💠وَ قَالَ (علیه السلام): الدَّاعِی بِلَا عَمَلٍ، کَالرَّامِی بِلَا وَتَرٍ
دعا کننده بدون عمل، مانند تیر اندازی است که کمان او زِه نداشته باشد.

⏪بدون زِه کمان، نمیشود تیر انداخت.
کمان از دو بخش اصلى تشکیل شده است:
اوّل قوسى که حالت فنرى دارد.
دوم زهى که دو سر قوس را به هم متصل مى کند. زه را معمولاً از روده گوسفند یا مانند آن مى گرفتند و به هم مى تابیدند و بسیار محکم بود.

↩️هنگامى که تیرانداز آماده کار مى شد ته چوبه تیر را به زه تکیه مى داد و سپس زه وچوبه را با هم به عقب مى کشید. قوس کمان جمع مى شد آنگاه آن را رها مى کرد، فشار قوس کمان بر زه سبب مى شد که تیر به سوى مقصد پرتاب شود.
حال اگر کسى تنها قوسى داشته باشد بدون زه آیا مى تواند تیرى پرتاب کند و به هدف بزند؟ به یقین نه.

↩️ یا تیر او کلا حرکت نمیکند، یا اگر آن را پرتاب کرد، کج و معوج میرود؛ یا اگر به شکار خورد آن را از پا در نمی آورد.
[ وَتَرٍ به معنای یک رشته از زِه کمان است است که دو طرف چوبه کمان را به هم وصل میکند . جمع آن نیز اوتار است، برای اینکه زه کمان محکم باشد، چند رشته را کنار هم میگذارند.]

💎 حضرت میفرماید کمترین حد تیر اندازی آن است که این کمان یک رشته زِه داشته باشد. اگر یک رشته هم نباشد که نمیشود تیر اندازی کرد.

📘 ابن ابی الحدید به نقل از امیرالمومنین نقل میکند:
الرامیّ بِلا وَتَر فَإِنَّ سِهامُه لا یَنفَذ
بی عمل مانند کماندارى است که با کمان بدون زه مى خواهد تیراندازى کند.

⏪برای این حکمت دو معنا قابل بیان است:

◀️ الف. دعوت کننده بدون عمل، تیرش به سنگ میخورد
برای آنکه حرفمان روی دل دیگران اثر بگذارد و بتوانیم قلوب را با خود همراه کنیم باید اهل عمل باشیم. عمل گرایی لازم است
هرگاه مردم کسى را ببینند که پیوسته دیگران را به نیکى ها دعوت مى کند اما خودش عامل نیست سخن او را باور نمى کنند وهنگامى که باور نکردند عمل نمى کنند؛ اما اگر ببینند او پیش از دیگران به گفتار خود عمل مى کند یقین پیدا مى کنند که گوینده به سخن خود ایمان دارد و از دل مى گوید ولاجرم و بر دل مى نشیند و دیگران به آن عمل مى کنند.

💎امیرالمومنین نیز باید اول عمل کند، بعد به دیگران توصیه کند.
در خطبه ۱۷۵ فرمود:
أَیُّهَا النَّاسُ، إِنِّی وَ اللَّهِ مَا أَحُثُّکُمْ عَلَى طَاعَهٍ إِلَّا وَ أَسْبِقُکُمْ إِلَیْهَا
اى مردم، به خدا سوگند! من شما را به هیچ طاعتى ترغیب نمى کنم، مگر این که خودم پیش از شما به آن عمل مى نمایم،
وَ لَا أَنْهَاکُمْ عَنْ مَعْصِیَهٍ إِلَّا وَ أَتَنَاهَى قَبْلَکُمْ عَنْهَا
و شما را از هیچ معصیتى باز نمى دارم، مگر این که خودم پیش از شما از آن دورى مى جویم.

🌀با حلوا حلوا گفتن دهن شیرین نمیشود، باید اقدام کرد
در حکمت ۲۷۴ فرمود:
إِذَا عَلِمْتُمْ فَاعْمَلُوا وَ إِذَا تَیَقَّنْتُمْ فَأَقْدِمُوا
آنگاه که عالم و آگاه شدید عمل کنید و زمانى که یقین کردید اقدام نمایید تا علم و یقین شما پایدار بماند.

