خطبه ۲۷

متن:

و من خطبه له (علیه السلام) و قد قالها یستنهض بها الناس حین ورد خبر غزو الأنبار بجیش معاویه فلم ینهضوا. و فیها یذکر فضل الجهاد، و یستنهض الناس، و یذکر علمه بالحرب، و یلقی علیهم التبعه لعدم طاعته:

فضل الجهاد:

أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ الْجِهَادَ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّهِ فَتَحَهُ اللَّهُ لِخَاصَّهِ أَوْلِیَائِهِ وَ هُوَ لِبَاسُ التَّقْوَى وَ دِرْعُ اللَّهِ الْحَصِینَهُ وَ جُنَّتُهُ الْوَثِیقَهُ. فَمَنْ تَرَکَهُ رَغْبَهً عَنْهُ أَلْبَسَهُ اللَّهُ ثَوْبَ الذُّلِّ وَ شَمِلَهُ الْبَلَاءُ وَ دُیِّثَ بِالصَّغَارِ وَ الْقَمَاءَهِ وَ ضُرِبَ عَلَى قَلْبِهِ بِالْإِسْهَابِ وَ أُدِیلَ الْحَقُّ مِنْهُ بِتَضْیِیعِ الْجِهَادِ وَ سِیمَ الْخَسْفَ وَ مُنِعَ النَّصَفَ.

إستنهاض الناس:

أَلَا وَ إِنِّی قَدْ دَعَوْتُکُمْ إِلَى قِتَالِ هَؤُلَاءِ الْقَوْمِ لَیْلًا وَ نَهَاراً وَ سِرّاً وَ إِعْلَاناً وَ قُلْتُ لَکُمُ اغْزُوهُمْ قَبْلَ أَنْ یَغْزُوکُمْ، فَوَاللَّهِ مَا غُزِیَ قَوْمٌ قَطُّ فِی عُقْرِ دَارِهِمْ إِلَّا ذَلُّوا؛ فَتَوَاکَلْتُمْ وَ تَخَاذَلْتُمْ حَتَّى شُنَّتْ عَلَیْکُمُ الْغَارَاتُ وَ مُلِکَتْ عَلَیْکُمُ الْأَوْطَانُ. [فَهَذَا] وَ هَذَا أَخُو غَامِدٍ [وَ] قَدْ وَرَدَتْ خَیْلُهُ الْأَنْبَارَ وَ قَدْ قَتَلَ حَسَّانَ بْنَ حَسَّانَ الْبَکْرِیَّ وَ أَزَالَ خَیْلَکُمْ عَنْ مَسَالِحِهَا وَ لَقَدْ بَلَغَنِی أَنَّ الرَّجُلَ مِنْهُمْ کَانَ یَدْخُلُ عَلَى الْمَرْأَهِ الْمُسْلِمَهِ وَ الْأُخْرَى الْمُعَاهِدَهِ فَیَنْتَزِعُ حِجْلَهَا وَ قُلُبَهَا وَ قَلَائِدَهَا وَ رُعُثَهَا مَا تَمْتَنِعُ مِنْهُ إِلَّا بِالاسْتِرْجَاعِ وَ الِاسْتِرْحَامِ، ثُمَّ انْصَرَفُوا وَافِرِینَ مَا نَالَ رَجُلًا مِنْهُمْ کَلْمٌ وَ لَا أُرِیقَ لَهُمْ دَمٌ. فَلَوْ أَنَّ امْرَأً مُسْلِماً مَاتَ مِنْ بَعْدِ هَذَا أَسَفاً مَا کَانَ بِهِ مَلُوماً بَلْ کَانَ بِهِ عِنْدِی جَدِیراً.

ترجمه:

اما بعد (از حمد و ثناى الهى بدانید) جهاد درى از درهاى بهشت است که خداوند آن را به روى دوستان (خاص خود) گشوده است، و آن لباس تقوى، زره محکم خداوند و سپر مطمئن او است. هر کس آن را از روى بى اعتنایى (نه به خاطر عذر) ترک کند خدا لباس ذلّت و خوارى در اندام او مى پوشاند، بلا از هر سو او را احاطه مى کند و گرفتار حقارت و پستى مى شود، عقل و فهم او تباه مى گردد و به خاطر تضییع جهاد حق از او گرفته مى شود، در راه نابودى پیش مى رود و از عدالت محروم مى گردد!

