خطبه ۸۳

متن:

التذکیر بضُروب النعم:

جَعَلَ لَکُمْ أَسْمَاعاً لِتَعِیَ مَا عَنَاهَا وَ أَبْصَاراً لِتَجْلُوَ عَنْ عَشَاهَا وَ أَشْلَاءً جَامِعَهً لِأَعْضَائِهَا مُلَائِمَهً لِأَحْنَائِهَا فِی تَرْکِیبِ صُوَرِهَا وَ مُدَدِ عُمُرِهَا بِأَبْدَانٍ قَائِمَهٍ بِأَرْفَاقِهَا وَ قُلُوبٍ رَائِدَهٍ لِأَرْزَاقِهَا فِی مُجَلِّلَاتِ نِعَمِهِ وَ مُوجِبَاتِ مِنَنِهِ وَ حَوَاجِزِ عَافِیَتِهِ، وَ قَدَّرَ لَکُمْ أَعْمَاراً سَتَرَهَا عَنْکُمْ وَ خَلَّفَ لَکُمْ عِبَراً مِنْ آثَارِ الْمَاضِینَ قَبْلَکُمْ مِنْ مُسْتَمْتَعِ خَلَاقِهِمْ وَ مُسْتَفْسَحِ خَنَاقِهِمْ أَرْهَقَتْهُمُ الْمَنَایَا دُونَ الْآمَالِ وَ شَذَّبَهُمْ عَنْهَا تَخَرُّمُ الْآجَالِ، لَمْ یَمْهَدُوا فِی سَلَامَهِ الْأَبْدَانِ وَ لَمْ یَعْتَبِرُوا فِی أُنُفِ الْأَوَانِ.

فَهَلْ یَنْتَظِرُ أَهْلُ بَضَاضَهِ الشَّبَابِ إِلَّا حَوَانِیَ الْهَرَمِ وَ أَهْلُ غَضَارَهِ الصِّحَّهِ إِلَّا نَوَازِلَ السَّقَمِ وَ أَهْلُ مُدَّهِ الْبَقَاءِ إِلَّا آوِنَهَ الْفَنَاءِ مَعَ قُرْبِ الزِّیَالِ وَ أُزُوفِ الِانْتِقَالِ وَ عَلَزِ الْقَلَقِ وَ أَلَمِ الْمَضَضِ وَ غُصَصِ الْجَرَضِ وَ تَلَفُّتِ الِاسْتِغَاثَهِ بِنُصْرَهِ الْحَفَدَهِ وَ الْأَقْرِبَاءِ وَ الْأَعِزَّهِ وَ الْقُرَنَاءِ فَهَلْ دَفَعَتِ الْأَقَارِبُ أَوْ نَفَعَتِ النَّوَاحِبُ وَ قَدْ غُودِرَ فِی مَحَلَّهِ الْأَمْوَاتِ رَهِیناً وَ فِی ضِیقِ الْمَضْجَعِ وَحِیداً قَدْ هَتَکَتِ الْهَوَامُّ جِلْدَتَهُ وَ أَبْلَتِ النَّوَاهِکُ جِدَّتَهُ وَ عَفَتِ الْعَوَاصِفُ آثَارَهُ وَ مَحَا الْحَدَثَانُ مَعَالِمَهُ وَ صَارَتِ الْأَجْسَادُ شَحِبَهً بَعْدَ بَضَّتِهَا وَ الْعِظَامُ نَخِرَهً بَعْدَ قُوَّتِهَا وَ الْأَرْوَاحُ مُرْتَهَنَهً بِثِقَلِ أَعْبَائِهَا مُوقِنَهً بِغَیْبِ أَنْبَائِهَا لَا تُسْتَزَادُ مِنْ صَالِحِ عَمَلِهَا وَ لَا تُسْتَعْتَبُ مِنْ سَیِّئِ زَلَلِهَا أَوَ لَسْتُمْ أَبْنَاءَ الْقَوْمِ وَ الْآبَاءَ وَ إِخْوَانَهُمْ وَ الْأَقْرِبَاءَ تَحْتَذُونَ أَمْثِلَتَهُمْ وَ تَرْکَبُونَ قِدَّتَهُمْ وَ تَطَئُونَ جَادَّتَهُمْ فَالْقُلُوبُ قَاسِیَهٌ عَنْ حَظِّهَا لَاهِیَهٌ عَنْ رُشْدِهَا سَالِکَهٌ فِی غَیْرِ مِضْمَارِهَا کَأَنَّ الْمَعْنِیَّ سِوَاهَا وَ کَأَنَّ الرُّشْدَ فِی إِحْرَازِ دُنْیَاهَا. وَ اعْلَمُوا أَنَّ مَجَازَکُمْ عَلَى الصِّرَاطِ وَ مَزَالِقِ دَحْضِهِ وَ أَهَاوِیلِ زَلَلِـهِ وَ تَارَاتِ أَهْوَالِهِ.

