید، تا فقرا احساس کنند خداوند خودش را به جاى آنان گذاشته و احساس ضعف و ذلّت نکنند.
همان وامى که حداقل ده برابر و بیشتر به آن سود داده خواهد شد

🔰انسان باید از آنچه دارد، انفاق کند.
قرآن کریم میفرماید:
《 یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاکُمْ؛ بقره – ۲۵۴》
از آنچه روزی شما شده، انفاق کنید. که خود این انفاق یک روزی است برای انسان

❇️ اگر چنین شریک خوبی پیدا کردی، حتما با آن شراکت کن.
حضرت در نامه ۳۱ فرمود:
وَ إِذَا وَجَدْتَ مِنْ أَهْلِ الْفَاقَهِ مَنْ یَحْمِلُ لَکَ زَادَکَ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَهِ
و هنگامى که از طبقات تهیدست و مستمند، کسى را یافتى که توشه راه تو را تا روز قیامت حمل کرده و به دوش خود بکشد.
فَیُوَافِیکَ بِهِ غَداً حَیْثُ تَحْتَاجُ إِلَیْهِ
و فرداى قیامت همان زمان که سخت به آن نیاز دارى، سالم و دست نخورده آن را به تو برگرداند.
فَاغْتَنِمْهُ وَ حَمِّلْهُ إِیَّاهُ وَ أَکْثِرْ مِنْ تَزْوِیدِهِ
پس وجود او را غنیمت شمرده، بى درنگ توشه راهت را بر دوش او بگذار و هر چه مى توانى توشه بیشترى را با او بفرست.
وَ أَنْتَ قَادِرٌ عَلَیْهِ فَلَعَلَّکَ تَطْلُبُهُ فَلَا تَجِدُه‏
که اکنون تو بر این کار قدرت دارى و توانائى، چه بسا که بعدا او را طلب کنى و لیکن دیگر او را نیابى و دسترسى به او پیدا نکنى.

♻️ باید حق مال را ادا کرد
امام سجاد سلام الله علیه فرمود:
أمّا حَقُّ مالِکَ فأن لا تأخُذَهُ إلاّ مِن حِلِّهِ ، و لا تُنفِقَهُ إلاّ فی وَجهِهِ
امّا حقّ مال و دارایى تو این است که آن را جز از حلال به دست نیاورى و جز در راه حلال خرجش نکنى.
فاعمَلْ فیهِ بطاعَهِ ربِّکَ
پس، آن را در راه طاعت پروردگارت به کار ببر ،
و لا تَبخَلْ بهِ
و در آن بخل نورز.
حق مال را فقط گروهی ادا کردند که دیدند روزگار آن را نابود خواهد کرد و خودشان آن را در مسیر درست مصرف کردند.

📗 سید رضی در دیوان اشعارش میگوید:
خُذْ مِن تُراثِکَ ما استطعتَ
فإنّما شرکاؤُکَ الأیّامُ و الورّاث
آنچه از اموال که از پدران به تو رسیده را دریاب و از آنها استفاده کن، زیرا اگر استفاده نکنی نصیب وارث و حوادث میشود.
لم یقضِ حقَّ المال إلّا معشرٌ
نظروا الزمانَ یعیث فیه، فعاثُوا
حق مال و ثروت را کسانی ادا کرده اند که وقتی می بینند روزگار مال آنان را از بین می برد خود آنها مالشان را در راه خیر خرج می کنند .