 آگاه باشید! من، شب و روز، پنهان و آشکار، شما را به مبارزه با این گروه (معاویه و حاکمان شام) فرا خواندم و گفتم پیش از آن که آنها با شما نبرد کنند، با آنان بجنگید (و به استقبال آنها به بیرون مرزها بروید) به خدا سوگند! هر زمان، قوم و ملّتى در درون خانه اش، مورد هجوم دشمن قرار گرفته، ذلیل و خوار شده است، امّا شما، هر کدام، مسؤولیت را به گردن دیگرى انداختید و دست از یارى هم برداشتید تا آن که مورد هجوم پى درپى دشمن واقع شدید و سرزمین هایتان از دست رفت.

(اکنون بشنوید یکى از فرماندهان لشکر غارتگر شام) اخو غامد (سفیان بن عوف ـ از قبیله بنى غامد ـ) به شهر انبار، حمله کرده و لشکر او، وارد آن شهر شده اند و حسّان بن حسّان بکرى (فرماندار و نماینده من) را کشته و مرزبانان شما را از آن سرزمین بیرون رانده است. به من خبر رسیده است که یکى از آنها، به خانه زن مسلمان و زن غیر مسلمان دیگرى که در پناه اسلام جان و مالش محفوظ بوده، وارد شده و خلخال و دستبند و گردن بندها و گوشواره هاى آنان را از تنشان بیرون آورده است، در حالى که هیچ وسیله اى براى دفاع از خود، جز گریه و زارى و التماس نداشته اند! آنها (بعد از این همه جنایات)، با غنائم فراوانى، به شهر و دیار خود بازگشته اند بى آن که حتى یک نفر از آنان آسیب ببیند یا خونى از آنها ریخته شود. اگر به خاطر این حادثه (بسیار دردناک)، مسلمانى از شدّت تأسّف و اندوه بمیرد، ملامتى بر او نیست، بلکه به نظر من، سزاوار است.

تفسیر:

خطبه جهادی

(این خطبه حول محور جهاد است)

حضرت این خطبه را برای برانگیختن مردم به جهاد و نکوهش کسانی که از رفتن به میدان نبرد خودداری می‌کردند، بیان فرموده‌اند.

✳️ مقدمه‌ای پیش از خطبه:

جمله‌ای از ابن ابی‌الحدید نقل شده است؛ وی نام برخی از فصیح‌ترین سخنوران تاریخ عرب را در عرصه کارزار ذکر کرده و می‌گوید: اگر نوشته‌های تمام سخنوران پرآوازه را که درباره جهاد نگاشته‌اند، با متنی که در خطبه ۲۷ آمده است مقایسه کنیم، گویی یک نفر با شمشیری صیقل‌خورده و براق به جنگ دشمن برود و دیگری با شمشیری چوبی و پلاستیکی.

آن شمشیر آب‌دیده کجا و این شمشیر پلاستیکی کجا؟

ابن ابی‌الحدید می‌گوید: هرچه کلام درباره جنگ و جهاد شنیده‌اید یک سو، و کلام علی (ع) هنگامی که از جهاد سخن می‌گوید سوئی دیگر؛ گویی شمشیر ذوالفقار را در دهان می‌چرخاند و همه سخنوران را در گوشه‌ای محدود و محصور می‌سازد. ابن ابی‌الحدید خود اهل‌فن است و می‌داند کلام امیرالمؤمنین در این خطبه از چه جایگاه والایی برخوردار است.

🛑 «أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ الْجِهَادَ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّهِ»

پس از حمد و ثنای الهی، ای مردم بدانید که جهاد، دری از درهای بهشت است. بهشت درجات و درهای متعددی دارد.

بدانید یکی از درهای بهشت، باب المجاهدین نام دارد. هر کس به‌تناسب عمل خویش وارد بهشت می‌شود و مجاهدان درگاهی اختصاصی دارند. در روایات آمده است که مجاهدان در حالی وارد بهشت می‌شوند که عموم مردم در صف حسابرسی ایستاده‌اند.