ترجمه:

(خداوند) براى شما گوش هایى قرار داد که آنچه را برایش اهمیّت دارد، بشنود و حفظ کند، و چشمهایى که تاریکى ها را کنار زند و حقایق را (آن گونه که هست ببیند) و نیز بدنهایى قرار داد که اعضا را در بر گرفته است و در ترکیب بندى و تداوم عمر، هماهنگ با یکدیگرند; با بدنهایى که تمام امکانات را در بردارد، و دلهایى که جوینده انواع روزى ها (و مواهب الهى) است و براى آن دقیقاً برنامه ریزى مى کند، تا نعمت هاى فراگیر الهى و مواهب گوناگون او را به دست آورد، و از آنچه مانع عافیت و سلامت است بپرهیزد; و نیز عمرهایى براى شما مقدّر فرمود که مقدار دقیق آن از شما پنهان است.

و از آثار گذشتگان درس هاى عبرت برایتان ذخیره کرده (که مایه بیدارى و هوشیارى شماست): از لذاتّى که از دنیا بردند و مواهبى که پیش از گلوگیر شدن مرگ، از آن بهره مند شدند; ولى سرانجام پنجه مرگ، گریبان آنها را گرفت و میان آنها و آرزوها جدایى افکند و با فرارسیدن اجل، دامنه آرزوها را برچید، این در حالى بود که به هنگام سلامت، چیزى براى خود نیندوختند و در آغاز زندگى (براى پایانش) عبرت نگرفتند.

آیا جوانانِ شاداب، انتظارى جز خمیدگى پیرى دارند; و آیا آنها که برخوردار از نعمت تندرستى کامل هستند، جز انواع بیمارى ها را چشم به راه مى باشند؟ و آیا کسانى که از بقا، برخوردارند جز لحظات فنا را منتظرند؟ اینها همه در حالى است که هنگام فراق و جدایى و لرزه و اضطراب، و ناراحتىِ مصیبت، و چشیدن طعم تلخ مصایب، و فروبردن جرعه هاى درد و رنج، و گردش چشم به اطراف، براى کمک خواهى و یارى جستن از فرزندان و نزدیکان و عزیزان و هم قطاران، فرا رسیده است!

آیا آنها (بستگان و نزدیکان) مى توانند مرگى را از او دفع کنند و یا ناله و شیون هاى آنان براى او سودى دارد؟ در حالى که به محلّه مردگان سپرده شده، در تنگناى قبر تنها مانده است، حشرات موذى پوست تن او را از هم مى شکافند و سختى هاى گور بدن او را مى پوساند، تندبادها آثارش را نابود مى کند و گذشت شب و روز نشانه هاى او را از میان بر مى دارد; بدنها، پس از طراوت، پژمرده و دگرگون مى شوند و استخوانها بعد از توانایى و قدرت، مى پوسند و متلاشى مى شوند. این در حالى است که ارواح در گرو مسئولیّت سنگین اعمال خویش اند و در آنجا به اسرار نهانِ (قیامت که در این جهان، بادیده تردید به آن نگاه مى کردند) یقین حاصل مى کنند; (از همه دردناکتر اینکه) نه بر اعمال صالحشان چیزى افزوده مى شود و نه از اعمال زشتشان مى توانند توبه کنند.

آیا شما فرزندان و پدران و برادران همان مردم نیستید؟ شما نیز همان برنامه ها را دنبال مى کنید و برهمان طریقه سوار هستید و در همان جادّه گام بر مى دارید (و سرانجام به همان سرنوشت گرفتار خواهید شد!) ولى افسوس که دلها از گرفتن بهره خویش سخت و ناتوان شده و از رشد معنوى خود، غافل گشته و در غیر طریق حقّ، گام بر مى دارد، گویى غیر آنها مقصود هستند (و مرگ هرگز به سراغ آنها نمى آید) و گویى نجات و رستگارى آنها، در به چنگ آوردن دنیاست.