❄️برای رسیدن به هدف، و رساندن به حق کار جدی لازم است. حضرت
در خطبه ۲۹ فرمود :
لَا یَمْنَعُ الضَّیْمَ الذَّلِیلُ
فقط افراد ذلیل هستند که نمی توانند ظلم را از خود دور کنند و زیر بار آن میروند.
وَ لَا یُدْرَکُ الْحَقُّ إِلَّا بِالْجِد
و حق جز با تلاش و کوشش به دست نمى آید.

💎برای به هدف رسیدن، کار دو چندان لازم است.
درخطبه ۱۷۶ فرمود :
الْعَمَلَ الْعَمَلَ
در مسیر خدا دوبار عمل ،
ثُمَّ النِّهَایَهَ النِّهَایَهَ
دوبار اهداف بزرگ در نظر گرفتن ،
وَ الِاسْتِقَامَهَ الِاسْتِقَامَهَ
دوباراستقامت ،
ثُمَّ الصَّبْرَ الصَّبْرَ وَ الْوَرَعَ الْوَرَع‏
دو باز صبر و دوبار ورع نیاز است.

🌀اگر اهل عمل نباشیم، حرفمان اثر گذار نیست. امام صادق علیه السلام :
إنَّ الْعالِمَ إذا لَمْ یَعْمَلْ بِعِلْمِهِ زَلَّتْ مَوْعِظَتُهُ عَنِ الْقُلُوبِ
هرگاه عالم به علمش عمل نکند موعظه و اندرز او از دلها فرو مى ریزد،
کَما یَزِلُّ الْمَطَرُ عَنِ الصَّفا
آنگونه که دانه هاى باران از سنگ سخت فرو مى ریزد.
اگر کسی میخواهد در قلب دیگران نفوذ کند، راهش عمل کردن است. در غیر این صورت او حرف میزند. دیگران هم می شنوند و بدون هیچ تاثیری می گذرند. حرف اثر نمی کند.

🌀داعی بلا عمل، خدا را به خشم در می آورد.
قرآن مجید مى فرماید:
《یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لاَ تَفْعَلُونَ * کَبُرَ مَقْتآ عِنْدَ اللهِ أَنْ تَقُولُوا مَا لاَ تَفْعَلُونَ؛ صف – ۲،۳》
اى کسانى که ایمان آورده اید! چرا سخنى مى گویید که عمل نمى کنید؟!
نزد خدا بسیار موجب خشم است که سخنى بگویید که عمل نمى کنید!

❄️اثر گذاری متوقف بر عمل به دانسته هاست. در خطبه ۱۲۹ فرمود :
لَعَنَ اللَّهُ الْآمِرِینَ بِالْمَعْرُوفِ التَّارِکِینَ لَهُ،
نفرین خدا بر کسانى که به خوبى فرمان مى دهند و خود آن را فرو مى گذارند،
وَ النَّاهِینَ عَنِ الْمُنْکَرِ الْعَامِلِینَ بِهِ.
و بر کسانى که از زشتى باز مى دارند و خود مرتکب آن مى شوند.

🌀 اگر چه امر به معروف و نهی از منکر حتی در صورتی که خود انسان عامل به معروف یا تارک از منکر نباشد، واجب و لازم است؛ ولی شرط کمال آن عمل خود انسان است. اگر انسان عمل به معروف کرد حرفش اثر گذار میشود. اگر خودش ترک منکر کرد، حرفش اثر گذار میشود.