🛑 «فَتَحَهُ اللَّهُ لِخَاصَّهِ أَوْلِیائِهِ»

خداوند این درِ جهاد را برای خواص از اولیای خود گشوده است.

یعنی از میان اولیای الهی، تنها خواص هستند که توفیق می‌یابند در راه خدا و برای برافراشتن پرچم توحید گام بردارند.

🛑 «وَ هُوَ لِبَاسُ التَّقْوَی»

معنای ساده‌ی آن این است: جهاد، جامه و لباس تقواست. یعنی اگر کسی اهل تقوا باشد، مجاهدت می‌کند و تنها کسانی که ایمانی راسخ دارند، اهل جهادند و از جان خود می‌گذرند.

حضرت می‌فرمایند این جهاد، خودپوششی برای محافظت از تقواست.

در آغاز راه، همه توفیق جهاد پیدا نمی‌کنند؛ خداوند از میان خوبان غربال می‌کند و خواصِ اولیا را که چنین ویژگی برجسته‌ای دارند، به توفیق جهاد نائل می‌سازد.

همواره توصیه به تقوا شده است، اما تقوای بدون پوشش ایمن، آسیب‌پذیر است. تقوای بدون جهاد مانند رزمنده‌ای در میدان جنگ است که نه شمشیر دارد، نه کلاه‌خود، نه زره و نه سپر؛ چنین تقوایی ممکن است هر لحظه از دست برود و با هجوم هر سختی، شخص پا پس بکشد. تقوا تا زمانی که جامه جهاد را بر تن نکرده باشد، مانند سربازی بدون سپر دفاعی است که به‌سرعت از پای درمی‌آید و بر زمین می‌افتد.

تقوا بدون مجاهدت بی‌معناست و به معنای گوشه‌نشینی و عزلت نیست؛ چنان‌که پیامبر اکرم (ص) فرمودند: در اسلام رهبانیت وجود ندارد و رهبانیت امت من همان جهاد است: «رُهْبَانِیهُ أُمَّتِی الْجِهَادُ فِی سَبِیلِ اللَّهِ».

اگر کسی خواهان تقوا، سلوک و عرفان واقعی است، باید مجاهدت کند. حضرت از مفهوم جهاد به این حقیقت می‌رسند که هر کس لباس جهاد را بر روی تقوای خود نپوشاند، پارسایی او در معرض نابودی قرار می‌گیرد. برای حفظ تقوا، مجاهدت لازم است؛ چه جهاد به معنای عام آن (جهاد اصغر، جهاد اکبر و جهاد تبیین) و چه در نهج‌البلاغه که منظور اصلی از جهاد، جهاد با شمشیر است. تقوایی که آراسته به جامه جهاد نباشد، به‌سرعت از پای درمی‌آید.

🛑 «وَ دِرْعُ اللَّهِ الْحَصِینَهُ وَ جُنَّتُهُ الْوَثِیقَهُ»

و جهاد، زره استوار و سپر اطمینان‌بخش خداوند است.

زره محکم الهی همین جهاد است. سپر استوار خدا که در دست پرهیزگاران قرار دارد، همان نبرد در راه اوست. اگر جامعه‌ای آزاد و آباد می‌خواهید، راه آن جهاد است؛ زیرا دژی استوار است که مانع نفوذ دشمن می‌شود.

🛑 «فَمَنْ تَرَکهُ رَغْبَهً عَنْهُ أَلْبَسَهُ اللَّهُ ثَوْبَ الذُّلِّ وَ شَمِلَهُ الْبَلَاءُ»

پس هر کس از روی بی‌میلی جهاد را رها کند، خداوند جامه خواری بر تن او می‌پوشاند و بلا بر او فرومی‌ریزد.

البته گروهی (مانند زنان، پیران و بیماران) از جهاد معاف هستند.

در حکمت ۲۵۲ آمده است: «الْجِهَادُ عِزٌّ لِلْإِسْلَامِ»؛ جهاد مایه عزت اسلام است. اگر جامعه‌ای به جهاد نرود، خداوند لباس ذلت بر قامت آن می‌پوشاند. جهاد عزت‌آفرین است و سستی در آن سبب می‌شود حکومت به دست نااهلان بیفتد و جامعه جامه خواری به تن کند.

