حکمت ۵۸

متن:

وَ قَالَ (علیه السلام): الْمَالُ مَادَّهُ الشَّهَوَاتِ.

ترجمه:

امام(علیه السلام) فرمود: مال و ثروت ماده اصلى همه شهوات است.

تفسیر:

♦️وَ قَالَ (علیه السلام): الْمَالُ مَادَّهُ الشَّهَوَاتِ
ثروت، پایه و منشأ انواع شهوات است.

🟡هم خود مال باعث گرایش به فساد است. (مال باعث میشودانسان به شهوترانی و اختلاط با نامحرم گرایش پیدا کند)
هم تبعات مال باعث فساد است، یکی از تبعات مال و ثروت، کبر و غرور و عجب است که خود اینها منشأ ایجاد گناهان مختلفی خواهند شد.

🟠 ابن عباس نقل می کند:
إِنَّ أَوَّلَ دِرْهَمٍ وَ دِینَارٍ ضُرِبَا فِی اَلْأَرْضِ
نخستین درهم و دینارى که سکه آن در زمین زده شد.
نَظَرَ إِلَیْهِمَا إِبْلِیسُ
شیطان نگاهى به آنها افکند
فَلَمَّا عَایَنَهُمَا أَخَذَهُمَا فَوَضَعَهُمَا عَلَى عَیْنَیْهِ
هنگامى که آن را دید آنها را برگرفت و روى چشم خود گذارد.
ثُمَّ ضَمَّهُمَا إِلَى صَدْرِهِ
سپس به سینه خود چسبانید
ثُمَّ صَرَخَ صَرْخَهً
آن گاه فریاد شادى کشید،
ثُمَّ ضَمَّهُمَا إِلَى صَدْرِهِ ثُمَّ قَالَ
بار دیگر آن را به سینه خود چسبانید سپس خطاب به آنها گفت.
أَنْتُمَا قُرَّهُ عَیْنِی وَ ثَمَرَهُ فُؤَادِی
شما نور چشمان من و میوه دل من هستید.
مَا أُبَالِی مِنْ بَنِی آدَمَ إِذَا أَحَبُّوکُمَا أَنْ لاَ یَعْبُدُوا وَثَناً
هر وقت آدمی به شما دل بسته باشد من دیگر چیزی از او نمی خواهم هر چند بتی را هم نپرستد.
حَسْبِی مِنْ بَنِی آدَمَ أَنْ یُحِبُّوکُمَا
براى من همین بس که فرزندان آدم به شما عشق بورزند.

📙در کتاب کافی،خدای متعال به حضرت موسی وحی کرد:
یَا مُوسَى إِذَا رَأَیْتَ اَلْغِنَى مُقْبِلاً فَقُلْ ذَنْبٌ عُجِّلَتْ لِی عُقُوبَتُهُ
هر وقت ثروت به سمت تو آمد بگو این عقوبت گناهی است که قبلا مرتکب شده ام.
وَ إِذَا رَأَیْتَ اَلْفَقْرَ مُقْبِلاً فَقُلْ مَرْحَباً بِشِعَارِ اَلصَّالِحِینَ
هرگاه دیدى که فقر روى آورده است ، بگو : خوش آمدى ، اى لباس صالحان !

🔴 نگاه نوع افراد به فقر و ثروت دقیقا برعکس است. اگر ثروتی باشد می گویند خدا به ما لطف داشت ولی اگر فقر آمد می گویند خدایا مگر من چه کرده ام که میخواهی مرا فقیر کنی!!!!!

🟠 شدت اشتیاق به مال، گاهی جان را نیز به خطر می اندازد. ابن ابی الحدید:
وَ کَانَ یُقَالُ ثَلاَثَهٌ یُؤْثِرُونَ اَلْمَالَ عَلَی أَنْفُسُهُمْ
امیرالمومنین فرمود سه گروه مال را بر جان ترجیح میدهند.
تَاجِرُ الْبَحْرِ
کسی که از راه دریا تجارت میکند.
وَ الْمقَاتِلُ بِالْأُجْرَهِ
کسی که پول میگیرد نا بجنگد.
وَ المُرتَشی فی الحُکمِ
کسی که رشوه میگیرد تا حکم صادر کند.

👈نکته:
1⃣همانگونه که حضرت فرمود:
“الْمَالُ مَادَّهُ الشَّهَوَاتِ”
راه باز است برای “المال ماده الخیرات” اگر چه اینها خیلی کمتر هستند.
《إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَىٰ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّهَ ؛ توبه – ۱۱۰》
خدا خریدار جان و مال و مومنین است. با این مال میتوان بهشتی شد

💮 اصل مال خوب است، زیادی آن خطر آفرین است قرآن میفرماید:
《 وَ ابْتَغِ فِیمَا آتَاکَ اللهُ الدَّارَ الاْخِرَهَ وَلاَ تَنسَ نَصِیبَکَ مِنَ الدُّنْیَا وَأَحْسِنْ کَمَا أَحْسَنَ اللهُ إِلَیْکَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِى الاَرْضِ؛ قصص – ۷۷》
در آنچه خدا به تو داده سراى آخرت را بطلب و بهره خویش را از دنیا فراموش مکن و همان گونه که خدا به تو نیکى کرده (به بندگان خدا) نیکى کن وهرگز در جستجوى فساد در زمین مباش که خدا مفسدان را دوست ندارد.

🟡 قرآن مال را «خیر» میداند، تا آنجا که طغیان وفساد نداشته باشد، در آیه ۱۸۰ سوره «بقره» در مورد وصیت مى فرماید: ” اِنْ تَرَکَ خَیراً “…
کسى که اموالى از خود به یادگار گذاشته است…
و در آیه ۸ سوره «عادیات» در مذمت بعضى از طغیانگران مى فرماید:
《وَ إِنَّهُ لِحُبِّ الْخَیْرِ لَشَدِیدٌ 》
اموال را بسیار دوست دارند.