‌❄️اگر اینگونه باشی، حرفت اثر گذار نخواهد بود. در حکمت ۱۵۰ شخص از امیرالمومنین طلب نصیحت و موعظه کرد، حضرت نیز موعظه های فراوانی به او فرمود:
لَا تَکُنْ مِمَّنْ … یَصِفُ الْعِبْرَهَ وَ لَا یَعْتَبِرُ
از کسانی نباش که عبرت آموختن را مى ستاید و به دیگران آموزش مى دهد ولى خود عبرت نمى گیرد،
وَ یُبَالِغُ فِی الْمَوْعِظَهِ وَ لَا یَتَّعِظُ
و بسیار موعظه مى کند اما خود موعظه و اندرز نمى پذیرد.
فَهُوَ بِالْقَوْلِ مُدِلٌّ وَ مِنَ الْعَمَلِ مُقِلٌّ
در گفتار به خود مى نازد و در عمل بسیار کوتاهى مى کند.

❄️حرف کسی اثر میگذارد که خودش صاحب نور باشد. درخطبه ۱۰۵ فرمود:
‏أَیُّهَا النَّاسُ، اسْتَصْبِحُوا مِنْ شُعْلَهِ مِصْبَاحٍ وَاعِظٍ مُتَّعِظٍ
اى مردم! چراغ قلب خود را، از شعله پر فروغ واعظ با عمل، روشن سازید.

❄️اگر انتظار تاثیر گذاشتن بر دیگران را داریم، اول خودمان را اصلاح کنیم.
حضرت در حکمت ۷۳ فرمود:
مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنَّاسِ إِمَاماً، [فَعَلَیْهِ أَنْ یَبْدَأَ] فَلْیَبْدَأْ بِتَعْلِیمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تَعْلِیمِ غَیْرِهِ کسى که خود را در مقام پیشوایى و امامت بر مردم قرار مى‌دهد باید پیش از آنکه به تعلیم دیگران مى‌پردازد به تعلیم خویش بپردازد.

❄️انتظار پاداش از خدا بدون عمل، انتظاری گزاف است.
ابن میثم بحرانی در روایتی که از پیامبر نقل میکند، میفرماید:
اَحمَقُ النَاسِ مَن تَرَکَ العَمَلَ وَ تَمَنَی عَلَی الله
نادان ترین مردم کسی است که بندگی و طاعت را ترک گوید اما از خدا آرزوی پاداش کند.
همین مورد در مورد اثر گذاری بر قلوب مردم نیز هست. دیوانه است کسی که خودش به حرفهایش عمل نمیکند ولی انتظار تاثیر دارد.

💠الدَّاعِی بِلَا عَمَلٍ، کَالرَّامِی بِلَا وَتَرٍ
برای این حکمت دو معنا قابل بیان است:
الف. دعوت کننده بدون عمل، تیرش به سنگ میخورد
ب. دعا کننده بدون عمل، دعایش به اجابت نمیرسد

⏪با توجه به لفظ داعی که هم معنای دعوت کننده میدهد، هم معنای دعا کننده، امیرالمومنین میفرماید اگر کسی مدام دعا کند، ولی مطابق با درخواست و دعایش عمل نکند؛ او مانند کسی است که با کمان بدون زه میخواهد شکار کند. هرگز چنین چیزی پیش نخواهد آمد.

↙️ کسى که براى فزونى روزى یا فزونى علم یا نجات در آخرت دعا میکند، ولى متناسب با آن کارى انجام نمى دهد؛ مانند تیراندازى است که با کمان بدون زه مى خواهد تیراندازى کند.
این دعا هرگز به اجابت نخواهد رسید.

⏪دعا موثر است ولی ایجاد ظرفیت و شرایط نیز مهم است
شکی نیست که دعا بسیار مؤثر است؛ اما دعا کننده باید آنچه را در توان دارد به کار گیرد و آنچه را در توان ندارد از خدا بخواهد. ولی اینکه شخصی دعا را به منزله ی برداشته شدن بار از دوش خود بداند کاملا خطا و اشتباه است.
همان چیزی که از قدیم گفته اند،
” از تو حرکت، از خدا برکت”
از تو تلاش و کوشش و برنامه ریزی، و در کنار آن دعا برای به ثمر نشستن آن تلاش ها و کمک الهی جهت رسیدن به مقصود.