خداوند مردم را از راه‌های غیرعادی ذلیل نمی‌کند؛ بلکه خودداری از جهاد، به طور طبیعی و عادی لباس خواری را بر اندام جامعه می‌پوشاند.

🛑 «وَ دُیثَ بِالصَّغَارِ وَ الْقَمَاءَهِ»

و به خواری و فرومایگی محکوم می‌گردد.

کسی که جهاد را بدون عذر موجه ترک کند، خوار و بی‌مقدار می‌شود؛ دچار کوچکی و ذلت می‌گردد.

هر کس بدون دلیل از جهاد سرباز زند، خداوند او را به بدترین شکل ممکن به خواری می‌کشاند.

🛑 «وَ ضُرِبَ عَلَی قَلْبِهِ بِالْإِسْهَابِ»

و بر قلبش مهر گمراهی و پریشانی زده می‌شود و عقلش را از دست می‌دهد.

خداوند عقل او را تباه می‌سازد؛ چرا که عقل سلیم حکم می‌کند انسان مصلحت عموم را بر عافیت فردی ترجیح دهد. ازدست‌رفتن عقل و سرگردانی، از پیامدهای ترک جهاد است.

🛑 «وَ أُدِیلَ الْحَقُّ مِنْهُ بِتَضْییعِ الْجِهَادِ»

و به سبب ضایع کردن جهاد، حق از او گرفته شده و دولت به دست باطل می‌افتد.

اگر کسی جهاد را رها کند، حق از او سلب می‌شود؛ از مسیر حق فاصله گرفته و همگام باطل می‌گردد. منظور این است که وقتی مردم جهاد را ضایع کنند، دیگر رشته کار از دستشان خارج می‌شود و فرمانروایان ستمگر بر آنان مسلط می‌گردند.

🛑 «وَ سِیمَ الْخَسْفَ وَ مُنِعَ النَّصَفَ»

و به تحمل خواری تن در می‌دهد و از عدالت محروم می‌گردد.

چنین کسی در تنگنای خواری رانده می‌شود و در حق او انصاف رعایت نخواهد شد.

به‌طورکلی آثار ترک جهاد عبارت‌اند از:

۱. ذلت و خواری

۲. دوری از حق

۳. تباهی عقل و سرگردانی

۴. حرکت در تاریکی و سقوط

۵. محرومیت از عدل و انصاف

🛑 «أَلَا وَ إِنِّی قَدْ دَعَوْتُکمْ إِلَی قِتَالِ هَؤُلَاءِ الْقَوْمِ لَیلًا وَ نَهَاراً وَ سِرّاً وَ إِعْلَاناً»

آگاه باشید! من شما را شب‌وروز، و در نهان و آشکار به جنگ با این قوم (معاویه و شامیان) فراخواندم.

من بارها به شما گفتم که پیش از هجوم آنان، کمر به جهاد ببندید.

🛑 «وَ قُلْتُ لَکمُ اغْزُوهُمْ قَبْلَ أَنْ یغْزُوکمْ»

و به شما گفتم با آنان بجنگید، پیش از آنکه آن‌ها با شما بجنگند.

(این جمله از مهم‌ترین راهبردهای حضرت در مواجهه با دشمنان جامعه اسلامی است.)

موضع ما در برابر دشمنان باید چگونه باشد؟

اگر دشمن برای جنگ با شما بسیج شد، شما نیز باید آماده شوید و مجاهدت کنید.

(در اینجا بحث جهاد ابتدایی مطرح می‌شود)

آیا می‌توان به کشور ظالمی که هنوز تهدیدی ایجاد نکرده است، در گام نخست حمله کرد؟

یا اینکه جنگ تنها با کسی رواست که به قلمرو مسلمانان و شیعیان تعرض کرده باشد؟

برخی با دلایل خود این امر را جایز می‌دانند و برخی دیگر رد می‌کنند.

اما ابن ابی‌الحدید می‌گوید: هرچه در تاریخ نگریستم، ندیدم علی (ع) آغازگر هیچ جنگی باشد؛ بلکه ابتدا او را با سلاح تهدید کردند و سپس حضرت به روی آنان شمشیر کشید.