❎اگر حق مال را ادا نکنیم، لحظه ی احتضار به سراغمان می آید.
امیرالمومنین در خطبه ۱۰۹ در مورد لحظات سخت احتضار میفرماید:
إِنَّهُ لَبَیْنَ أَهْلِهِ یَنْظُرُ بِبَصَرِهِ وَ یَسْمَعُ بِأُذُنِهِ عَلَى صِحَّهٍ مِنْ عَقْلِهِ وَ بَقَاءٍ مِنْ لُبِّهِ
او در حالى که میان خانواده خود قرار دارد و با چشم خود به آنها نگاه مى کند، با گوش سخنانشان را مى شنود، عقلش سالم و فکرش برجا است.
یُفَکِّرُ فِیمَ أَفْنَى عُمُرَهُ وَ فِیمَ أَذْهَبَ دَهْرَهُ در این هنگام، از خواب غفلت بیدار مى شود: فکر مى کند که عمرش را براى چه چیزهایى بر باد داده و روزگارش را در چه راهى سپرى نموده است.
وَ یَتَذَکَّرُ أَمْوَالًا جَمَعَهَا أَغْمَضَ فِی مَطَالِبِهَا وَ أَخَذَهَا مِنْ مُصَرَّحَاتِهَا وَ مُشْتَبِهَاتِهَا
به یاد ثروت هایى مى افتد که گردآورى کرده; در جمع آن چشم بر هم گذارده و از حلال و حرام و مشکوک هر چه به دستش آمده در اختیار گرفته است ،
قَدْ لَزِمَتْهُ تَبِعَاتُ جَمْعِهَا وَ أَشْرَفَ عَلَى فِرَاقِهَا
گناه جمع آورى آن، بر دامانش نشسته، و هنگام جدایى از آن رسیده است!
تَبْقَى لِمَنْ وَرَاءَهُ یَنْعَمُونَ فِیهَا وَ یَتَمَتَّعُونَ بِهَا
آرى! این اموال براى بازماندگان او به جاى مى ماند و از آن بهره مى گیرند و متنعّم مى شوند!
فَیَکُونُ الْمَهْنَأُ لِغَیْرِهِ وَ الْعِبْ‏ءُ عَلَى ظَهْرِهِ
لذّت و آسایش آن براى دیگران است و سنگینى گناهانش بر دوش اوست.
وَ الْمَرْءُ قَدْ غَلِقَتْ رُهُونُهُ بِهَا
و او گروگان این اموال است.

‌♻️اگر زندگی پاکی داشته باشیم، حوادث کمتری در کمین ما هستند.
اگر چه زندگی در دنیا همراه با سختی است و برخی از حوادث حکمت های خاصی دارند و به مومن و غیر مومن اصابت میکنند ولی این مطلب قطعی است که اگر کسی “زندگی مالی” پاکی داشته باشد، حوادث کمتری به او اصابت میکنند.
امام صادق علیه السلام فرمود:
ما تَلَفَ مالٌ فی برٍّ و لا بَحرٍ اِلّا بِمَنْعِ زَکاهٍ.
هرگز مالی در خشکی و دریا تلف نمی شود، مگر به جهت نپرداختن زکات آن، تلف میشود.

💠لکُلِّ امْرِئٍ فِی مَالِهِ شَرِیکَانِ، الْوَارِثُ وَ الْحَوَادِث

✳️گاهی از دست رفتن مال با حوادث، بهتر از رسیدن به وارث است.
حضرت در حکمت ۱۹۶ فرمود:
لَمْ یَذْهَبْ مِنْ مَالِکَ مَا وَعَظَکَ
آنچه از مال تو از دست مى رود و مایه پند و عبرتت مى گردد در حقیقت از دست نرفته است.
پس ضرری که به هوشیاری انسان ختم شود بهتر از این است که انسان بدون توجه و تذکر سرمایه را برای فرزند بگذارد و برود.

📗هر چیزی از دست برود و به هوشیاری ختم شود، از دست نرفته و به دست آمده.
علامه مجلسی در بحار الانوار از امام صادق روایت نقل میکند:
إنْ کانَ هذَا الْمِیِّتْ قَدْ قَرَّبَکَ مَوْتُهُ مِنْ رَبِّکَ
اگر این شخصى را که از دست دادى مرگش تو را به خداوند نزدیک‌تر ساخته،
أوْ باعَدَکَ عَنْ ذَنْبِکَ
و تو را از گناهت دور نموده است،
فَهذِهِ لَیْسَتْ مُصیبَهٌ
این مصیبت نیست،
وَ لکِنَّها لَکَ رَحْمَهٌ وَ عَلَیْکَ نِعْمَهٌ
بلکه آن یک رحمت الهى است و نعمتى بزرگ براى تو محسوب مى شود.

✳️از دست رفتنی که هوشیاری بیاورد، شکر دارد. درغرر الحکم فرمود :
لَنْ یَذْهَبَ مِنْ مالِکَ ما وَعَظَکَ وَحازَ لَکَ الشُّکْرُ
آنچه از مال تو از بین مى رود و تو را پند مى دهد در حقیقت از بین نرفته و جاى شکر دارد .