بدانید عبور شما از صراط و گذرگاهِ خطرناک مردافکن آن است! مَعبرى که قدمها در آن مى لغزد و خطرات هولناکى، پى درپى دامان انسان را مى گیرد.

تفسیر:

«خُطْبَهُ الْغَرَّاءِ»

سیدرضی بخشی از خطبه را به دلیل طولانی‌بودن حذف کرده. حضرت می‌فرمایند؛

«جَعَلَ لَکمْ أَسْمَاعًا لِتَعِی مَا عَنَاهَا»

خدا برای شما گوش‌هایی قرار داده تا انسان آنچه را مهم و شایستهٔ توجه و عنایت است، بفهمد [لِتَعِی] و هر سخن بیهوده‌ای را نشنود؛ بلکه آنچه برای رشد انسان مهم است، بشنود.

«وَأَبْصَارًا لِتَجْلُوَ عَنْ عَشَاهَا»

و دو چشم به انسان داده تا تاریکی‌ها [عَشَاهَا] را آشکار کند.

دو معنا دارد:

1. کاربرد دو چشم برای دیدن جلوی پای خود و اشتباه‌نکردن.
2. پشت سر گذاشتن تاریکی‌های دنیا با عبرت‌گرفتن.

دلیل چشم‌داشتن صرفاً دیدنِ زیور و زینت دنیا نیست؛ خدا چشم را برای دیدن باطن به انسان داده است.

«أَشْلَاءً جَامِعَهً لِأَعْضَائِهَا»

ای انسان، خدا به تو بدنی [أَشْلَاءً] داده که اعضای کوچک را دربرگرفته است. کل بدن از جزءهای کوچک تشکیل شده است.

دستی که از مویرگ‌ها، عصب‌های مختلف، ماهیچه، غضروف و استخوان ساخته شده، در همین عضو قرار دارد. فقط همین نیست؛ میلیون‌ها چیزِ پنهان دیگر هم دارد. عالم هم همین‌طور است؛ از اجزا و اعضای فراوانی تشکیل شده است.

«مُلَائِمَهً لِأَحْنَائِهَا فِی تَرْکیبِ صُوَرِهَا وَمُدَدِ عُمُرِهَا»

تمام انحنای بدن، کجی و معوجی آن، با هم هماهنگ [مُلَائِمَهً] هستند.

این اعضای کوچک با هم هماهنگی دارند. استخوان صافِ دست و استخوان نیم‌دایرهٔ قفسهٔ سینه، هرکدام زاویه و قوس خاص خود را دارند؛ اما با هم هماهنگ‌اند تا مردم راحت باشند و به عبودیت بپردازند.

دو ویژگی دارد:

1. صورت‌هایی هستند که ترکیب شده‌اند [تَرْکیبِ صُورِهَا]؛ مثلاً چشم انسان در کاسهٔ سر قرار گرفته است. افزون بر زیبایی، کارایی هم دارد؛ یعنی ترکیب و صورتی دارد که کارکردی دقیق دارد و ظاهری قابل‌پذیرش.
2. عمرشان بادوام است [مُدَدِ عُمُرِهَا].

آنچه خدا خلق کرده، عمرِ همهٔ اعضا متناسب با هم است. برای سن نود سال، عمر، زندگی، دندان و چشمِ متناسب با آن را داده است تا مطابق سن او پیش برود و ببیند. امروزه به‌واسطهٔ تغذیهٔ غلط، خواب ناصحیح و آلودگی هوا، اعضا در جوانی معیوب می‌شوند.

🔺 یکی از ادلهٔ طول عمر حضرت صاحب‌الزمان (عج) همین جملات بالاست که یکی از وجوه این ویژگی حضرت که معجزه است، به شمار می‌رود؛ جدای از آن، انسان با تغذیهٔ درست و سالم می‌تواند عمر طولانی داشته باشد.

«قَائِمَهً بِأَرْفَاقِهَا»

خداوند بدن‌هایی داده که استوار و قائم هستند و هرکدام می‌توانند منافع [أَرْفَاقِهَا] خود را کسب کنند. در آفتاب، پوست بدن به طور خودکار در حال ذخیرهٔ انرژی و جذب اکسیژن به داخل بدن است. هنگام خطر، چشم بی‌اختیار بسته می‌شود. بدن‌ها به دنبال کسب منافع خود هستند.

«وَقُلُوبٍ رَائِدَهً لِأَرْزَاقِهَا»

و قلوبی به شما داده که طالب و جست‌وجوگر [رَائِدَهً] رزق خود هستند.