✳️ منظور این است که پیش از اقدام عملی دشمن و پیشروی او، به مواضعش هجوم ببرید. این به معنای تأیید جهاد ابتدایی نیست، بلکه شیوه‌ی صحیح دفاع است.

جنگ همواره مقدماتی دارد که از پیش فراهم می‌شود؛ بنابراین باید پیش از حمله نهایی، جلوی پیشروی آنان را گرفت.

جهاد یعنی نگذارید تیرهای فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و نظامی دشمن به مرزهای شما اصابت کند؛ نگذارید دشمن به شهرهایتان وارد شود.

اگر پس از شلیک تیر و فرودآمدن ضربه به فکر چاره بیفتید، شکست شما قطعی خواهد بود.

وقتی دشمن به مرکز شهر برسد، تمامی زیرساخت‌ها و امنیت روانی جامعه را ویران می‌کند. اگر امنیت آسیب ببیند، حتی در صورت عقب راندن دشمن نیز این تجربه با ذلت همراه خواهد بود.

عزت در آن است که از همان آغاز نگذارید پای دشمن به مرزهای کشور گشوده شود.

🛑 «فَوَاللَّهِ مَا غُزِی قَوْمٌ قَطُّ فِی عُقْرِ دَارِهِمْ إِلَّا ذَلُّوا»

یکی از شاگردان امام صادق (ع) عرض کرد: این کلام را باید با طلا نوشت. حضرت فرمودند: این سخنی قدسی و عرشی است و با طلا قابل‌مقایسه نیست؛ چرا که طلا فلزی گران‌بها و کمیاب در زمین است، درحالی‌که ارزش سخن ما فراتر از این سنجش‌هاست و طلا در مقایسه با این کلام بهایی ندارد.

به خدا سوگند، هیچ ملتی در میان خانه و سرزمین خود مورد حمله قرار نگرفت مگر آنکه ذلیل و مغلوب شد. هر ملتی که دست روی دست گذاشت و نظاره کرد تا دشمن به خانه‌اش برسد، طعم شکست را چشید.

اما شما در برابر این دوراندیشی و تیزبینی علی چه کردید؟

🛑 «فَتَوَاکلْتُمْ وَ تَخَاذَلْتُمْ حَتَّی شُنَّتْ عَلَیکمُ الْغَارَاتُ وَ مُلِکتْ عَلَیکمُ الْأَوْطَانُ»

کار را به یکدیگر واگذار کردید و همدیگر را خوار ساختید تا آنکه غارتگران پی‌درپی به شما هجوم آوردند و سرزمین‌هایتان از تصرف شما خارج شد.

هر یک از شما وظیفه را به دیگری احاله کرد و در هنگام هجوم، به یاری یکدیگر نشتافتید. آن‌قدر سستی به خرج دادید که از هر سو مورد تاخت‌وتاز قرار گرفتید و میهنتان غصب گردید.

✳️ کتابی به نام «الغارات» نوشته‌ی ابراهیم بن هلال ثقفی کوفی (متوفای اوایل قرن سوم هجری) وجود دارد. الغارات به معنای غارت‌ها و جنگ‌های پارتیزانی و ایذایی است و نام کتاب نیز از همین بخش از خطبه («عَلَیکمُ الْغَارَاتُ») برگرفته شده است.

یاران معاویه به شهرهای تحت فرمان حضرت حمله می‌کردند، دست به تخریب می‌زدند و بازمی‌گشتند.

هدف از نگارش این کتاب:

ثقفی کوفی حوادث دو سال پایانی حکومت حضرت و حملات غارتگرانه معاویه و یارانش را به‌تفصیل روایت کرده است. این کتاب در زمره‌ی معتبرترین منابع تاریخی درباره زندگانی امیرالمؤمنین (ع) و نبردهای ایشان به شمار می‌رود.

⬅️ اصل ماجرای انبار:

✳️ «فَهَذَا أَخُو غَامِدٍ»

سفیان بن عوف غامدی، از سرداران سپاه معاویه، مأمور شد تا از شام به‌قصد شبیخون و حملات ایذایی به شهرهای مرزی عراق مانند حِیت، انبار و مدائن حرکت کند. او مأموریت داشت در مسیر خود دست به جنایت، غارت، آتش‌سوزی و قتل بزند و هر کسی را که در برابرش ایستادگی کرد، به شدیدترین وجه به قتل برساند و سپس به شام بازگردد.