❇️وارث چه خوب باشد چه بد باشد، برای انسان حسرت بار است.
در حکمت ۴۱۶ به امام مجتبی فرمود:
لَا تُخَلِّفَنَّ وَرَاءَکَ شَیْئاً مِنَ الدُّنْیَا، فَإِنَّکَ تَخَلِّفُهُ لِأَحَدِ رَجُلَیْنِ
چیزى از مال و ثروت دنیا را بعد از خود باقى نگذار زیرا آنچه باقى مى‏ گذارى براى یکى از دونفر خواهد بود:
إِمَّا رَجُلٌ عَمِلَ فِیهِ بِطَاعَهِ اللَّهِ، فَسَعِدَ بِمَا شَقِیتَ بِهِ
یا کسى که آن را در راه اطاعت خداوند مصرف مى‏ کند که در این صورت او به چیزى سعادتمند شده که تو به‏ سبب آن محروم شده‏ اى؛
وَ إِمَّا رَجُلٌ عَمِلَ فِیهِ بِمَعْصِیَهِ اللَّهِ، فَشَقِیَ بِمَا جَمَعْتَ لَهُ
یا براى کسى مى ‏گذارى که آن را در راه معصیت خداوند به‏ کار مى‏ گیرد در نتیجه تو به‏ سبب چیزى که براى او اندوخته‏ اى شقاوتمند، و محروم از سعادت مى‏ شوى ،
فَکُنْتَ عَوْناً لَهُ عَلَى مَعْصِیَتِهِ
و در واقع‏ او را در گناهش یارى کرده‏ اى.

‌👇نکته 1:
این گفتار حکیمانه اشاره شد این سخن به دو صورت دیگر نیز نقل شده.

👈 الف.
بَشِّر مالَ الْبَخِیلِ بِحادِثٍ أو وارِثٍ
به مال افراد بخیل بشارت ده که یا حوادث نابودکننده در انتظار آن است و یا وارث.
میدانیم که بشارت معنای مثبتی دارد و در مورد امور خوب به کار میرود.

✳️اینکه حضرت در اینجا از این لفظ استفاده کرده است یک هشدار جدی است. مثل اینکه ما در فارسی میگوییم،
” آشی برایت بپزم که دو وجب روغن داشته باشد”؛
این جمله به معنای خدمت کردن نیست بلکه تهدید است.
حضرت نیز میفرماید مال را در راه خدا خرج نکنید، وارث و حوادث آشی برای سرمایه شما بپزند که آن طرفش نا پیدا.

👈 ب.
إنَّ لَکَ فِی مالِکَ شَریکَیْنِ:
در مال تو جز خودت، دو شریک دیگر نیز هست:
الْحَدَثانِ وَ الْوارِثِ
حوادث نابودکننده و وارث،
فَإنِ اسْتَطَعْتَ أنْ لا تَکُونَ أبْخَسُ الشُّرَکاءِ حَظّاً فَافْعَلْ
هرگاه بتوانى سهم تو کمتر از آن دو نباشد انجام ده _بخشى از اموالت را انفاق کن_

✳️ در این فرمایش نورانی نیز حضرت سهمی را برای حوادث و وارث تعیین کرده است، ولی میفرماید تو به فکر خودت باش و حداقل به اندازه ی دیگر شرکا سهم و اندازه ای برای خودت بردار.

👇نکته ۲:
تا مال نرود، سود نمی آید.
حضرت در غرر الحکم فرمود:
اَلْمَالُ لاَ یَنْفَعُکَ حَتَّى یُفَارِقُکَ
مال تا از دست نرود سود نمی رساند.
+ انسان بیمار تا به دکتر نرود و پول ندهد، بهبودی پیدا نمیکند.
+ پول باید برود تا سلامتی بیاید.
+:پول باید برود تا آبرو بیاید
+ پول باید برود تا عاقبت به خیری بیاید.
در غرر الحکم امده :
لاَ یُکْرِمُ اَلْمَرْءُ نَفْسَهُ حَتَّى یُهِینَ مَالَهُ
مرد خودش را بزرگ نمیکند، مگر آنکه مالش را خوار کند.

📗 به قول شاعر:
چو کس بخل ورزد بانفاق مال /
نبخشد به مسکین و اهل سؤال

نگردد بزرگ، ارچه باشد غنى /
که خود را کُند خوار مرد دَنى

اللهم الرزقنا رزقاً حلالاً طیباً واسعاً