👈نکته:
2⃣ فقر و ثروت هر دو برای امتحان است، مهم ظرفیت داشتن است:
اللَّهُمَّ صُنْ وَجْهِی بِالْیَسَارِ
خداوندا آبرویم را با بى نیازى و غنا محفوظ دار.
وَ لَا تَبْذُلْ جَاهِیَ بِالْإِقْتَارِ
و شخصیتم را بر اثر فقر ضایع مکن! فَأَسْتَرْزِقَ طَالِبِی رِزْقِکَ
مبادا از کسانى درخواست روزى کنم که آنها خود، از تو روزى مى طلبند.
وَ أَسْتَعْطِفَ شِرَارَخَلْقِکَ
و از افراد بدکردار و پست، خواستار عطوفت و بخشش کنم .
وَ أُبْتَلَى بِحَمْدِ مَنْ أَعْطَانِی
و سرانجام به ستودن آن کس که به من چیزى عطا کرده، مبتلا شوم هر چند شایسته ستایش نباشد.
وَ أُفْتَتَنَ بِذَمِّ مَنْ مَنَعَنِی
و به نکوهش کردن آن کس که مرا محروم داشته گرفتار گردم، هر چند در خور نکوهش نباشد،
وَ أَنْتَ مِنْ وَرَاءِ ذَلِکَ کُلِّهِ وَلِیُّ الْإِعْطَاءِ وَ الْمَنْعِ، «إِنَّکَ عَلى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیر»
این در حالى است که تو در ماوراى همه اینها سرپرست و صاحب اختیار بخشش و منع هستى و تو بر هر چیز توانایى.

🟡 ما باید ظرفیت فقر و غنا را پیدا کنیم. درکافی شریف بَابُ فَضْلِ فُقَرَاءِ اَلْمُسْلِمِینَ امده :
رَجُلٌ مُوسِرٌ إِلَى رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ نَقِیُّ اَلثَّوْبِ فَجَلَسَ إِلَى رَسُولِ اَللَّهِ صَ
مردی ثروتمند، با لباس تمیز و مرتّب، نزد رسول خدا صلی الله علیه و اله نشست. فَجَاءَ رَجُلٌ مُعْسِرٌ دَرِنُ اَلثَّوْبِ فَجَلَسَ إِلَى جَنْبِ اَلْمُوسِرِ
سپس مرد فقیر و چرکْ جامه‌ای آمد و کنار مرد ثروتمند نشست..
فَقَبَضَ اَلْمُوسِرُ ثِیَابَهُ مِنْ تَحْتِ فَخِذَیْهِ ثروتمند، لباس خود را جمع کرد.
فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ أَ خِفْتَ أَنْ یَمَسَّکَ مِنْ فَقْرِهِ شَیْءٌ. قَالَ لاَ
پیامبرصلی الله علیه و اله فرمود: ایا ترسیدی که از فقر او به تو برسد؟ گفت: نه!.
قَالَ فَخِفْتَ أَنْ یُصِیبَهُ مِنْ غِنَاکَ شَیْءٌ قَالَ لاَ
فرمود: ترسیدی که از ثروت تو به او بچسبد؟ گفت: نه!
قَالَ فَخِفْتَ أَنْ یُوَسِّخَ ثِیَابَکَ قَالَ لاَ
فرمود: ترسیدی لباس پاکیزه تو را چرکین و چروک کند؟ گفت: نه!
قَالَ فَمَا حَمَلَکَ عَلَى مَا صَنَعْتَ
فرمود: پس چرا لباس خود را از او دور کردی؟
فَقَالَ یَا رَسُولَ اَللَّهِ إِنَّ لِی قَرِیناً یُزَیِّنُ لِی کُلَّ قَبِیحٍ
گفت: یا رسول الله! شیطان من، هر فعل قبیحی را در نظر من زینت می‌دهد
وَ یُقَبِّحُ لِی کُلَّ حَسَنٍ
و هر خوبی را زشت می‌نماید،
وَ قَدْ جَعَلْتُ لَهُ نِصْفَ مَالِی
در عوض این عمل، نصف دارایی خود را به او بخشیدم.
فَقَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَ لِلْمُعْسِرِ أَتَقْبَلُ قَالَ لاَ پیامبر صلی الله علیه و اله از فقیر پرسید: نصف دارایی او را قبول می‌کنی؟
فقیر گفت: نه!
فَقَالَ لَهُ اَلرَّجُلُ وَ لِمَ قَالَ أَخَافُ أَنْ یَدْخُلَنِی مَا دَخَلَکَ .
ثروتمند پرسید: برای چه؟ گفت: می‌ترسم آن حالتی که برای تو پدید آمددر من هم پیدا شود!

👈نکته :
3⃣ کسانی که دچار “ماده الشهوات” بشنود، امکان اصلاح آنها خیلی سخت خواهد شد.نامه ۱۰ نهج البلاغه:
فَإِنَّکَ مُتْرَفٌ قَدْ أَخَذَ الشَّیْطَانُ مِنْکَ مَأْخَذَهُ وَ بَلَغَ فِیکَ أَمَلَهُ
فزونى نعمت تو را به طغیان وا داشته (به همین دلیل) شیطان بر تو مسلّط شده و به آرزوى خود درباره تو رسیده
وَ جَرَى مِنْکَ مَجْرَى الرُّوحِ وَ الدَّم‏
و همچون روح و خون در سراسر وجودت جریان یافته است.

اللهم نعوذ بک من شرور انفسنا