🌀 دعای چند نفر مستجاب نیست.
امام صادق علیه السلام فرمود:
أَرْبَعٌ لا یُسْتَجَابُ لَهُمْ
چهار گروهند که دعاى آنها مستجاب نمى شود.
دُعَاءٌ رَجُلٌ جَالِسٌ فِی بَیْتِهِ یَقُولُ یَا رَبِّ ارْزُقْنِی
۱. کسى که در خانه اش نشسته و دنبال تلاش براى معاش نمى رود و عرض مى کند:
فَیَقُولُ لَهُ أَ لَمْ آمُرْکَ بِالطَّلَبِ؟
پروردگارا! به من روزى ده. خدا در پاسخ او مى گوید : آیا به تو دستور نداده ام که باید به دنبال کار و طلب روزى بروى؟
وَ رَجُلٌ کَانَتْ لَهُ امْرَأَهٌ قَدْ غَالَبَهَا فَدَعَا عَلَیها،
۲. و کسى که همسرى دارد و پیوسته از دست او ناراحت است و دعا مى کند تا از شر او خلاص شود،
فَیَقُولُ أَلَمْ أَجْعَلْ أَمْرَهَا بِیَدِکَ؟
خدا مى فرماید: مگر به تو حق طلاق ندادم؟
وَرَجُلٌ کَانَ لَهُ مَالٌ فَأَفْسَدَهُ فَیَقُولُ یَا رَبِّ ارْزُقْنِی
۳. و کسى که اموال فراوانى داشته و آنها را بیهوده خرج کرده سپس عرضه مى دارد: خدایا! به من روزى ده.
فَیَقُولُ لَهُ أَلَمْ آمُرْکَ بِالاِْقْتِصَادِ أَلَمْ آمُرْکَ بِالاِْصْلاحِ؟
خداوند به او پاسخ مى دهد: مگر به تو دستور میانه روى و هزینه کردن از روى حساب و کتاب ندادم و آیا به تو دستور ندادم که در اصلاح مال بکوشى؟
وَ رَجُلٌ کَانَ لَهُ مَالٌ فَأَدَانَهُ بِغَیْرِ بَیِّنَهٍ
۴. و کسى که اموالى داشته و آن را بدون گرفتن شاهد و گواه وام داده است و گیرنده وام آن را انکار مى کند و او پیوسته دعا مى کند که خداوندا! به قلب او بینداز که بدهى من را بدهد.
فَیَقُولُ أَلَمْ آمُرْکَ بِالشَّهَادَهِ ؟
خداوند به او مى فرماید: آیا به تو دستور ندادم که گواه بگیرى؟

⬇️ نکته ۱:
اگر دنبال تاثیر گذاری روی فرزندانمان هستیم، اهل رعایت باشیم
از آنجایی که فرزندان ما چیزی میشوند که ما هستیم، نه چیزی که ما میخواهیم؛ باید برای تاثیر گذاشتن روی فرزندانمان به اصلاح خودمان روی بیاوریم. هر چه ما عفیف تر و مودب تر و متدین تر بشویم تاثیرش بر فرزندانمان بیشتر خواهد بود.

↙️کسانی که دنبال کار فرهنگی اند و داعیه تربیت دارند باید خودشان را اصلاح کنند تا تاثیر بگذارند.
هر جا در جامعه ما با عده ای روبرو شدیم که در مواجهه با حرف ما تاثیر نمی پذیرند و متحول نمیشوند،
قبل از آنکه آنها را متهم کنیم به بی دینی، به قسی القلب شدن و …
باید خودمان را متهم کنیم به ” بی عملی”

📘در حالات مرحوم موذن زاده اردبیلی نوشته اند او در هنگام ضبط اذان معروفش روزه بود و با حالت توجه اذان گفت.
در حالات مرحوم شیخ عباس قمی دارد که بعد از نگارش مفاتیح، وقتی از او درخواست کردند کتاب را چاپ کند، قرمود یک سال صبر کنید. بعد از یک سال که ایشان اجازه داد. فرمود خودم میخواستم یک سال به این دستورات عمل کنم.