سه معنا برای این طالبِ رزق بودنِ قلب ذکر کرده‌اند:

1. قلب خون‌رسانی می‌کند و خون را به تک‌تک سلول‌های بدن می‌رساند.
2. قلب می‌تواند به معنای عقل باشد که تدبیر می‌کند و انسان معاش خود را تأمین می‌کند.
3. قلب به معنای باطنی؛ خدا قلب و فطرتی به انسان داده که رزق آن معارف و محبتِ علی علیه‌السلام است.

«فِی مُجَلِّلَاتِ نِعَمِهِ وَمُوجِبَاتِ مِنَنِهِ وَحَوَاجِزِ عَافِیتِهِ»

قلب در این نعمت‌های گسترده [مُجَلِّلَاتِ]، مادی و معنوی که خدا قرار داده و آن‌قدر نعمت داده که موجب منت‌گذاشتن خدا می‌شود، رزقِ مادی و معنویِ خود را طلب می‌کند.

قلب رزق خود را در سلامتی و کنارزدن موانع [حَوَاجِزِ] می‌تواند به دست آورد.

انسان اگر آداب را رعایت کند، بیمار نمی‌شود؛ پس رزق او بیشتر می‌شود و امکان استفاده هم دارد.

مثال: در ایام بیماری، کار تعطیل می‌شود؛ پول و رزق مادی هم در روزهای بیماری تعطیل می‌شود.

«وَقَدَّرَ لَکمْ أَعْمَارًا سَتَرَهَا عَنْکمْ وَخَلَّفَ لَکمْ عِبَرًا مِنْ آثَارِ الْمَاضِینَ قَبْلَکمْ»

در کنار جسم و بدنی که خدا به شما داده، نعمتِ عمر است که مدت و مرگِ آن بر شما پوشیده است و خدا عبرت‌هایی از گذشتگان [آثَارِ الْمَاضِینَ] برای شما به‌جای گذاشته است. مؤمن به این آثارِ برجامانده نگاهِ عبرت‌بین دارد و غیر مؤمن فقط شکوه و عظمتِ بنا را می‌بیند.

🔺 تفاوت در آثارِ عبرت‌آموز و فرهنگی است. تخت‌جمشید یکی از آثار عبرت‌آموز است. راین یک اثر فرهنگی است. این آثار باید در دست مؤمنان باشد؛ چون آن‌ها عبرت می‌گیرند، ولی کسی که اعتقاد ندارد اصلاً عبرتی نمی‌گیرد.

🔅 ویژگیِ این گذشتگانی که عبرت‌آموز هستند:

«مِنْ مُسْتَمْتَعِ خَلَاقِهِمْ وَمُسْتَفْسَحِ خِنَاقِهِمْ وَلَمْ یعْتَبِرُوا فِی أُنُفِ الْأَوَانِ»

همان گذشتگانی که بهره و لذت‌هایی [مُسْتَمْتَعِ] از این زندگی بردند.

همان‌هایی که طناب مرگ [خِنَاقِهِمْ] دور گردن آنان شل [مُسْتَفْسَحِ] بود. انسان از بدو تولد، طنابی دور گردنش انداخته شده و چند سال حیات، این طناب شل است؛ اما هنگام مرگ، این طنابِ دور گردن محکم کشیده می‌شود و کار تمام می‌شود.

«أَرْهَقَتْهُمُ الْمَنَایا دُونَ الْآمَالِ وَشَذَّبَهُمْ عَنْهَا تَخَرُّمُ الْآجَالِ»

با فرارسیدن زمان مرگ، آن‌ها را شتابان فراگرفت [أَرْهَقَتْهُمْ] و از آرزوها دور کرد؛ همان مرگی که بین آن‌ها و آرزوهایشان جدایی انداخت. ازدواج ناکام، ساختمان ناتمام، آمالِ ناتمام؛ همه تمام می‌شود. فرصت، قدرت، تاج‌وتخت داشتند، اما با تمام‌شدن وقت، فرصت آن‌ها هم تمام شد.

مرگِ ناگهانی [شَذَّبَهُمْ] آن‌ها را از آرزوهایشان جدا کرد. در قبر جایی برای آرزو نیست؛ آنجا جای دیدنِ حقایق است.

«لَمْ یمْهَدُوا فِی سَلَامَهِ الْأَبْدَانِ»

گذشتگانی که در حالت سلامتِ جسم هیچ توشه‌ای برای آخرت مهیا نکردند [لَمْ یمْهَدُوا].