معاویه به او گفته بود: اگر بتوانی سه شهر از قلمرو حکومت علی را دستخوش ناامنی کنی، پیروزی بزرگی برای ما و شام خواهد بود.

اگر اقتصاد و امنیت شهرهای تحت فرمان علی را مختل کنی، اساس حکومت او فرو خواهد پاشید.

سفیان غامدی آمد، به‌راحتی از شهرها عبور کرد و فجایعی به بار آورد تا اینکه به شهر انبار در عراق رسید.

او شهر را ویران کرد، دست به کشتار زد و پادگان نظامی و اسلحه‌خانه را به آتش کشید. در این میان، فرماندار حضرت در این شهر، حسان بن حسان بکری، یک‌تنه همراه با سی نفر از یاران خود در برابر مهاجمان ایستادگی کرد تا اینکه به شهادت رسید.

سپاه شش‌هزارنفری سفیان غامدی بدون تحمل هیچ جراحت و آسیبی، به‌راحتی شهر را به مقصد شام ترک کردند.

وی در گزارش خود که در کتاب الغارات آمده، نگاشته است: جنگی به این آسانی و شیرینی ندیده بودم؛ چرا که هیچ مانعی بر سر راه ما نبود.

هنگامی که این خبر ناگوار به امیرالمؤمنین (ع) رسید، به مردم فراخوان دادند که حسان دست‌تنها مانده و شهر در حال سقوط است؛ بشتابید و یاری‌اش کنید، اما کسی آماده‌ی کارزار نشد و مردم به کمک انبار نرفتند.

در کتاب الغارات آمده است که حضرت در آن روزها به‌شدت بیمار بودند و توان سوارشدن بر اسب را نداشتند؛ بااین‌حال پیاده به راه افتادند و خود را به «نخیله» رساندند؛ منطقه‌ای در بیرون شهر که لشکرگاه کوفه بود.

حضرت منتظر ماندند، اما جز گروهی اندک کسی گرد ایشان جمع نشد. آنان آمدند و گفتند: ای امیرالمؤمنین، ما خود غائله را ختم می‌کنیم و تو را کفایت می‌نماییم: «نَحْنُ نَکفِیک».

آسوده‌خاطر باشید؛ ما می‌رویم و کار را تمام می‌کنیم.

حضرت فرمودند: «مَا تَکفُونِی وَ لَا تَکفُونَ أَنْفُسَکمْ»؛

شما از عهده‌ی کفایت خود نیز برنمی‌آیید، چه رسد به اینکه بخواهید سختی‌های این شهر مصیبت‌زده را برطرف سازید.

سرانجام گروهی اعزام شدند، اما کار از کار گذشته بود؛ حسان شهید گشته و سپاه معاویه به‌سلامت بازگشته بودند.

این واقعه تلخ، حضرت را وادار ساخت تا خطبه‌ی ۲۷ را بنگارند. ایشان به دلیل بیماری و اندوه فراوان، با مردم سخن نگفتند؛

بلکه نوشته‌ی خطبه را به غلام خود، سعد، سپردند تا آن را در مسجد برای مردم بخواند.

خود حضرت نیز در کنار درِ مسجد با حالتی رنجور بر سکویی نشستند تا قرائت دست‌نوشته‌شان را توسط غلام نظاره کنند.

🛑 «وَ هَذَا أَخُو غَامِدٍ وَ قَدْ وَرَدَتْ خَیلُهُ الْأَنْبَارَ»

و اینک فرستاده‌ی قبیله غامد (سفیان غامدی) با سواران خود وارد شهر انبار شده و دست به قتل و غارت‌زده است.

🛑 «وَ قَدْ قَتَلَ حَسَّانَ بْنَ حَسَّانَ الْبَکرِی»

و حسان بن حسان بکری، فرماندار دلاور ما را به شهادت رسانده است.