⬇️ نکته ۲:
دعا لازم است ولی کافی نیست.
یکی از اسباب مهم رسیدن به اهداف و حاجت ها، خود دعا کردن است.
ولی دعا نیز باید همراه با شرایط و آدابی باشد تا اثر گذار شود.

1⃣ دعا باید موحدانه باشد.
قَالَ قَوْمٌ لِلصَّادِقِ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ : نَدْعُوهُ فَلاَ یُسْتَجَابُ لَنَا؟
گروهی از امام صادق پرسیدند چرا دعای ما مستجاب نمیشود؟
قَالَ: لِأَنَّکُمْ تَدْعُونَ مَنْ لاَ تَعْرِفُونَهُ.
حضرت فرمود شما خدا شناس نیستید.

2⃣دعا باید همراه با کسب حلال باشد.
پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم:
مَنْ أَحَبَّ أَنْ یُسْتَجَابَ دُعَاؤُهُ فَلْیُطَیِّبْ مَطْعَمَهُ وَ مَکَسْبَهُ
فرمود: هر کس دوست دارد دعایش مستجاب شود، آنچه را می خورد و کسب می کند، پاکیزه نماید.

3⃣حضور قلب و توجه به درخواست.
پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم:
لَا یَقْبَلُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ دُعَاءَ قَلْبٍ سَاهٍ خدای عزوجل دعای برخاسته از قلب غافل را مستجاب نمی کند.

4⃣واقعی بودن نیاز:
در بسیاری از مواقع، انسان چیزی را با پافشاری و با تمام وجودش از خداوند می خواهد در حالی که به سود و نیاز واقعی او نیست. و چه بسا احساس نیاز است نه نیاز واقعی.
امیرالمومنین صلواه الله علیه :
رُبَّ أَمْرٍ حَرَصَ الْإِنْسَانُ عَلَیْهِ فَلَمَّا أَدْرَکَهُ وَدَّ أَنْ لَمْ یَکُنْ أَدْرَکَه
بسیار است که انسان بر کاری حریص است و همین که آن را یافت، دوست دارد که ای کاش آن را نمی یافت.

5⃣دعا باید همراه قرارداد بستن باشد:
انسان اگر میخواهد دعایش مستجاب بشود باید یک عهدی با خداوند ببندد، قول ترک گناهی بدهد، قول دستگیری از خلقی بدهد، قول اصلاح اخلاق و رفتاری بدهد تا دعایش مستجاب شود
حضرت درحکمت ۸۹ فرمود :
مَنْ أَصْلَحَ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ اللَّهِ، أَصْلَحَ اللَّهُ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ النَّاسِ؛
کسى که میان خود و خدا را اصلاح کند خداوند میان او و مردم را اصلاح خواهد کرد،
وَ مَنْ أَصْلَحَ أَمْرَ آخِرَتِهِ، أَصْلَحَ اللَّهُ لَهُ أَمْرَ دُنْیَاهُ
و کسى که امر آخرتش را اصلاح کند خداوند امر دنیایش را اصلاح مى‌کند.

6⃣ دعا باید همراه با صلوات باشد:
حضرت در حکمت ۳۶۱ فرمود:
إِذَا کَانَتْ لَکَ إِلَى اللَّهِ سُبْحَانَهُ حَاجَهٌ، فَابْدَأْ بِمَسْأَلَهِ الصَّلَاهِ عَلَى رَسُولِهِ (صلى الله علیه وآله)،
هرگاه حاجتى به درگاه حق داشتى، نخست با صلوات بر پیامبر شروع کن،
ثُمَّ سَلْ حَاجَتَکَ،
سپس حاجت خود را بخواه ،
فَإِنَّ اللَّهَ أَکْرَمُ مِنْ أَنْ یُسْأَلَ حَاجَتَیْنِ، فَیَقْضِیَ إِحْدَاهُمَا وَ یَمْنَعَ الْأُخْرَى.
زیرا خداوند، کریم تر از آن است که دو حاجت از او بخواهند، یکى را قبول و دیگرى را رد کند.
[ صلوات نیز باید همراه با ” و آل محمد” باشد وگرنه دعا مستجاب نیست.]