اوایلِ جوانی [أُنُفِ] سلامتِ بدن بود؛ اما هیچ عبرتی نبود. آمادگی و توشه‌ای برای سفر وجود نداشت.

«فَهَلْ ینْتَظِرُ أَهْلُ بَضَاضَهِ الشَّبَابِ إِلَّا حَوَانِی الْهَرَمِ وَأَهْلُ غَضَارَهِ الصِّحَّهِ إِلَّا نَوَازِلَ السَّقَمِ»

آیا جوان‌های امروز در اوج جوانی چیزی جز پیری را انتظار می‌کشند؟ آیا کسانی که امروز در اوج سلامتی هستند، چیزی جز مصیبت، گرفتاری و بیماری را انتظار می‌کشند؟

کسانی که امروز در دوران بقا هستند، چیزی جز مرگ و نابودی را انتظار نمی‌کشند؟

«مَعَ قُرْبِ الزِّیالِ وَأُزُوفِ الِانْتِقَالِ وَعَلَزِ الْقَلَقِ وَأَلَمِ الْمَضَضِ وَغُصَصِ الْجَرَضِ»

روزی شما می‌میرید درحالی‌که:

این مرگ، انتقال از این دنیا، بسیار نزدیک [أُزُوفِ] است.

اضطراب و ناراحتیِ لحظهٔ احتضار [عَلَزِ الْقَلَقِ] بسیار سخت است.

دردهای جانکاه و جان‌سوز به شما نزدیک است [أَلَمِ الْمَضَضِ].

آن لحظه که آب دهان در گلو افتاده و نمی‌توانید آن را بیرون بریزید، خفگی نزدیک است [غُصَصِ الْجَرَضِ].

انتظارِ مرگ را هرگز دور مپندارید.

«وَتَلَفُّتِ الِاسْتِغَاثَهِ بِنُصْرَهِ الْحَفَدَهِ وَالْأَقْرِبَاءِ وَالْأَعِزَّهِ وَالْقُرَنَاءِ»

لحظه‌ای که حالت احتضار فرامی‌رسد و ملک‌الموت بالای سر است، فقط توجه، گردشِ چشم [تَلَفُّتِ] و التماس و استغاثه می‌کنید که کسی شما را یاری کند.

زبان ازکارافتاده است؛ فقط چرخشِ نگاهِ چشم به بچه‌ها [حَفَدَهِ]، نزدیکان، عزیزان و هم‌نشینان است، اما کاری از دست کسی برنمی‌آید.

«فَهَلْ دَفَعَتِ الْأَقَارِبُ أَوْ نَفَعَتِ النَّوَاحِبُ»

آیا نزدیکان و دوستان می‌توانند ملک‌الموت و مرگ را دفع کنند؟!

آیا اشک ریختن و نوحه‌سرایی [النَّوَاحِبُ] سودی به حال محتضر دارد؟!

«وَقَدْ غُودِرَ فِی مَحَلِّهِ الْأَمْوَاتِ رَهِینًا وَفِی ضِیقِ الْمَضْجَعِ وَحِیدًا»

میت را در محلهٔ اموات می‌گذارند و به اموات می‌سپارند و بعد او را رها می‌کنند [غُودِرَ]، درحالی‌که تک‌وتنها در تنگنای قبر باقی می‌ماند.

«قَدْ هَتَکتِ الْهَوَامُّ جِلْدَتَهُ وَأَبْلَتِ النَّوَاهِک جِدَّتَهُ»

حشرات و موریانه‌ها در قبر به‌سوی شما آمده و پوست [جِلْدَتَهُ] شما را، به سبب این حشرات، از هم جدا و شکافته می‌کنند [هَتَکتْ].

سختی و تنگی، فشارِ قبر، گرما، تاریکی، رطوبت و خون در رگِ خشکیدهٔ بدن، او را آمادهٔ پوسیدگی می‌کند.

«وَعَفَتِ الْعَوَاصِفُ آثَارَهُ وَمَحَا الْحَدَثَانُ مَعَالِمَهُ»

بیرون از قبر هم تندباد [عَوَاصِفُ] حوادث می‌وزد و تمام آثار مرده را پاک می‌کند [عَفَتْ].

شب‌وروز [الْحَدَثَانُ] می‌آیند و تمام نشانه‌های او را محو می‌کنند. فقط یک سنگِ قبری از او باقی می‌ماند، مگر اینکه آثار نیک و علم از او باقی‌مانده باشد. برای مردم عادی، تمام آثار محو می‌گردد.