🛑 «وَ أَزَالَ خَیلَکمْ عَنْ مَسَالِحِهَا»

و مرزبانان و نیروهای نظامی شما را از پایگاه‌ها و اسلحه‌خانه‌هایشان عقب رانده است.

آن‌ها نیروهای نظامی ما را پراکنده ساخته، شهر را تصرف کرده و اسلحه‌خانه را غارت نموده‌اند.

🛑 «وَ قَدْ بَلَغَنِی أَنَّ الرَّجُلَ مِنْهُمْ کانَ یدْخُلُ عَلَی الْمَرْأَهِ الْمُسْلِمَهِ»

به من خبر رسیده است که مردی از لشکریان شام، بی‌پروا وارد خانه‌ی زنی مسلمان شده است.

🛑 «وَ الْأُخْرَی الْمُعَاهَدَهِ»

و دیگری به خانه‌ی زنی غیرمسلمان که در پناه حکومت اسلامی بوده (معاهده)، هجوم برده است.

زن غیرمسلمانی که در سایه‌ی پیمان با مسلمانان زندگی می‌کرد و ما متعهد به حفاظت از جان و مال او بودیم.

🛑 «فَینْتَزِعُ عِجْلَهَا وَ قُلْبَهَا وَ قَلَائِدَهَا وَ رِعَاثَهَا»

و زیورآلات او از جمله خلخال، دستبند، گردن‌بند و گوشواره‌هایش را به‌زور و با خشونت از بدنش جدا ساخته است.

🛑 «مَا تَمْتَنِعُ مِنْهُ إِلَّا بِالِاسْتِرْجَاعِ وَ الِاسْتِرْحَامِ»

و آن زنان در برابر این ستم، هیچ وسیله‌ی دفاعی جز گریه‌وزاری و طلب یاری نداشتند.

آن‌ها هیچ راهی نداشتند جز اینکه عبارت استرجاع («إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیهِ رَاجِعُونَ») را بر زبان جاری کنند، یا هق‌هق‌کنان و با التماس از مهاجمان بخواهند که رهایشان کنند و به آنان رحم آورند.

در این فاجعه تفاوتی میان زن مسلمان و غیرمسلمانِ تحت لوای حکومت اسلامی نیست؛ هر دو از نوامیس جامعه به شمار می‌رفتند که مورد تعرض قرار گرفتند.

🛑 «ثُمَّ انْصَرَفُوا وَافِرِینَ»

سپس شامیان با غنایم فراوان و دست پر بازگشتند.

هیچ‌کس راه را بر آنان نبست و حتی تیری به سویشان پرتاب نشد. مردم سستی ورزیدند و دشمنان با غنایم بسیار مراجعت کردند.

🛑 «مَا نَالَ رَجُلاً مِنْهُمْ کلْمٌ وَ لَا أُرِیقَ لَهُمْ دَمٌ»

بدون اینکه حتی یک نفر از آنان زخمی بردارد یا خونی از ایشان ریخته شود.

آن‌ها مرتکب قتل، آتش‌سوزی، غارت و تعرض به نوامیس شدند، اما مردم کوفه آسوده‌خاطر نشستند و از مظلومان دفاع نکردند.

🛑 «فَلَوْ أَنَّ امْرَأً مُسْلِماً مَاتَ مِنْ بَعْدِ هَذَا أَسَفاً مَا کانَ بِهِ مَلُوماً»

به خدا سوگند، اگر مرد مسلمانی پس از شنیدن این فاجعه از اندوه و تأسف دق کند و بمیرد، هرگز سزاوار سرزنش نیست.

🛑 «بَلْ کانَ بِهِ عِنْدِی جَدِیراً»

بلکه چنین مرگی در نظر من شایسته و سزاوار است.

در چنین شرایطی، مرگ از زندگی توأم با ذلت سزاوارتر است. بدا به حال شما که عذر و بهانه آوردید، شهر را رها کردید و این لکه ننگ را پذیرفتید.

مرگ از سر غیرت دینی چقدر ارزشمند است.

بسیار اندک پیش می‌آمد که مردی جنگاور و شجاع همچون علی (ع) بگرید؛ اما این حادثه از مواردی بود که اندوه عمیقی بر دل ایشان نهاد و چشمانشان را اشک‌بار ساخت.