‌📘مرحوم شیخ صدوق در امالی از پیامبر نقل میکند:
روزى رسول خدا صلّى اللّٰه علیه و آله و سلّم به امیر مؤمنان على علیه السّلام فرمود: آیا نمى‌خواهى به تو مژده‌اى بدهم‌؟!
عرض کردند: پدرم و مادرم فداى تو گردند،آرى!شما که همیشه مژده دهنده به همۀ خوبیها بوده‌اید.
رسول خدا صلّى اللّٰه علیه و آله و سلّم فرمود: جبرئیل مرا خبر داد به چیز عجیبى،
امیر مؤمنان على علیه السّلام پرسیدند:یا رسول اللّٰه!شما را از چه چیزى با خبر ساخت‌؟
أَنَّ الرَّجُلَ مِنْ أُمَّتِی إِذَا صَلَّى عَلَیَّ وَ أَتْبَعَ بِالصَّلَاهِ عَلَیَّ أَهْلَ بَیْتِی
فرمود:اگر کسى بر من صلوات بفرستد،و پس از آن بر اهل بیت من نیز صلوات خود را نثار کند،
فُتِحَتْ لَهُ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَ صَلَّتْ عَلَیْهِ الْمَلَائِکَهُ سَبْعِینَ صَلَاهً
درهاى آسمان بر روى او گشوده مى‌شود،و فرشتگان هفتاد بار صلوات بر او مى‌فرستند
وَ إِنْ کَانَ مُذْنِباً خَطَّاءً
حتى اگر گنهکار خطاکار باشد.
ثُمَّ تَتَحَاتُّ عَنْهُ الذُّنُوبُ کَمَا یَتَحَاتُّ الْوَرَقُ مِنَ الشَّجَرِ
آنگاه گناهان او چون برگ درختان فرو مى‌ریزند،
وَ یَقُولُ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى لَبَّیْکَ یَا عَبْدِی وَ سَعْدَیْکَ
و خداوند تبارک و تعالى به او خطاب مى‌فرماید که: اى بندۀ من!تو را پذیرفتم،شاد و سعادتمند باش،
وَ یَقُولُ اللَّهُ لِمَلَائِکَتِهِ یَا مَلَائِکَتِی أَنْتُمْ تُصَلُّونَ عَلَیْهِ سَبْعِینَ صَلَاهً وَ أَنَا أُصَلِّی عَلَیْهِ سَبْعَمِائَهِ صَلَاهٍ
اى فرشتگان من!شما بر او هفتاد صلوات مى‌فرستید و من هفتصد صلوات.
وَ إِذَا صَلَّى عَلَیَّ وَ لَمْ یُتْبِعْ بِالصَّلَاهِ عَلَى أَهْلِ بَیْتِی کَانَ بَیْنَهَا وَ بَیْنَ السَّمَاءِ سَبْعُونَ حِجَاباً
پس اگر تنها بر من صلوات بفرستند و پس از آن بر اهل بیتم صلوات نفرستد،
میان صلوات وى و آسمان هفتاد حجاب قرار مى‌گیرد.
وَ یَقُولُ اللَّهُ جَلَّ جَلَالُهُ لَا لَبَّیْکَ وَ لَا سَعْدَیْکَ
و خداوند بزرگ مى‌فرماید:تو را نمى‌پذیرم و خجسته و شاد مباش.
یَا مَلَائِکَتِی لَا تُصْعِدُوا دُعَاءَهُ إِلَّا أَنْ یَلْحَقَ بِنَبِیِّهِ عِتْرَتَهُ
اى فرشتگانم، دعایش را بالا مبرید تا آنکه در صلوات،اهل بیت رسول خدا صلّى اللّٰه علیه و آله و سلّم را به او ملحق سازد،
فَلَا زَالَ مَحْجُوباً حَتَّى یُلْحِقَ بِی أَهْلَ بَیْتِی
و دعاى او همچنان معلّق خواهد ماند تا وقتى که در صلوات،اهل بیت را به من ملحق کند.

اللهم استجب دعانا بالقران