«صَارَتِ الْأَجْسَادُ شَحِبَهً بَعْدَ بَضَّتِهَا وَالْعِظَامُ نَخِرَهً بَعْدَ قُوَّتِهَا»

جسدها بعد از طراوت و تازگی [بَضَّتِهَا] پژمرده می‌شوند [شَحِبَهً] و استخوان‌ها بعد از قوتی که داشتند، پوسیده می‌شوند.

«وَالْأَرْوَاحُ مُرْتَهَنَهً بِثِقَلِ أَعْبَائِهَا مُوقِنَهً بِغَیبِ أَنْبَائِهَا»

میت می‌ماند و روح او.

روح انسان در رهن و گروِ سنگینیِ اعمالِ خود است؛ اعمال یا از جهت معنوی سنگین‌اند یا از جهت گناه.

انسان وقتی چشم از دنیا بست و به سرای دیگر چشم‌باز کرد، به خبرهای غیبی که به او می‌دادند یقین می‌یابد [مُوقِنَهً]. او پیش‌تر به خبر غیبی‌ای که به او می‌رسید، پوزخند می‌زد که فرصت بسیار است.

✅ یقین قبل از مرگ خوب و سودبخش است؛ بعد از مرگ سودی ندارد. بعد از مرگ، بالاجبار اعتقاد پیدا می‌کند و یقین حاصل می‌شود؛ درحالی‌که امروز در دنیا باید یقین را به دست آورد.

«لَا تُسْتَزَادُ مِنْ صَالِحِ عَمَلِهَا وَلَا تُسْتَعْتَبُ مِنْ سَی»

مرگ که عارض شد، انجام اعمال صالح در کار نیست، مگر با خیرات دیگران؛ از طرف خودِ او همه‌چیزتمام و پرونده بسته شد.

و طلبِ رضایت [تُسْتَعْتَبُ] از خلق و خدا دیگر ممکن نیست.

«أَوَلَسْتُمْ أَبْنَاءَ الْقَوْمِ وَالْآبَاءَ وَإِخْوَانَهُمْ وَالْأَقْرِبَاءَ»

آیا شما فرزندان همین قوم نیستید؟

شما برادران و نزدیکانِ آن‌ها نیستید؟

«تَحْتَذُونَ أَمْثِلَتَهُمْ وَتَرْکبُونَ قِدَّتَهُمْ»

چرا مثل آن‌ها قدم برمی‌دارید [تَحْتَذُونَ] و سوار مرکبی می‌شوید که آن‌ها سوار شدند و در مسیرشان حرکت می‌کنید؟

✅ هیچ ممکن نیست کسی مسیر اشتباه را طی کند و انسان خوبی بشود.

«فَالْقُلُوبُ قَاسِیهٌ عَنْ حَظِّهَا لَاهِیهٌ عَنْ رُشْدِهَا سَالِکهٌ فِی غَیرِ مِضْمَارِهَا»

برای اینکه بهره و حظِّ خود را ببرید، قلبتان سخت شده است. لب شما از رشدکردن غافل [لَاهِیهٌ] مانده است.

چرا قلب را در مسیری غیر از مسابقه [مِضْمَارِهَا] راه می‌برید؟

مسیر مسابقه، مسیر تقواست نه مسیر دنیاطلبی.

«کأَنَّ الْمَعْنِی سِوَاهَا وَکأَنَّ الرُّشْدَ فِی إِحْرَازِ دُنْیاهَا»

مشکل شما این است که فکر می‌کنید مرگ [الْمَعْنِی] سراغ دیگران می‌رود و شما را نشانه نمی‌گیرد.

شما گمان می‌کردید رشد در کسب دنیا است؛ حال‌آنکه رشد در دوری از دنیا و کسب آخرت است.

«وَاعْلَمُوا أَنَّ مَجَازَکمْ عَلَی الصِّرَاطِ وَمَزَالِقِ دَحْضِهِ وَأَهَاوِیلِ زَلَلِهِ وَتَارَاتِ أَهْوَالِهِ»

ای مردم، بدانید که شما روزی از پل‌صراط عبور می‌کنید؛ روزی به لغزشگاه‌هایی که پاها در آن لرزان‌اند، معبرهای لغزش [أَهَاوِیلِ زَلَلِهِ] و هول و اضطرابِ پی‌درپی، گذر شما می‌افتد.

غفر الله لی و لکم و الحمدلله رب‌العالمین